Teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman rozpoczął podróż do punktu L2

NASA’s Nancy Grace Roman Space Telescope jest już w drodze. Obserwatorium wystartowało 30 sierpnia 2026 r. o 7:26 czasu EDT z kompleksu startowego 39A w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego na Florydzie. Teleskop wyniosła rakieta SpaceX Falcon Heavy, a NASA potwierdziła jego planowe oddzielenie od drugiego stopnia. Roman rozpoczął tym samym około trzymiesięczny lot do regionu punktu L2 układu Słońce–Ziemia, położonego mniej więcej milion mil od Ziemi. 13

Start był dopiero pierwszym etapem misji. Teleskop musi jeszcze dotrzeć do celu, wejść na zaplanowaną orbitę, rozłożyć systemy i przejść testy instrumentów. NASA i partnerzy misji spodziewają się pierwszych obrazów oraz danych naukowych na początku 2027 r. 1013

Falcon Heavy wyniósł teleskop na właściwą trajektorię

Około dwóch i pół minuty po starcie od rakiety odłączyły się dwa boczne boostery. Rozpoczęły one manewry powrotne w kierunku Florydy, podczas gdy główny człon nadal wynosił drugi stopień z teleskopem. Później drugi stopień wykonał zaplanowane odpalenia silnika, umieszczając Roman na trajektorii prowadzącej w kierunku L2. Następnie obserwatorium oddzieliło się od rakiety i rozpoczęło samodzielną podróż. 215

Punkt L2 to użyteczne obserwacyjnie miejsce równowagi grawitacyjnej, oddalone od Ziemi o około milion mil. W podobnym regionie działa teleskop kosmiczny Jamesa Webba. Po dotarciu do L2 Roman będzie mógł prowadzić długie, szerokie przeglądy głębokiego kosmosu, korzystając z dogodnej geometrii obserwacji. 68

Roman nie zastąpi Hubble’a. Ma robić coś innego

Największą przewagą Romana nie jest po prostu „większa szybkość”, lecz połączenie wysokiej rozdzielczości z wyjątkowo szerokim polem widzenia.

Jego Wide Field Instrument to kamera podczerwona o rozdzielczości około 300 megapikseli. Pojedyncze zdjęcie obejmie obszar nieba większy niż pozorna tarcza Księżyca w pełni. Podczerwone obrazy Hubble’a obejmują obszar około 200 razy mniejszy, a pole widzenia Romana jest co najmniej 100 razy szersze niż w przypadku Hubble’a. 1819

NASA szacuje, że Roman może przeglądać niebo nawet 1000 razy szybciej niż Hubble, zachowując podobną czułość i rozdzielczość w podczerwieni. Nie oznacza to, że sam teleskop ani światło poruszają się 1000 razy szybciej. Chodzi o wydajność przeglądów: Roman ma sprawnie skanować ogromne obszary, podczas gdy Hubble i Webb nadal będą szczegółowo analizować wybrane obiekty.

W ciągu pierwszych pięciu lat obserwacji Roman ma sfotografować ponad 50 razy większy obszar nieba niż Hubble zbadał przez pierwsze 30 lat pracy. Taka skala jest kluczowa dla pytań, na które nie da się odpowiedzieć, obserwując zaledwie kilka galaktyk czy układów planetarnych. Astronomowie potrzebują dużych próbek obejmujących całe populacje gwiazd, galaktyk i planet.

Ciemna energia i rozszerzanie się kosmosu

Jednym z głównych celów misji będzie zbadanie, jak Wszechświat rozszerzał się w czasie. Roman wykorzysta w tym celu kilka metod, między innymi obserwacje supernowych, słabe soczewkowanie grawitacyjne i analizę rozmieszczenia galaktyk.

