Wojna i pogoda podbijają ceny zbóż. Pszenica i kukurydza na trzyletnich szczytach

Co wywołało gwałtowny wzrost cen?

Rajd na rynku zbóż był połączeniem premii za ryzyko i pogarszających się fundamentów podaży. Ataki na porty, terminale zbożowe i statki handlowe sprawiły, że eksport z Rosji i Ukrainy — jednego z najważniejszych regionów zaopatrzenia światowego rynku — stał się nagle mniej przewidywalny. W tym samym czasie słabsze prognozy zbiorów kukurydzy w Stanach Zjednoczonych i problemy pogodowe w Europie ograniczyły możliwość szybkiego zastąpienia brakujących dostaw.

Kontrakty terminowe na giełdzie w Chicago zaczęły więc odzwierciedlać nie tylko bieżące zakłócenia transportu, lecz także obawy o dostępność zboża w kolejnych miesiącach.

Pszenica: najwyżej od ponad trzech lat

W piątek 28 sierpnia kontrakty na pszenicę wzrosły o 3,1% w ciągu dnia. W ujęciu tygodniowym zwyżka wyniosła 12,1%, a od początku roku — według przytoczonych danych — 54,5%. Notowania osiągnęły poziom niewidziany od ponad trzech lat. 34

Bezpośrednim impulsem były doniesienia o wstrzymywaniu lub opóźnianiu wysyłek z portów Morza Czarnego. Wzajemne ataki na infrastrukturę, terminale i statki zwiększyły koszty ubezpieczeń i frachtu, a także ryzyko, że zakontraktowany ładunek nie dotrze na czas. Ponieważ Rosja i Ukraina należą do najważniejszych eksporterów konkurencyjnego cenowo zboża, kupujący zaczęli płacić więcej za kontrakty giełdowe, zabezpieczając się przed potencjalnym niedoborem fizycznych dostaw. 12

Kukurydza miała także własny problem: słabsze plony w USA

Kukurydza zyskała 5,5% w tygodniu i 15,6% w sierpniu. W piątek kontrakty wzrosły o 0,6%, a w trakcie sesji osiągnęły najwyższy poziom od lipca 2023 roku.

Ryzyko związane z Morzem Czarnym było ważnym wsparciem, ale rynek kukurydzy otrzymał również silny impuls z USA. Upały na zachodzie pasa kukurydzianego, susza oraz nadmierne opady na jego wschodzie obniżyły oczekiwania dotyczące plonów. Szacunek przygotowany na podstawie obserwacji pól wskazywał na średni plon w wysokości 173,2 buszla z akra — wyraźnie poniżej sierpniowej prognozy Departamentu Rolnictwa USA wynoszącej 180,7 buszla. Oznaczałoby to mniejszą nadwyżkę eksportową właśnie wtedy, gdy dostępność zboża z basenu Morza Czarnego stała się niepewna. 45

Europa nie może łatwo uzupełnić braków

Presja podażowa narastała także w Europie. Susza i wysokie temperatury pogorszyły perspektywy unijnych zbiorów kukurydzy. W sierpniowej ocenie Departament Rolnictwa USA obniżył prognozę produkcji kukurydzy w Unii Europejskiej o 3,6 mln ton. 6

Dodatkowym obciążeniem są koszty energii, nawozów i transportu. Zakłócenia wokół Cieśniny Ormuz zwiększyły presję na ceny energii i nawozów, natomiast ograniczenia na wrażliwych szlakach śródlądowych, takich jak Ren, mogą podnosić koszty przewozu lub utrudniać ruch barek przy niskim poziomie wody. Dostępne dane wskazują, że czynniki te wzmacniały wzrost cen, ale nie pozwalają dokładnie określić ich indywidualnego udziału w zwyżce z 28 sierpnia. 7

