Chiny sprzeciwiają się sankcjom USA wobec Iranu, ale unikają bezpośredniego starcia finansowego

Pekin odpowiada ostro, ale nie przekracza czerwonej linii

Reakcja Chin na najnowszą kampanię sankcyjną USA wobec Iranu jest stanowcza w warstwie politycznej, lecz ostrożna w praktyce. Pekin potępił tak zwane „nielegalne jednostronne sankcje”, uznał współpracę z Teheranem za zgodną z prawem i ostrzegł, że będzie chronić własne interesy. 78 Jak dotąd Chiny nie ogłosiły jednak publicznie pakietu kontrsankcji wymierzonych konkretnie w Stany Zjednoczone.

To dobrze znany schemat strategiczny: Chiny sprzeciwiają się próbie kontrolowania przez Waszyngton ich handlu z Iranem, ale jednocześnie chcą uniknąć znacznie większych kosztów, jakie przyniosłoby narażenie największych chińskich banków na amerykańskie restrykcje finansowe.

Co zmieniła operacja „Economic Outcast”

Ogłoszona 24 sierpnia przez sekretarza skarbu USA Scotta Bessenta kampania ma wywierać presję nie tylko na irańskie podmioty, lecz także na zagranicznych partnerów handlowych Iranu. Operacja „Economic Outcast” rozszerzyła groźbę sankcji wtórnych na handel związany z ropą oraz sektory takie jak aktywa cyfrowe, technologie, złoto, lotnictwo i żegluga. 15

Najważniejszym narzędziem nacisku pozostaje dostęp do amerykańskiego systemu finansowego. Firmy i banki, które nadal ułatwiają handel z Iranem, mogą zostać postawione przed wyborem: utrzymać relacje z Teheranem albo zachować dostęp do rozliczeń w dolarach i międzynarodowej bankowości korespondencyjnej. 512

W pierwszym pakiecie znalazły się podmioty z Chin i Hongkongu, ale nie objęto nim od razu dużej chińskiej instytucji finansowej. To istotne rozróżnienie. Uderzenie w mniejszych pośredników podnosi koszty obchodzenia sankcji, natomiast sankcje wobec dużego chińskiego banku mogłyby doprowadzić do znacznie szerszego konfliktu między Waszyngtonem a Pekinem. 27

Kameng Trading zwiększa presję na chińskich pośredników

28 sierpnia amerykański Departament Skarbu wpisał na listę sankcyjną zarejestrowaną w Hongkongu spółkę Kameng Trading Limited. Według resortu firma miała pełnić funkcję przykrywki dla irańskiego kantoru i pomagać objętym sankcjami Irańczykom w uzyskiwaniu dostępu do międzynarodowego systemu finansowego.

Decyzja pokazuje, że firmy z Hongkongu znajdują się w zasięgu kampanii. Zwiększa też ryzyko regulacyjne dla chińskich i regionalnych przedsiębiorstw obsługujących irańskie płatności, transport lub dokumentację handlową. Dostępne doniesienia nie potwierdzają jednak odrębnej reakcji Pekinu na wpisanie Kameng Trading na listę — poza szerszymi ostrzeżeniami przed ingerowaniem w chińsko-irańską współpracę.

To ograniczenie jest znaczące. Publiczne stanowisko Pekinu pozostaje bezkompromisowe, ale jego praktyczna reakcja jest nadal wyważona, a nie otwarcie odwetowa.

Dlaczego Chiny odrzucają sankcje USA

Sprzeciw Pekinu ma wymiar prawny i strategiczny. Chińscy urzędnicy twierdzą, że współpraca z Iranem odbywa się w ramach prawa międzynarodowego i nie powinna być zakłócana ani podważana. 711 Chiny odrzucają również szerszą zasadę, zgodnie z którą Stany Zjednoczone mogłyby jednostronnie decydować, które państwa i firmy mogą prowadzić z Iranem zwykły handel.

