Chiny stawiają warunki rozmowom o AI z USA. Spór o Claude’a może zagrozić wrześniowemu szczytowi

Pekin nie chce „merytorycznego” dialogu bez warunków

Stany Zjednoczone i Chiny przygotowują rozmowy o sztucznej inteligencji we wrześniu, prawdopodobnie przed planowanym na 24 września spotkaniem prezydenta Donalda Trumpa z Xi Jinpingiem. Terminy, miejsce i skład delegacji nie zostały jednak ostatecznie ustalone. 56

Pekin sygnalizuje, że nie wystarczy samo spotkanie ekspertów. Według przekazu konta Yuyuantantian, powiązanego z chińską telewizją państwową CCTV, przed rozpoczęciem „merytorycznych” rozmów Waszyngton powinien wykazać, że amerykańskie firmy AI podlegają tym samym zasadom bezpieczeństwa, ujawniania informacji i audytów. Chiny domagają się również rozróżnienia między rzeczywistym zagrożeniem bezpieczeństwa a zwykłą konkurencją technologiczną. 1

Szersze stanowisko Pekinu jest jasne: Stany Zjednoczone powinny zaprzestać wykorzystywania zarzutów kradzieży własności intelektualnej i naruszeń kontroli eksportu do nacisku na chińskie firmy AI. Szczegółowy, formalny katalog warunków negocjacyjnych nie jest jednak w pełni dostępny w przywołanych materiałach. Dopisywanie kolejnych wymogów byłoby spekulacją.

Skąd określenie „hegemonizm AI”?

Chińskie ministerstwo handlu określiło możliwe amerykańskie dochodzenia, sankcje i ograniczenia handlowe mianem „hegemonizmu AI”. Reakcja Pekinu była odpowiedzią na zapowiedzi, że chińscy twórcy modeli mogą zostać ukarani w związku z podejrzeniami o kopiowanie amerykańskiej technologii metodą zwaną destylacją. Chiny twierdzą, że groźby sankcji opierają się na zarzutach, którym nie towarzyszą wystarczające podstawy faktyczne ani prawne, i zapowiadają działania odwetowe w razie „istotnej szkody” dla chińskich interesów. 4

W chińskiej interpretacji nie jest to neutralny spór o bezpieczeństwo lub ochronę praw własności intelektualnej. Pekin przedstawia go jako próbę utrzymania przez USA przewagi technologicznej i ograniczenia rozwoju chińskiego sektora AI. Waszyngton odpowiada, że chodzi o niedopuszczenie do transferu zaawansowanych chipów, modeli i know-how, które mogłyby wzmocnić chińskie zdolności wojskowe oraz cybernetyczne. 34

Co zarzuca Anthropic laboratorium Qwen?

Anthropic, twórca modelu Claude, poinformował w piśmie z 10 czerwca skierowanym do starszych rangą senatorów USA, że operatorzy powiązani z Alibabą i jej laboratorium AI Qwen założyli niemal 25 tys. fałszywych kont. Według firmy między 22 kwietnia a 5 czerwca wygenerowały one ponad 28,8 mln interakcji z Claude’em. 210

Anthropic twierdzi, że celem była destylacja modelu. To technika, w której twórcy słabszego lub mniejszego systemu wykorzystują odpowiedzi bardziej zaawansowanego modelu do odtworzenia jego użytecznych zdolności. W tym przypadku chodziło — według Anthropic — przede wszystkim o programowanie oraz rozumowanie agentowe, czyli samodzielne planowanie i wykonywanie wieloetapowych zadań przez model.

Zarzuty nie są jednak równoznaczne z rozstrzygnięciem sprawy. W przywołanych materiałach nie ma ustalonego stanowiska Alibaby, które pozwalałoby uznać te twierdzenia za potwierdzone ustalenia. Dlatego opis sprawy powinien pozostać atrybucyjny: to Anthropic twierdzi, że doszło do takiej operacji. 210

Jak odpowiadają Chiny?

Pekin przedstawia skargę Anthropic i groźby sankcji jako element szerszej amerykańskiej kampanii na rzecz utrzymania przewagi technologicznej. Chińskie władze rozważają jednocześnie własne narzędzia kontroli dostępu do AI. W rozmowach z czołowymi firmami analizowano możliwość ograniczenia zagranicznego dostępu do najbardziej zaawansowanych chińskich modeli — zarówno zamkniętych, jak i udostępnianych z otwartymi wagami — włącznie z systemami, które nie zostały jeszcze oficjalnie wydane. 610

Oznacza to, że Chiny zaczynają traktować dostęp do najbardziej zaawansowanych modeli jako strategiczną dźwignię, a nie wyłącznie kwestię komercyjną. W praktyce mogłoby to prowadzić do wzajemnego zaostrzania kontroli: USA ograniczałyby dostęp do chipów i modeli, a Chiny — dostęp do własnych systemów oraz ich eksport lub wykorzystanie za granicą.

O czym realnie mogą rozmawiać delegacje?

