USA uderzyły w wyrzutnie IRGC na wyspie Larak. Co wiadomo o najnowszej eskalacji z Iranem?

Co wydarzyło się na wyspie Larak?

30 sierpnia siły USA miały zaatakować dwa stanowiska wyrzutni rakietowych należące do irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) na wyspie Larak w Zatoce Perskiej, przy wschodnim krańcu cieśniny Ormuz. Był to pierwszy znany amerykański atak na Iran od końca lipca. 91014

Waszyngton przedstawił operację jako działanie wyprzedzające. Anonimowy przedstawiciel USA powiedział, że amerykańskie siły obserwowały personel IRGC przygotowujący rakiety, które miały być wyposażone w miny morskie i wystrzelone w kierunku cieśniny. To twierdzenie pochodzi jednak od nieujawnionego źródła w administracji USA i nie zostało niezależnie zweryfikowane. 111314

Irańskie media państwowe przekazały, że atak zabił i ranił kilku żołnierzy oraz cywilów. Dostępne informacje nie pozwalają jednak niezależnie potwierdzić tej liczby ani ostatecznego bilansu ofiar. Nie ma także potwierdzonego raportu o stratach po stronie amerykańskiej. 1214

Irańska odpowiedź i kolejna fala ataków

Irańskie władze wojskowe zapowiedziały, że atak spotka się z odwetem i „karą” ze strony Teheranu. Niedługo później kanał powiązany z IRGC ogłosił „nową falę irańskich wystrzeleń rakiet i dronów”. Według tego przekazu celem miały być statki określone jako „nieprzestrzegające” zasad obowiązujących w cieśninie Ormuz. 814

W jednej z faz ataku niemal wszystkie irańskie rakiety wymierzone w amerykańskie siły w Jordanii miały zostać przechwycone. Brakuje jednak niezależnego potwierdzenia zarówno tych doniesień, jak i informacji o konkretnych celach, zniszczeniach oraz ofiarach. 8

Szerszy kontekst: miesiące walk o Ormuz

Najnowsze uderzenie jest częścią trwającego od około sześciu miesięcy konfliktu, który zakłócił eksport ropy i ograniczył ruch statków w cieśninie Ormuz. Stany Zjednoczone wywierały presję na irańskie porty, a Iran ograniczał żeglugę przez strategiczny szlak. 78

17 czerwca Waszyngton i Teheran podpisały memorandum przewidujące zniesienie amerykańskiej blokady morskiej oraz zapewnienie przez Iran bezpiecznego przejścia dla statków handlowych. Ustalenia te później załamały się albo nie zostały skutecznie wdrożone. 117

24 lipca USA wstrzymały ataki, aby stworzyć przestrzeń dla dyplomacji. Iran twierdził wówczas, że zawiesił odwetowe uderzenia w regionie. Walki wznowiono jeszcze pod koniec lipca po doniesieniach o irańskich atakach rakietowych na amerykańskie obiekty i statki. 711

Dlaczego cieśnina Ormuz ma tak duże znaczenie?

Cieśnina Ormuz jest jednym z najważniejszych światowych wąskich gardeł dla transportu ropy. Jej zamknięcie lub poważne ograniczenie ruchu zmniejsza podaż surowca na globalnym rynku i uderza w gospodarki państw Zatoki Perskiej. Przed wojną przez ten akwen przechodziła około jedna piąta światowych dostaw ropy. 78

Ruch statków niemal zamarł po tym, jak Zjednoczone Emiraty Arabskie poinformowały 14 sierpnia o atakach Iranu na dwa statki przepływające przez cieśninę. 318

Waszyngton twierdzi, że jest w stanie bezterminowo utrzymywać blokadę irańskich portów i zwiększać presję gospodarczą. Teheran odpowiada, że ponowne otwarcie Ormuzu wymaga zniesienia blokady, sankcji oraz amerykańskich gróźb militarnych. 68

Iran deklarował również, że ewentualne uzgodnienia dotyczące żeglugi handlowej z Omanem nie obejmą okrętów wojskowych. 519

Rosnące obciążenie dla amerykańskich sił

Doniesienia o kolejnych rozmieszczeniach okrętów i lotniskowców wskazują na rosnące obawy dotyczące gotowości oraz kosztów utrzymywania długotrwałej misji w regionie. Dostępne materiały nie pozwalają jednak wiarygodnie określić dokładnego poziomu gotowości ani całkowitej liczby amerykańskich żołnierzy rozmieszczonych na Bliskim Wschodzie. 48

Według Centralnego Dowództwa USA (CENTCOM) do 30 sierpnia amerykańskie siły przekierowały 83 statki handlowe, unieruchomiły trzy i weszły na pokład dwóch w ramach egzekwowania blokady. Są to dane strony amerykańskiej i nie ma w przedstawionych materiałach niezależnej weryfikacji tych działań. 810

Presja dyplomatyczna i gospodarcza

Uderzenie na Larak sugeruje, że lipcowa przerwa nie usunęła podstawowych przyczyn konfliktu. USA ponownie sięgnęły po ograniczone ataki wyprzedzające, a Iran zachował możliwość wywierania presji na statki oraz amerykańskie pozycje w regionie. 1415

Na forum G20 Waszyngton musi jednocześnie chronić dostawy energii i żeglugę handlową, unikać rozszerzenia wojny oraz ograniczać gospodarcze skutki utrudnionego ruchu przez Ormuz. Stany Zjednoczone zapowiadały także dalszą presję finansową na Iran i namawiały inne państwa do ograniczenia więzi gospodarczych z Teheranem. 2

Przedstawione materiały nie dokumentują jednak konkretnych decyzji ani zobowiązań podjętych przez G20. Dalej idące wnioski na temat wspólnej strategii państw grupy byłyby więc spekulacją. 238