Rosyjski budżet pod presją wojny: 35-procentowe cięcia i ryzyko redukcji etatów

Dwa kryzysy naraz: deficyt i brak gotówki

Problemy rosyjskich finansów publicznych nie sprowadzają się wyłącznie do wysokiego deficytu. Państwo ma również kłopot z płynnością — wojenne wydatki rosną szybciej niż dochody i możliwości finansowania, przez co w kasie brakuje środków na bieżące płatności. Jednocześnie władze chronią wydatki uznawane za kluczowe z punktu widzenia wojny i stabilności politycznej. 25

Taki obraz stoi w sprzeczności z publicznymi zapewnieniami ministra finansów Antona Siluanowa, że zaplanowane wydatki mają pełne finansowanie. 25

Sygnał alarmowy z kwietnia

Według Bloomberga w kwietniu Siluanow ostrzegł premiera Michaiła Miszustina, że rząd może nie mieć wystarczającej ilości gotówki, by terminowo zrealizować wszystkie wymagane płatności. Skonsolidowane konto skarbu państwa miało wówczas wykazywać około –5,5 bln rubli. 2

To nie jest dokładnie to samo co narastający deficyt budżetowy. Ujemne saldo rachunku pokazuje pozycję płynnościową, natomiast deficyt opisuje różnicę między dochodami a wydatkami w określonym okresie. Razem oba wskaźniki sugerują jednak, że Rosja mierzyła się zarówno z wyjątkowo dużą luką w budżecie, jak i z niedoborem szybko dostępnej gotówki.

35 proc. mniej na większość cywilnych pozycji

Relacje oparte na informacjach od osób znających sprawę wskazują, że od kwietnia finansowanie większości niepriorytetowych pozycji ograniczono o około 35 proc. Resorty i agencje miały odłożyć wydatki niekonieczne oraz przygotować się na możliwe 15-procentowe redukcje zatrudnienia. 142

Ograniczenia nie obejmują — według tych doniesień — obronności, transferów społecznych, wynagrodzeń pracowników sektora publicznego, dotacji dla regionów ani obsługi długu publicznego. 142 To pokazuje, które obszary Kreml uznaje za politycznie lub strategicznie nietykalne.

Deficyt już przekroczył całoroczny plan

Wstępne dane rosyjskiego Ministerstwa Finansów wskazują, że w okresie od stycznia do lipca deficyt federalny wyniósł 6,455 bln rubli, czyli 2,8 proc. PKB. Tymczasem ustawa budżetowa zakładała na cały rok deficyt w wysokości 3,786 bln rubli, odpowiadający 1,6 proc. PKB. Oznacza to, że po siedmiu miesiącach oficjalna dziura budżetowa była już około 1,7 raza większa od planu na cały rok. 510

Osobno przywoływana jest kwota 8,654 bln rubli na 24 sierpnia. Pojawia się ona w relacjach dotyczących programu oszczędnościowego, a nie w regularnym miesięcznym komunikacie Ministerstwa Finansów. Jeśli jest prawidłowa, oznaczałaby deficyt około 2,3 raza większy od pierwotnego planu — na cztery miesiące przed końcem roku. 145

Nie należy jednak dodawać do siebie przywoływanych kwot 5,8–5,9 bln rubli kwietniowego deficytu oraz –5,5 bln rubli na rachunku skarbu. Pierwsza liczba opisuje skumulowaną lukę między dochodami i wydatkami, druga — stan płynnych środków. Są to różne kategorie księgowe, choć razem wskazują na skalę presji finansowej.

Kto zapłaci za koszty wojny?

Kreml wybrał ograniczanie cywilnych wydatków uznaniowych zamiast cięć w obronności, podstawowych świadczeniach społecznych, płacach państwowych czy obsłudze zadłużenia. Te chronione pozycje mają według przywoływanych doniesień kosztować około 4 bln rubli rocznie.

Takie rozwiązanie zmniejsza bezpośrednie ryzyko dla prowadzenia wojny i dla politycznej stabilności Władimira Putina. Jednocześnie oznacza presję na usługi publiczne, inwestycje oraz funkcjonowanie administracji. Innymi słowy, koszt kryzysu jest przesuwany z priorytetów wojennych i socjalnych na cywilną część państwa.

Ryzyko na koniec 2026 roku

Jeśli deficyt na koniec roku sięgnie 3,2–3,8 proc. PKB, będzie mniej więcej dwukrotnie większy lub jeszcze wyższy od pierwotnego celu wynoszącego 1,6 proc. PKB. Dodatkowe 2–4 bln rubli na potrzeby wojskowe i bezpieczeństwa mogłyby zwiększyć prawdopodobieństwo takiego scenariusza, ale jest to szacunek, a nie oficjalnie potwierdzona pozycja budżetowa.

Dane wskazują więc nie na jednorazową korektę, lecz na próbę zarządzania narastającym napięciem: rząd chroni wydatki, których politycznie i militarnie nie chce ograniczać, a oszczędności wymusza w pozostałych obszarach.

Mniej miejsca na wyborczy sprzeciw

Wrześniowe wybory parlamentarne oferują niewielki formalny kanał dla protestu przeciwko wydatkom wojennym. Sąd Najwyższy Rosji wykluczył z udziału w wyborach partię Jabłoko, opisywaną jako jedyne zarejestrowane ugrupowanie otwarcie sprzeciwiające się wojnie. 36 W efekcie presja fiskalna może rosnąć, ale możliwości przełożenia niezadowolenia na reprezentację parlamentarną pozostają ograniczone.