Zakres rozmów pozostaje niepewny, ale najbardziej prawdopodobne tematy to:

• Ryzyko związane z modelami frontier. Chodzi o najpotężniejsze, najnowocześniejsze systemy, których możliwości mogą obejmować utratę kontroli nad działaniem modelu, niebezpieczne zastosowania i poważne skutki dla bezpieczeństwa. 7
• Cyberbezpieczeństwo. Strony mogą dyskutować o tym, czy modele ułatwiają przeprowadzanie cyberataków, jak chronić je przed kradzieżą oraz gdzie przebiega granica między legalną destylacją a nieuprawnionym wydobywaniem cudzych możliwości. 4
• Wspólna definicja modelu „frontier”. Ustalenie technicznego progu dla najbardziej zaawansowanych systemów byłoby ograniczonym, ale możliwym rezultatem. Mogłoby później ułatwić raportowanie incydentów, testy bezpieczeństwa lub wymianę informacji.
• Modele o otwartych wagach. Ich parametry można pobrać, modyfikować i uruchamiać poza kontrolą pierwotnego twórcy. Chińskie firmy szybko rozwijają ten model dystrybucji, podczas gdy amerykańskie firmy częściej utrzymują zamknięte systemy i bezpośrednią kontrolę nad dostępem. Różnica ta utrudnia uzgodnienie skutecznych zabezpieczeń i zasad egzekwowania prawa. 89

Wcześniejsze informacje wskazywały też na obawy Pekinu dotyczące cyberzdolności najnowszych amerykańskich modeli Anthropic, w tym systemu Mythos. To dodatkowo komplikuje rozmowy: model może być jednocześnie produktem komercyjnym, narzędziem bezpieczeństwa i potencjalnym aktywem strategicznym. 7

Dlaczego przełomowe porozumienie jest mało prawdopodobne?

Największą przeszkodą jest to, że spór nie dotyczy wyłącznie bezpieczeństwa AI. Chodzi również o przewagę gospodarczą, wojskową i geopolityczną.

Waszyngton chce ograniczyć możliwość wykorzystania amerykańskich chipów, modeli i wiedzy do wzmacniania chińskich zdolności wojskowych oraz cybernetycznych. Pekin odrzuca restrykcje, które jego zdaniem mają utrwalić dominację USA. W takiej sytuacji nawet zarzuty Anthropic mogą stać się częścią negocjacji handlowych i sankcyjnych, a nie jedynie przedmiotem technicznego postępowania. 34

Dlatego bardziej prawdopodobne od porozumienia w sprawie kontroli eksportu, własności intelektualnej, dostępu do modeli czy transgranicznych audytów jest skromniejsze ustalenie — na przykład wspólna definicja modelu frontier albo kanał wymiany informacji o zagrożeniach. Same rozmowy mogą więc służyć przede wszystkim budowie minimalnego zaufania i ograniczeniu ryzyka nieporozumień.

Egipt pokazuje, że rywalizacja toczy się także poza gabinetami prezydentów

Konfrontacja USA i Chin obejmuje nie tylko modele językowe i regulacje, lecz także infrastrukturę potrzebną do ich uruchamiania. Huawei zaproponował egipskim władzom budowę centrów danych AI przeznaczonych do zastosowań publicznych, w tym wojskowych i związanych z nadzorem, z wykorzystaniem układów Ascend. Waszyngton przygotowuje konkurencyjną ofertę. 1718

Według opisu oferty Huawei chodzi o 1408 chipów Ascend z serii 950 do chmurowego trenowania modeli oraz kolejnych 600 układów — Ascend 950 lub wcześniejszej generacji 910B — do dwóch klastrów inferencyjnych, czyli systemów uruchamiających już wytrenowane modele. 17

Stawką jest nie tylko konkretny kontrakt w Egipcie. Każde takie wdrożenie może wiązać dany kraj z określonym dostawcą chipów, chmury, oprogramowania i standardów bezpieczeństwa na wiele lat. Właśnie dlatego rywalizacja obejmuje Afrykę i Bliski Wschód, a także inne rynki rozwijające własne zdolności obliczeniowe.

Dwa konkurencyjne porządki AI

Chiny próbują równocześnie budować alternatywę dla amerykańskiego modelu rozwoju sektora. Podczas lipcowej konferencji WAIC Xi Jinping promował chińską wizję szerokiego dostępu do AI, a Pekin uruchomił propozycję powołania Światowej Organizacji Współpracy na rzecz Sztucznej Inteligencji. Inicjatywa ma oferować przeciwwagę dla wpływów USA w szybko rozwijającej się branży.

Chińskie modele o otwartych wagach zyskują na znaczeniu w starciu z zamkniętymi systemami amerykańskich firm, takich jak OpenAI czy Anthropic. To daje Pekinowi możliwość przekuwania dystrybucji modeli w wpływy gospodarcze i polityczne, ale jednocześnie skłania chińskie władze do rozważania ograniczeń dostępu do własnych najbardziej zaawansowanych systemów.

Nie ma wystarczających dowodów, aby potwierdzić szczegółowe twierdzenia dotyczące konkretnych kontroli eksportu dronów, pełnego zakresu amerykańskich ofert infrastrukturalnych w Afryce i na Bliskim Wschodzie ani ilościowego wzrostu udziału Chin w globalnym wykorzystaniu modeli AI. Dostępne materiały potwierdzają jednak szerszy obraz: rozmowy o bezpieczeństwie AI odbywają się w centrum przyspieszającej rywalizacji o chipy, modele, centra danych, kontrolę eksportu, dostęp komercyjny i wpływ na przyszłe reguły technologiczne.