Dlaczego Putin eskaluje wojnę w Ukrainie i co może wydarzyć się dalej

Najmocniejsze wyjaśnienie przedstawione w przywołanych materiałach jest polityczne, a nie wyłącznie militarne: Władimir Putin zdaje się oceniać, że zakończenie wojny bez wyraźnego zwycięstwa — przede wszystkim bez przejęcia kontroli nad Donbasem — byłoby dla jego pozycji bardziej niebezpieczne niż dalsze straty, obciążenia gospodarcze i niepokój społeczny. Dostępne informacje wskazują na preferowanie eskalacji, ale część doniesień o przyszłych rosyjskich operacjach pozostaje oceną wywiadowczą, a nie niezależnie potwierdzonym faktem.

Dlaczego niezadowolenie w Rosji nie zmieniło kalkulacji Putina

W rosyjskim społeczeństwie widać coraz więcej oznak napięcia. Media opisują obawy związane z niedoborami paliwa, ukraińskimi atakami dronowymi, przerwami w dostępie do internetu i możliwością kolejnej mobilizacji. Według sondażu przywołanego przez The Economist 55 proc. respondentów twierdziło, że ich koledzy i bliscy odczuwają niepokój — wobec 40 proc. rok wcześniej. 2

Presja ta nie doprowadziła jednak do decyzji o zakończeniu wojny. Przypisywana Putinowi logika jest następująca: osobisty polityczny koszt dalszych walk pozostaje mniejszy niż koszt zaakceptowania rezultatu, którego nie dałoby się przedstawić jako zwycięstwa. The Economist opisywał wojnę jako pułapkę stworzoną przez samego Putina — perspektywa osiągnięcia wyniku, który mógłby nazwać triumfem, słabnie, a wyjście z konfliktu staje się coraz trudniejsze do skonstruowania. 9

Plan dodatkowych sił: 300 tys. żołnierzy

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział, że według oceny Kijowa Rosja może po wrześniowych wyborach parlamentarnych powołać dodatkowych 300 tys. żołnierzy. Reuters przedstawił tę informację jako ukraińską ocenę, a nie potwierdzony rosyjski rozkaz mobilizacyjny. 17

Ewentualne zwiększenie sił miałoby nastąpić w drodze nowego poboru lub mobilizacji. Nie jest to dowód, że powołanie rzeczywiście się odbędzie, ani wiarygodna prognoza tego, ilu żołnierzy ostatecznie trafi na front. Sama skala podawanej liczby pokazuje jednak, jak dużych zasobów ludzkich — zdaniem Kijowa — Moskwa może potrzebować, aby utrzymać ofensywę i uzupełniać ciężkie straty.

Dlaczego Donbas pozostaje kluczowy dla rozmów pokojowych

Putin odrzucił ukraińską propozycję wstrzymania ataków dalekiego zasięgu i oświadczył, że Rosja zamierza zdobyć całe obwody doniecki, ługański, chersoński i zaporoski. Takie stanowisko pozostawia niewiele miejsca na porozumienie, które po prostu zamroziłoby obecny przebieg frontu. 22

Ten cel widać również w działaniach wojskowych. Rosyjskie oddziały próbują infiltrować Konstantynówkę i ją okrążać. Miasto jest strategiczną bramą w kierunku Kramatorska i Słowiańska oraz jednym z kluczowych punktów pozostającej pod kontrolą Ukrainy części Donbasu. Jego zdobycie mogłoby otworzyć Rosjanom drogi do ostatnich dużych ukraińskich bastionów w regionie.

Reuters, powołując się na osoby zbliżone do Kremla, informował, że Putin uważa pełną kontrolę nad Donbasem za niezbędne zwycięstwo, a ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie i porty umocniły jego determinację do kontynuowania wojny. Źródła te wypowiadały się anonimowo, dlatego ich relacja jest oceną sposobu myślenia na Kremlu, a nie publicznie potwierdzonym dokumentem politycznym. 21

Ukraińskie ataki i rosyjskie braki kształtują strategię Moskwy

Ukraińska kampania ataków dalekiego zasięgu obejmuje rosyjską infrastrukturę naftową, porty i inne obiekty związane z działaniami wojskowymi. The Economist informował, że uderzenia w rafinerie przyczyniły się do racjonowania benzyny w ponad tuzinie rosyjskich regionów. 3 Putin przyznał również, że występują niedobory paliwa, i wezwał do szybszego zwiększenia produkcji rosyjskich systemów obrony powietrznej mających zwalczać ukraińskie drony. 22

Presja ta pomaga wyjaśnić, dlaczego Moskwa łączy kilka form nacisku, zamiast liczyć wyłącznie na szybkie przełamanie frontu. Rosja próbuje zdobywać kolejne obszary małymi krokami, a jednocześnie wykorzystuje rakiety i drony do niszczenia ukraińskich miast oraz infrastruktury. Wcześniejsze analizy opisywały strategię, której celem jest nie tylko zajmowanie terytorium, lecz także osłabienie zdolności Ukrainy do funkcjonowania i stawiania oporu. 10

To kosztowna strategia: zasoby ludzkie pozwalają utrzymywać presję wzdłuż frontu, a ataki dalekiego zasięgu mają zwiększać koszty po stronie ukraińskiej daleko za linią walk. Żaden z tych elementów nie dowodzi jednak, że Rosja szybko osiągnie deklarowane cele terytorialne.

