Teleskop Nancy Grace Roman po udanym starcie ruszył w stronę punktu L2

Start i pierwsze dni w przestrzeni

Nancy Grace Roman Space Telescope wystartował 30 sierpnia 2026 r. o godz. 7:26 czasu wschodniego USA z kompleksu startowego 39A w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie. Obserwatorium wyniosła rakieta SpaceX Falcon Heavy. Niedługo po starcie NASA potwierdziła prawidłowe rozłożenie paneli słonecznych oraz dolnej osłony przeciwsłonecznej instrumentów. 57

Następnego dnia, 31 sierpnia, Roman wykonał pierwsze odpalenie silników służące korekcie trajektorii. Manewr trwał około trzech minut i był pierwszą z dwóch planowanych korekt lotu w kierunku punktu L2. 3715

Dokąd leci Roman?

Celem teleskopu jest punkt L2 układu Słońce–Ziemia, znajdujący się około 1 mln mil, czyli mniej więcej 1,5 mln km od Ziemi. W tym rejonie obserwatorium będzie poruszać się po tzw. orbicie halo. To nie jest punkt całkowicie nieruchomy, lecz szczególne miejsce, w którym oddziaływania grawitacyjne Słońca i Ziemi ułatwiają utrzymywanie statku na odpowiedniej trajektorii.

Podróż do L2 oraz uruchamianie teleskopu mają potrwać około trzech miesięcy. Termin dotarcia przypadający na koniec września jest jednak celem harmonogramu, a nie wydarzeniem, które można już uznać za potwierdzone. 3715

W czasie lotu i po przybyciu do L2 inżynierowie będą rozkładać kolejne elementy, włączać systemy, sprawdzać ich działanie, chłodzić i kalibrować układ optyczny oraz instrumenty. Cały proces oddawania obserwatorium do użytku ma zająć około 90 dni. Pierwsze obrazy, oczekiwane na początku 2027 r., będą ważnym kamieniem milowym — niekoniecznie oznaczają jeszcze rozpoczęcie regularnych przeglądów naukowych. 28

Zwierciadło Hubble’a, ale znacznie szersze spojrzenie

Roman ma główne zwierciadło o średnicy 2,4 m, czyli takiej samej jak Hubble. Jego przewaga nie będzie jednak polegała przede wszystkim na większym lustrze. Najważniejsza jest szerokość pola widzenia: teleskop ma wykonywać ostre obserwacje w podczerwieni na obszarze nieba wielokrotnie większym niż Hubble. 1014

Obserwatorium wyposażono w dwa główne instrumenty:

• Wide Field Instrument — szerokokątny instrument do wielkich przeglądów nieba, który pozwoli analizować ogromne liczby galaktyk i innych obiektów;
• Coronagraph Instrument — demonstrator technologii, który za pomocą masek oraz aktywnie sterowanych, odkształcalnych zwierciadeł będzie tłumić blask gwiazdy, aby można było bezpośrednio obrazować i charakteryzować planety krążące wokół innych gwiazd. 1014

Co Roman chce odkryć?

Ciemna energia i przyspieszająca ekspansja

Roman nie zobaczy ciemnej energii bezpośrednio. Zmierzy natomiast jej skutki: sposób, w jaki w czasie zmieniała się wielkoskalowa struktura kosmosu i tempo rozszerzania się Wszechświata.

Do tego celu naukowcy wykorzystają m.in. słabe soczewkowanie grawitacyjne, skupiska galaktyk oraz odległości do supernowych. Dane mają pomóc odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ekspansja Wszechświata przyspiesza. Możliwe wyjaśnienia zakładają, że ciemna energia zmienia się w czasie albo że na największych skalach trzeba zmodyfikować teorię grawitacji. 13

Ciemna materia

Ciemnej materii również nie da się sfotografować wprost, ponieważ nie emituje ani nie odbija światła w sposób, który można bezpośrednio wykryć. Jej obecność zdradza jednak grawitacja — wpływ na ruch i rozmieszczenie galaktyk oraz na światło odległych obiektów.