Dla Chin sprawa wykracza poza relacje z Iranem. Spełnienie żądań Waszyngtonu dotyczących sankcji wtórnych umacniałoby przekonanie, że dostęp do amerykańskiego systemu finansowego daje USA prawo weta wobec chińskich relacji handlowych. Obrona handlu z Iranem służy więc także interesowi Pekinu, jakim jest zachowanie swobody prowadzenia niezależnej polityki gospodarczej i dyplomatycznej.

Chiny wezwały również do powściągliwości i powrotu do negocjacji, argumentując, że sankcje i presja mogą zaostrzyć spór, zamiast go rozwiązać. 6

Groźba sankcji wobec chińskich banków to najmocniejsza karta Waszyngtonu

Najważniejsze pytanie dotyczy tego, czy USA przejdą od karania mniejszych pośredników do bezpośrednich sankcji wobec chińskich banków lub dużych nabywców irańskiej ropy. Amerykańscy urzędnicy sygnalizowali, że chińskie instytucje nie są automatycznie wyłączone, jeśli ułatwiają transakcje pomagające zamieniać irańską ropę w przychody. 15

Groźba jest skuteczna, ponieważ nawet banki prowadzące niewielką działalność w USA mogą zależeć od rozliczeń dolarowych, relacji z bankami korespondentami lub dostępu do globalnej infrastruktury finansowej. Sankcje wobec dużej instytucji mogłyby zatem wpłynąć na jej działalność międzynarodową znacznie szerzej niż tylko na operacje związane z Iranem.

W tym momencie koszty stałyby się jednak obustronne. Sankcje wobec dużego chińskiego banku mogłyby wywrzeć presję na Teheran, ale zarazem sprowokować odwet Pekinu, zakłócić handel i przyspieszyć fragmentację systemu finansowego. Fakt, że w pierwszym pakiecie Waszyngton uniknął takiego kroku, sugeruje próbę wywierania presji przy zachowaniu pola manewru w szerszych relacjach USA–Chiny. 25

Czy sankcje wzmocnią juana i system CIPS?

Powtarzające się wykorzystywanie sankcji wtórnych może skłaniać państwa objęte restrykcjami oraz ostrożnych partnerów handlowych do ograniczania zależności od dolara. Możliwe reakcje obejmują częstsze rozliczenia w juanach, dwustronne uzgodnienia płatnicze, transakcje barterowe i korzystanie z alternatywnych kanałów finansowych.

Chiny od lat rozwijają kanały płatności w juanach oraz linie swapowe z gospodarkami eksportującymi energię. Kryzys wokół cieśniny Ormuz ponownie zwrócił uwagę na możliwą rolę chińskiej waluty w handlu surowcami energetycznymi.

To jednak historia stopniowej dywersyfikacji, a nie dowód na rychłe zastąpienie dolara. Kampania USA nadal pokazuje praktyczny zasięg ograniczeń opartych na dolarze, który zachowuje przewagę pod względem płynności, wymienialności i rozbudowanych globalnych sieci. Ostrożniejszy wniosek brzmi: sankcje mogą powoli zachęcać do tworzenia alternatyw, choć dolar pozostanie dominującą walutą.

Dylemat Iranu: Chiny są kluczowe, ale nie są bezwarunkową tarczą

Kampania presji ujawnia również napięcie w relacjach Iranu z Chinami. Pekin pomógł Teheranowi utrzymywać eksport ropy, łagodzić skutki sankcji oraz podtrzymywać więzi gospodarcze i technologiczne. 17 Dla Iranu Chiny są zatem kluczowym kanałem dostępu do rynku, gdy możliwości handlu z Zachodem są ograniczone.

Wsparcie Pekinu jest jednak podporządkowane chińskim interesom. Chiny chcą dostępu do irańskiej energii i wpływów na Bliskim Wschodzie, ale jednocześnie starają się ograniczyć ryzyko amerykańskich kar, chronić szersze relacje handlowe z Waszyngtonem i nie angażować się w bezpośrednie zobowiązanie bezpieczeństwa wobec Teheranu.

