Sześć miesięcy wojny USA i Izraela z Iranem. Presja zamiast rozstrzygnięcia

Po sześciu miesiącach od rozpoczęcia wojny nie ma trwałego porozumienia politycznego. Początkowa kampania USA i Izraela poważnie uderzyła w irański aparat bezpieczeństwa oraz potencjał wojskowy, jednak wynegocjowane w czerwcu zawieszenie broni nie przetrwało. Konflikt przesunął się z fazy intensywnych nalotów w stronę sankcji, nacisku gospodarczego i walki o dostęp do strategicznej cieśniny Ormuz. Jednocześnie ponownie wzrosło ryzyko eskalacji. 13

Jak rozpoczęła się kampania

Według amerykańskiego Dowództwa Centralnego (CENTCOM) operacja Epic Fury rozpoczęła się 28 lutego o godz. 1.15 w nocy. Jej deklarowanym celem było rozmontowanie irańskiego aparatu bezpieczeństwa i neutralizacja bezpośrednich zagrożeń. Równolegle Izrael prowadził własną operację, określaną jako Lion’s Roar. Ataki obejmowały między innymi systemy rakietowe, centra dowodzenia, obronę powietrzną, obiekty wojskowe i infrastrukturę związaną z programem nuklearnym. 13

W pierwszej fazie kampanii doszło także do irańskich ataków odwetowych z użyciem rakiet i dronów. Walki wyszły poza terytorium Iranu i objęły amerykańskie siły w regionie, Izrael oraz państwa arabskie i ich infrastrukturę wojskową. 38

Porozumienie z Islamabadu nie zakończyło wojny

17 czerwca Stany Zjednoczone i Iran podpisały, przy pakistańskim pośrednictwie, 14-punktowe memorandum z Islamabadu. Dokument miał stworzyć ramy dla zakończenia wojny i wejść w życie 18 czerwca. Zakładał między innymi wstrzymanie operacji wojskowych, ponowne otwarcie cieśniny Ormuz dla żeglugi, zakończenie amerykańskiej blokady morskiej oraz rozpoczęcie technicznych rozmów o irańskim programie nuklearnym. Porozumienie przewidywało również drogę do złagodzenia sankcji i odbudowy Iranu. 34

Memorandum nie przerodziło się jednak w stabilny układ pokojowy. Strony zaczęły wzajemnie oskarżać się o naruszanie zobowiązań, a dalsze walki i spory dotyczące wdrażania dokumentu w praktyce zastąpiły jego postanowienia. W efekcie czerwcowe porozumienie stało się raczej krótkotrwałą przerwą niż początkiem trwałego procesu pokojowego.

Waszyngton zmienia narzędzia nacisku

Obecna strategia USA wydaje się mniej koncentrować na natychmiastowym rozpoczęciu kolejnej dużej kampanii lotniczej, a bardziej na presji ekonomicznej i morskiej. Według doniesień sekretarz stanu Marco Rubio miał powiedzieć sojuszniczym ministrom spraw zagranicznych, że Stany Zjednoczone „przez jakiś czas” nie planują nowych uderzeń na Iran. Nie oznacza to jednak definitywnego wykluczenia działań wojskowych — możliwość odpowiedzi ma pozostać otwarta w razie irańskiego ataku. 1215

W praktyce oznacza to próbę wykorzystania sankcji, kontroli przepływów finansowych oraz presji wokół cieśniny Ormuz. Ten wąski szlak morski ma kluczowe znaczenie dla transportu ropy i bezpieczeństwa żeglugi w Zatoce Perskiej, dlatego jego status stał się jednym z głównych punktów sporu.

Iran zapowiada twardszą postawę

Irańscy przedstawiciele sygnalizują, że w razie fiaska negocjacji kraj może przejść do „w pełni ofensywnej” postawy wojskowej. Wśród zapowiadanych możliwości wymieniają przeciwstawienie się próbom ograniczenia irańskiej żeglugi w cieśninie Ormuz lub w jej pobliżu. 38

To przede wszystkim groźba i element strategii negocjacyjnej. Dostępne informacje nie dowodzą, że Iran skutecznie przełamał już amerykańską blokadę. Pokazują natomiast, że Teheran chce połączyć presję militarną z dyplomacją i prowadzić rozmowy z pozycji, którą uznaje za korzystniejszą.

Czy Benjamin Netanjahu jest dziś w gorszej sytuacji?

Na tak kategoryczny wniosek jest jeszcze za wcześnie. Można jednak sformułować ostrożniejszą ocenę: działania zbrojne nie zmusiły Iranu do kapitulacji ani do przyjęcia warunków USA i Izraela. Teheran zachował zdolność do grożenia dalszą eskalacją, a jednocześnie domaga się rozmów na warunkach korzystnych dla siebie. 38

To oznacza, że początkowa przewaga militarna nie przełożyła się na jednoznaczne rozstrzygnięcie strategiczne. Zamiast zakończenia konfliktu powstała trudna do utrzymania równowaga: Iran pozostaje pod silną presją, ale Waszyngton nadal musi brać pod uwagę koszty kolejnej ofensywy i ryzyko rozszerzenia wojny na cały region.

Najgłośniejsze twierdzenia wymagają ostrożności

W dostępnych materiałach brakuje wystarczających, niezależnie potwierdzonych dowodów, by uznać za ustalone fakty doniesienia o rzekomym irańskim spisku wymierzonym w Barrona Trumpa, o formalnym wezwaniu irańskiej armii do użycia broni nuklearnej czy o wszystkich szczegółach zarzutów Teheranu dotyczących amerykańskich naruszeń porozumienia.

Takie informacje należy przedstawiać jako konkurencyjne twierdzenia stron, dopóki nie zostaną potwierdzone przez dokumenty źródłowe albo kilka wiarygodnych, niezależnych redakcji. Po sześciu miesiącach najpewniejszy wniosek jest węższy, ale istotny: kampania poważnie zmieniła układ sił i zwiększyła presję na Iran, lecz nie przyniosła ani trwałego pokoju, ani politycznej kapitulacji Teheranu.