Szerokie przeglądy Romana pozwolą odtworzyć rozkład ciemnej materii na ogromnych obszarach kosmosu i z mniejszymi błędami statystycznymi porównać różne modele kosmologiczne. 13

Egzoplanety, także te samotne

Jednym z programów teleskopu będzie obserwowanie centralnego zgrubienia Drogi Mlecznej metodą mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Krótkotrwałe rozjaśnienia gwiazd mogą ujawnić chłodne, odległe planety, w tym planety swobodnie przemierzające Galaktykę, niezwiązane z żadną gwiazdą. 34

Koronograf nie ma od razu stworzyć kompletnego katalogu planet podobnych do Ziemi. Jego zadaniem jest przede wszystkim sprawdzenie w przestrzeni kosmicznej technologii potrzebnej do tłumienia światła gwiazd i bezpośredniego obrazowania znacznie słabszych planet. Wyniki mogą wpłynąć na konstrukcję przyszłych misji. 414

Supernowe jako kosmiczne drogowskazy

Roman będzie także poszukiwał dużych, dobrze skalibrowanych próbek supernowych typu Ia z różnych etapów historii Wszechświata. Obiekty te pomagają wyznaczać odległości kosmiczne, dlatego ich obserwacje wzmacniają tzw. drabinę odległości — zestaw metod używanych do pomiaru ekspansji Wszechświata i badania ciemnej energii. 11

Teleskop z niezwykłą przeszłością

Część historii Romana brzmi niemal jak scenariusz filmu szpiegowskiego. Zespół NASA otrzymał od amerykańskiego National Reconnaissance Office, czyli instytucji zajmującej się satelitami rozpoznawczymi, teleskop opracowany pierwotnie na potrzeby utajnionego programu obserwacyjnego.

Nie oznacza to, że gotowy satelita szpiegowski został po prostu skierowany ku gwiazdom. NASA i partnerzy przemysłowi przebudowali, uzupełnili, zintegrowali i zakwalifikowali odzyskane elementy do zupełnie innego zadania: precyzyjnej astronomii w podczerwieni. 114

Koszt, czas trwania i zespoły

Biuro Generalnego Inspektora NASA szacuje koszt misji na około 4,3 mld dolarów — wcześniej przewidywano 3,9 mld dolarów. Podstawowy plan zakłada pięć lat pracy naukowej, a celem jest nawet dziesięć lat, jeśli stan statku i zapasy materiałów eksploatacyjnych na to pozwolą. 1115

Misją zarządza Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda NASA. W przedsięwzięcie zaangażowane są również m.in. Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA, Caltech/IPAC, Space Telescope Science Institute, NASA Ames oraz partnerzy przemysłowi, w tym L3Harris. Obok głównego zespołu badawczego uczestniczyć będą naukowcy z wielu instytucji i wybrani badacze prowadzący własne projekty obserwacyjne. 13144

Kim była Nancy Grace Roman?

Patronka misji była pierwszą główną astronom NASA i jedną z najważniejszych rzeczniczek astronomii prowadzonej z orbity. Pomagała budować naukowe uzasadnienie oraz zaplecze instytucjonalne dla kosmicznych obserwatoriów, które ostatecznie umożliwiły powstanie Hubble’a i kolejnych teleskopów.

Nadanie jej imienia nowemu flagowemu obserwatorium NASA jest więc nie tylko hołdem dla konkretnej badaczki. To także przypomnienie, że wielkie misje kosmiczne powstają dzięki wieloletniej pracy nad nauką, finansowaniem i współpracą całej społeczności badawczej. 12

Dlaczego ta misja ma znaczenie?

Roman nie „zobaczy” ciemnej materii ani ciemnej energii bezpośrednio. Jego znaczenie polega na skali i precyzji pomiarów: teleskop ma obserwować ogromne obszary nieba w podczerwieni i mierzyć konsekwencje działania tych niewidocznych składników Wszechświata.

Jeśli misja zrealizuje swoje cele, astronomowie otrzymają nowe, niezależne testy modeli opisujących ewolucję kosmosu, rozkład materii i powstawanie układów planetarnych. Trzeba jednak rozdzielić fakty już potwierdzone od planów: start, rozłożenie paneli i pierwsza korekta trajektorii się wydarzyły, natomiast dotarcie do L2 pod koniec września, dokładny przebieg uruchamiania oraz pierwsze obrazy na początku 2027 r. pozostają celami harmonogramu i mogą ulec zmianie.