Szersze ryzyko eskalacji: presja hybrydowa na Europę

Najbardziej bezpośrednim europejskim problemem wskazywanym w dostarczonych materiałach są działania poniżej progu otwartej wojny z NATO. Amerykańscy i europejscy urzędnicy przypisywali Rosji lub ostrzegali przed sabotażem, próbami zabójstw, naruszaniem przestrzeni powietrznej, zagłuszaniem GPS, cyberatakami, ingerencją w kluczową infrastrukturę podwodną, wykorzystywaniem migracji jako narzędzia nacisku oraz ingerencją polityczną.

Polska i państwa bałtyckie zwiększyły ochronę infrastruktury w związku z ostrzeżeniami przed możliwymi aktami sabotażu lub operacjami pod fałszywą flagą, które miałyby sprawdzić reakcję NATO. Inne doniesienia mówiły o obawach, że rosyjskie operacje mogą wymierzyć w europejską produkcję obronną oraz szlaki dostaw wspierających Ukrainę. Informacje o konkretnych planach należy jednak odróżniać od potwierdzonych incydentów.

Takie działania pozwalają Moskwie wywierać presję na państwa wspierające Ukrainę bez natychmiastowego przechodzenia do konwencjonalnego ataku. Zwiększają też ryzyko błędnej kalkulacji: operacja, która miała pozostać możliwa do zaprzeczenia, może zranić cywilów, uszkodzić krytyczną infrastrukturę albo sprowokować reakcję, której Rosja nie planowała.

Czy bezpośredni rosyjski atak na NATO jest bliski?

Ostrzeżeń nie należy wyolbrzymiać. 30 sierpnia przedstawiciel NATO powiedział, że Rosja nasila działania hybrydowe, ale Sojusz nie widzi obecnie bezpośredniego zagrożenia atakiem. Prezydent Finlandii Alexander Stubb również stwierdził, że nie wierzy, aby Rosja zdecydowała się ryzykować atak na państwo NATO.

To ważne rozróżnienie. Zachodni urzędnicy mogą dostrzegać rosnące ryzyko sabotażu, cyberataków i innych działań naciskowych, nie uznając jednocześnie, że Moskwa podjęła decyzję o konwencjonalnej inwazji na terytorium NATO. Dostępne materiały uzasadniają obawy przed eskalacją i testowaniem spójności Sojuszu, ale nie potwierdzają rychłego ataku.

Co wynika z doniesień o broni jądrowej

Rosyjska retoryka nuklearna od dawna służy jako ostrzeżenie przed głębszym zaangażowaniem Zachodu. Dostarczone źródła nie potwierdzają jednak niezależnie konkretnego, niedawnego testu pocisku zdolnego do przenoszenia broni jądrowej, o którym mowa w pytaniu. Nie dowodzą też, że Rosja podjęła nieuchronną decyzję o użyciu broni jądrowej.

Ostrożny wniosek jest węższy: groźby nuklearne i systemy zdolne do przenoszenia ładunków jądrowych zwiększają stawkę konfliktu i mogą służyć jako narzędzie przymusu politycznego. Bez mocniejszych, niezależnie potwierdzonych informacji nie należy przedstawiać ich jednak jako dowodu rychłego użycia broni jądrowej.

Wniosek

Pozorna strategia Putina polega na ciągłym zwiększaniu presji, aż Rosja uzyska rezultat, który będzie mogła przedstawić jako zwycięstwo — przede wszystkim w Donbasie — albo aż koszty dalszej wojny staną się bezdyskusyjnie większe niż koszty jej zakończenia. Niepokój społeczny w Rosji, niedobory paliwa i ukraińskie ataki sprawiają, że wojna jest dla Moskwy coraz bardziej obciążająca, ale dostępne informacje sugerują, że dotąd skłaniały ją raczej do adaptacji i eskalacji niż do kompromisu. 1221

Najważniejsze krótkoterminowe ryzyka są więc kumulatywne: większa rosyjska mobilizacja, cięższe ataki na Ukrainę oraz nasilone działania hybrydowe przeciwko europejskiej infrastrukturze i sieciom dostaw. Jednocześnie ostrzeżenia urzędników trzeba oddzielać od potwierdzonych zamiarów: NATO twierdzi obecnie, że nie widzi bezpośredniego zagrożenia konwencjonalnym atakiem, a dostarczone materiały nie potwierdzają ani nowego testu nuklearnego, ani rychłej decyzji o użyciu broni jądrowej.