Wyniki mogą pomóc dokładniej określić właściwości ciemnej energii — tajemniczego składnika wiązanego z przyspieszającym rozszerzaniem się kosmosu — oraz ciemnej materii, której nie widzimy bezpośrednio, ale która wpływa na powstawanie wielkoskalowej struktury Wszechświata. 3

Roman będzie uzupełniać pracę innych obserwatoriów. Webb jest przystosowany do szczegółowego badania wybranych obiektów, Euclid prowadzi szerokie mapowanie kosmologiczne, a Obserwatorium Very C. Rubina monitoruje zmienne niebo w świetle widzialnym. Roman wniesie do tego zestawu szeroki, podczerwony obraz ewoluującego Wszechświata. 23

Ponad 100 tysięcy egzoplanet i planety bez gwiazd

Obserwatorium przeprowadzi także statystyczny spis układów planetarnych. Wielokrotne obserwacje powinny pozwolić zidentyfikować ponad 100 tysięcy egzoplanet tranzytujących, czyli takich, które przechodzą na tle swoich gwiazd i okresowo zmniejszają ich jasność. Tak duża próbka pomoże badać, jak powstają planety i jak rozwijają się całe układy planetarne. 7

Drugi przegląd będzie wykorzystywał mikrosoczewkowanie grawitacyjne. Roman skieruje uwagę na gęste pola gwiazd w pobliżu centrum Drogi Mlecznej. Gdy masywny obiekt znajdzie się na jednej linii z odległą gwiazdą, jego grawitacja zakrzywia i wzmacnia światło tej gwiazdy. Dzięki temu można dostrzec planety trudne do wykrycia metodą tranzytów lub pomiarów prędkości radialnej.

Technika ta może ujawnić chłodne światy krążące daleko od swoich gwiazd, obiekty mniejsze od Marsa, a także planety swobodne — ciała przemierzające przestrzeń bez gwiazdy macierzystej. Położenie teleskopu ponad atmosferą Ziemi będzie szczególnie korzystne dla tego rodzaju obserwacji. 78

Eksperymentalny koronograf zajrzy w pobliże innych gwiazd

Roman zabierze również Coronagraph Instrument, czyli instrument będący demonstracją technologii. Koronograf ma ograniczać blask gwiazdy macierzystej, aby przetestować bezpośrednie obrazowanie i charakteryzowanie niektórych dużych egzoplanet oraz dysków pyłowych powstających wokół gwiazd.

Nie jest to główny instrument przeglądowy misji. Jego wyniki mogą jednak pomóc w projektowaniu przyszłych obserwatoriów przeznaczonych do poszukiwania i badania planet podobnych do Ziemi. 31819

Teleskop gotowy przed terminem

Główne zwierciadło Romana ma średnicę 7,9 stopy, czyli 2,4 metra — dokładnie tyle samo co zwierciadło Hubble’a. Pochodzi ono z elementu teleskopu przekazanego NASA przez National Reconnaissance Office, amerykańską instytucję odpowiedzialną za satelity rozpoznawcze, i zostało włączone do układu optycznego nowego obserwatorium. 1819

Formalny termin gotowości startowej wyznaczono na maj 2027 r., ale budowa została zakończona kilka miesięcy wcześniej. NASA określiła misję jako mieszczącą się w budżecie; jej całkowity koszt cyklu życia jest szacowany na około 4,3 mld dolarów. 4517

Roman zaprojektowano również z interfejsem serwisowym, który w przyszłości mógłby umożliwić robotycznej misji zatankowanie teleskopu lub jego naprawę. Nie oznacza to jednak, że taki lot serwisowy został sfinansowany albo zaplanowany.

Kim była Nancy Grace Roman?

Nancy Grace Roman była pierwszą główną astronom NASA i pierwszą kobietą na stanowisku kierowniczym w tej agencji. Pomogła stworzyć program astronomii kosmicznej NASA i odegrała ważną rolę w zdobyciu poparcia dla Kosmicznego Teleskopu Hubble’a. Z tego powodu nazywano ją „matką Hubble’a”.

W 2020 r. NASA ogłosiła, że obserwatorium znane wcześniej jako Wide Field Infrared Survey Telescope otrzyma jej imię. Nancy Grace Roman Space Telescope jest pierwszym kosmicznym teleskopem NASA nazwanym na cześć kobiety.

Jej dziedzictwo dobrze oddaje strategię misji: obserwować Wszechświat ponad ziemską atmosferą i udostępniać dane szerokiej społeczności naukowej. Roman rozwija tę ideę, tworząc kosmiczną panoramę znacznie większej części nieba niż wcześniejsze teleskopy o podobnej ostrości obrazu.