Dlatego obie skrajne interpretacje są mało wiarygodne. Chiny raczej nie porzucą całkowicie Iranu, ale też nie poniosą nieograniczonych kosztów wyłącznie po to, by osłonić Teheran. Spór daje irańskim władzom i poszczególnym frakcjom powody do dyskusji o tym, jak niezawodne byłoby chińskie wsparcie w warunkach maksymalnej presji.

Cieśnina Ormuz pokazuje granice chińskiego zaangażowania

Zależność Chin od energii z Zatoki Perskiej sprawia, że cieśnina Ormuz ma dla Pekinu szczególne znaczenie. Chiny oświadczyły, że zakłócenie żeglugi lub blokada cieśniny nie leżą w interesie społeczności międzynarodowej, i wezwały do powściągliwości oraz działań dyplomatycznych.

Jednocześnie Chiny są narażone na handlowe skutki zakłóceń w żegludze w Zatoce. W arkuszu informacyjnym amerykańskiej komisji rządowej podano, że chińskie władze wstrzymały część eksportu produktów rafinowanych w związku z wcześniejszym ryzykiem dla żeglugi w Zatoce. Pokazuje to, jak szybko niestabilność regionalna może zmieniać kalkulacje gospodarcze Pekinu. 18

To stawia Chiny przed trudnym wyborem. Pekinowi zależy na utrzymaniu otwartych szlaków handlowych i może on wykorzystywać dyplomację lub wpływy gospodarcze, by naciskać na Teheran. Nie oznacza to jednak gotowości do militarnej konfrontacji z USA w sprawie blokady ani do walki o irańską żeglugę. Najbardziej prawdopodobne narzędzia Chin to presja dyplomatyczna, dostosowanie handlu i ograniczone działania morskie — nie otwarta wojna z Waszyngtonem.

Jak spór wpływa na oczekiwaną wizytę Xi w Waszyngtonie

Konflikt wokół sankcji wobec Iranu może skomplikować zapowiadaną wizytę prezydenta Xi Jinpinga w Waszyngtonie 24 września. Reuters informował, że miałaby ona odbyć się w ramach rozmów z prezydentem Donaldem Trumpem, opisując jednocześnie szersze działania Chin na rzecz stabilizacji sytuacji na Bliskim Wschodzie.

Jeśli wizyta dojdzie do skutku, kampania sankcyjna może pełnić podwójną funkcję. Waszyngton może wykorzystać handel z Iranem jako kartę przetargową, a Pekin może jasno zakomunikować, że nie zaakceptuje jednostronnej amerykańskiej kontroli nad chińskimi relacjami handlowymi. Obie strony mają zarazem interes w tym, by sprawa nie przerodziła się w bezpośrednią konfrontację wokół dużego chińskiego banku.

Ostateczny program i status wizyty należy traktować jako tymczasowe, dopóki nie potwierdzą ich oba rządy. Dostępne materiały pozwalają mówić o ograniczeniu dyplomatycznym i przedmiocie negocjacji, ale nie o uzgodnieniu między Chinami a USA.

Wniosek: test siły sankcji, nie nagłe zerwanie z dolarem

Chiny politycznie sprzeciwiają się amerykańskiej kampanii i pozostawiają sobie przestrzeń do handlu z Iranem, ale nie sygnalizują bezwarunkowej gotowości do konfrontacji z Waszyngtonem. Ich strategia polega na odrzuceniu legitymacji jednostronnych sankcji, ochronie chińskich firm, gdy jest to możliwe, oraz rozwijaniu alternatyw zmniejszających podatność na amerykańską presję finansową — bez natychmiastowego rezygnowania z dostępu do systemu dolarowego.

To sprawia, że obecny spór jest przede wszystkim testem skuteczności sankcji, a nie wyraźnym zerwaniem z dotychczasowym porządkiem finansowym. Waszyngton nadal może nakładać na partnerów Iranu poważne koszty, ale każda nowa groźba wobec chińskich podmiotów zwiększa również motywację Pekinu do budowania kanałów pozadolarowych. Najbardziej prawdopodobny scenariusz to stopniowa dywersyfikacja finansowa przy dalszej dominacji dolara, a nie szybki rozpad ani handlu chińsko-irańskiego, ani systemu kierowanego przez USA.