Ukraina: zboże zostało w kraju, a alternatywne trasy są zatkane

Skutki dla Ukrainy są natychmiastowe. W pierwszych dwóch tygodniach sierpnia eksport ukraińskiego zboża spadł o 75% rok do roku. Część zbóż została uwięziona na rynku krajowym, a ceny skupu spadły poniżej kosztów produkcji. To ogranicza bieżące przepływy pieniężne gospodarstw i może utrudnić finansowanie kolejnych zasiewów. 1

Kolej, transport drogowy i szlaki dunajskie zapewniają częściowe obejście blokady, lecz według ukraińskich władz mogą zastąpić jedynie około połowy przepustowości dawnych portów czarnomorskich. Pod koniec sierpnia nawet 70 statków czekało w pobliżu kanału Sulina. Opóźnienia wynikały między innymi z braku pilotów oraz pierwszeństwa przyznawanego innym ładunkom. 89

Problemem jest również infrastruktura samego Dunaju. Niski poziom wody ogranicza ładowność barek, przez co alternatywna trasa staje się nie tylko wolniejsza, ale także droższa. 21

Rosja szuka obejścia, ale nie odzyska szybko utraconej przepustowości

Rosyjscy eksporterzy również zmagają się z ograniczeniami na Morzu Czarnym i Azowskim. Moskwa rozważała przekierowanie części eksportu, czasowe zniesienie cła na zboże, dopłaty do transportu kolejowego, przedłużenie kredytów, zakupy do rezerw państwowych oraz wykorzystanie nadwyżek jako paszy dla zwierząt. 10

Takie działania mogą złagodzić problemy krajowych producentów i eksporterów, ale nie odtworzą szybko uszkodzonej infrastruktury portowej ani nie usuną ryzyka żeglugi. Alternatywne trasy — między innymi przez porty bałtyckie i kaspijskie — wymagają dodatkowego czasu, przeładunków i kosztów.

Egipt płaci więcej za bezpieczeństwo dostaw

Egipt jest szczególnie narażony na zakłócenia, ponieważ należy do największych importerów pszenicy, a w pierwszej połowie 2026 roku ponad 82% jego importu pochodziło z Rosji i Ukrainy. 20

Gdy dostawy z Morza Czarnego stały się mniej pewne, egipscy nabywcy zaczęli szukać pszenicy z innych kierunków. Oferty pszenicy o zawartości białka 12,5% sięgały około 300 dolarów za tonę, a część ofert przekraczała ten poziom.

Nie musi to oznaczać natychmiastowego braku chleba. Oznacza jednak wyższy rachunek za import, mniejszy wybór dostawców i większe ryzyko opóźnień. W przypadku subsydiowanego systemu pieczywa wyższe ceny zakupu mogą zwiększyć obciążenie budżetu państwa. Droższy fracht z dalszych kierunków dodatkowo podnosi koszt dostarczonej pszenicy.

Ryzyko dla światowego bezpieczeństwa żywnościowego

Rynek wyceniał jednocześnie trzy zagrożenia: utratę części fizycznej przepustowości eksportowej, wyższe koszty dostarczenia zboża oraz mniejsze bufory produkcyjne w innych regionach. To więcej niż krótkotrwałe zakłócenie żeglugi.

Najbardziej narażone są państwa zależne od importu, zwłaszcza te o niższych dochodach. Droższa pszenica i kukurydza może przełożyć się na ceny mąki, chleba, pasz i produktów spożywczych. W przypadku Ukrainy długotrwałe problemy z eksportem mogą osłabić dochody gospodarstw i zdolność do finansowania kolejnych sezonów. W przypadku Rosji działania pomocowe mogą ograniczyć presję krajową, ale nie zastąpią sprawnego systemu portowego.

W skrócie: wzrost cen z 28 sierpnia był reakcją na jednoczesne uderzenie w logistykę i produkcję. Wojna ograniczyła przepływ zboża przez Morze Czarne, a pogoda zmniejszyła liczbę łatwo dostępnych alternatyw. Dlatego pszenica i kukurydza znalazły się na poziomach niewidzianych od ponad trzech lat.