Co ma osiągnąć chińska misja Chang’e-7 na południowym biegunie Księżyca?

Chang’e-7 to planowana chińska bezzałogowa misja robotyczna na południowy biegun Księżyca. Jej najważniejszym zadaniem będzie sprawdzenie, czy w permanentnie zacienionych obszarach — do których światło słoneczne nie dociera od miliardów lat — zachował się lód wodny. Misja ma też przetestować technologie potrzebne w przyszłości do bardziej zaawansowanej, a ostatecznie załogowej eksploracji Księżyca.

Zestaw misji Chang’e-7 wraz z rakietą Long March-5 Y14 przewieziono na stanowisko startowe w Wenchang 19 sierpnia 2026 roku. Początkowo planowano start w kolejnych dniach, jednak Chiny poinformowały później, że po kompleksowej ocenie pojazd nie spełnia warunków do przeprowadzenia startu w wyznaczonym oknie. 14

Cztery sposoby badania Księżyca

Chang’e-7 ma połączyć cztery rodzaje aktywności:

• Orbiter będzie obserwował Księżyc z orbity, wykonywał pomiary i wspierał pozostałe elementy wyprawy.
• Lądownik spróbuje precyzyjnie osiąść na oświetlonym terenie w pobliżu południowego bieguna.
• Łazik opuści lądownik i zbada powierzchnię oraz jej najbliższe podłoże.
• Sonda skacząca, wyposażona w małe silniki i sześć przegubowych nóg, ma wykonywać kontrolowane skoki lub krótkie loty do zacienionych kraterów, a następnie wracać w stronę oświetlonych obszarów, by uzupełniać energię. 210

W praktyce oznacza to połączenie orbitowania, lądowania, jazdy po powierzchni i skakania — czterech różnych trybów działania w ramach jednej wyprawy.

Dlaczego południowy biegun jest tak ważny?

Preferowany obszar lądowania znajduje się w pobliżu krawędzi krateru Shackletona, którego średnica wynosi około 21 kilometrów. Ostateczne miejsce nie zostało jednak publicznie potwierdzone. Lądownik ma celować w oświetlony teren w pobliżu krateru, natomiast sonda skacząca będzie próbowała dotrzeć do jego ciemnych, permanentnie zacienionych obszarów. 21215

To właśnie tam naukowcy spodziewają się znaleźć najzimniejsze miejsca w Układzie Słonecznym. Jeśli znajduje się w nich lód wodny, mógłby w przyszłości służyć nie tylko do badań, lecz także jako potencjalne źródło wody, tlenu i wodoru dla działalności na Księżycu. Chang’e-7 ma szukać nie tylko lodu, ale również innych lotnych substancji.

Precyzja lądowania i łączność z Ziemią

Południowy biegun Księżyca jest wyjątkowo trudnym celem. Nierówna rzeźba terenu, niskie położenie Słońca nad horyzontem i głębokie cienie utrudniają zarówno nawigację, jak i zasilanie urządzeń. System lądowania projektowano z myślą o precyzji rzędu około 100 metrów. 2

Łączność ma wspierać satelita przekaźnikowy Queqiao-2, wystrzelony w 2024 roku. Przy dużych szerokościach księżycowych bezpośrednia komunikacja z Ziemią może być utrudniona, dlatego satelita ma zapewnić stabilną drogę przesyłania danych między powierzchnią a stacjami naziemnymi. 2

21 instrumentów i międzynarodowa współpraca

W doniesieniach liczba instrumentów naukowych misji wynosi 21, jeśli uwzględni się także urządzenia umieszczone na satelicie Queqiao-2. Chińska administracja kosmiczna informowała, że sześć instrumentów przygotowano we współpracy z sześcioma państwami, a jeden powstał przy udziale organizacji międzynarodowej. Wśród partnerów wymieniano Egipt, Bahrajn, Włochy, Rosję, Szwajcarię i Tajlandię oraz International Lunar Observatory Association. 311

Warto doprecyzować często powtarzaną informację o „siedmiu partnerach”. Źródła mówią o sześciu zagranicznych instrumentach z sześciu państw oraz jednym wkładzie organizacji międzynarodowej — niekoniecznie o siedmiu osobnych krajach. 11

Najbardziej niezwykły element: sonda skacząca

Sonda przeznaczona do badania zacienionych kraterów może być jednym z najbardziej innowacyjnych elementów Chang’e-7. Zwykły łazik może nie być w stanie bezpiecznie pokonać stromych zboczy i dotrzeć do miejsc, w których nie ma światła słonecznego. Mały pojazd z własnym napędem skokowym ma ominąć ten problem, pobrać dane z ciemnego terenu i spróbować powrócić w stronę oświetlonej krawędzi.

Jeśli rozwiązanie zadziała, będzie to ważny krok w rozwoju mobilności planetarnej. Pojawiające się twierdzenie, że sonda stanie się dopiero drugim samodzielnie latającym pojazdem na innym ciele niebieskim po marsjańskim Ingenuity NASA, a zarazem pierwszym takim pojazdem wyposażonym w nogi, należy jednak traktować jako możliwy przyszły rekord. Zależy on od pomyślnego przeprowadzenia operacji na Księżycu, a nie od samego projektu.

Element większego planu Chin

Chang’e-7 ma pełnić funkcję rozpoznawczą przed kolejnymi etapami chińskiego programu księżycowego. Chiny deklarują zamiar przeprowadzenia załogowego lądowania na Księżycu około 2030 roku oraz utworzenia podstawowej Międzynarodowej Stacji Badań Księżyca w rejonie południowego bieguna około 2035 roku. 2

Wyniki misji mogą wpłynąć na przyszłą współpracę i rywalizację o dostęp do południowego bieguna oraz znajdujących się tam zasobów. Najbardziej bezpośrednim punktem odniesienia pozostają plany Stanów Zjednoczonych, natomiast konsekwencje dla Rosji, Indii i Japonii są na tym etapie trudniejsze do przewidzenia. 2