Zawalenie lodowca uruchomiło lawinę lodu, skał i błota. Nepal i Tybet walczą ze skutkami powodzi

Katastrofa rozpoczęła się 26 sierpnia 2026 roku w pobliżu granicy Nepalu i Chin. Duży fragment lodowca wraz ze skałami i błotem runął do rzeki Lhende Khola, należącej do systemu rzecznego Trishuli. Powstała zapora, za którą zaczęła gromadzić się woda, a następnie przez himalajskie doliny ruszyła gwałtowna fala gruzu i wody. Według aktualizacji Reutersa z 27 sierpnia zginęło co najmniej 359 osób, a niemal 1000 uznano za zaginione. W innych doniesieniach liczba zaginionych w Nepalu i Tybecie zbliżała się do 1500. Dane zmieniały się wraz z dotarciem służb do odciętych miejscowości i porządkowaniem list po obu stronach granicy. 16

Co wydarzyło się w górach?

Wysoko w Himalajach, w pobliżu nepalskiego Parku Narodowego Langtang, zawaliła się część lodowca. Tak wynika z analiz amerykańskiej służby geologicznej USGS i innych ekspertów przywoływanych w relacjach. Zawalony lód, skały i osady utworzyły potężne osuwisko, które wpadło do systemu rzecznego. 59

Gruzy tymczasowo zablokowały rzekę Lhende Khola i stworzyły w pobliżu granicy system jezior zaporowych. Gdy woda przebiła się przez naturalną zaporę, poniosła w dół rzeki błoto, głazy, lód i kolejne fragmenty gruntu. Powódź błyskawiczna oraz związane z nią lawiny błotne zmiotły domy, drogi, mosty i infrastrukturę energetyczną. 1416

Poziom rzeki Trishuli — w części relacji określanej także jako Bhote Koshi — miał wzrosnąć nawet o dziewięć metrów w ciągu pół godziny. 16

Które obszary ucierpiały?

Największe zniszczenia odnotowano w północnym Nepalu, szczególnie w dolinach przygranicznych i wzdłuż korytarzy rzecznych prowadzących do systemu Trishuli. Powódź dotarła również do Tybetańskiego Regionu Autonomicznego w Chinach, w tym do powiatu Gyirong. Chińskie media państwowe informowały tam o ofiarach śmiertelnych i setkach zaginionych. 48

Indie nie zostały wskazane w dostępnych relacjach jako główna strefa bezpośrednich zniszczeń. Indyjskie władze były jednak mocno zaangażowane w działania, ponieważ przez Nepal do Tybetu podróżowało wielu obywateli Indii. Jednocześnie obawiano się zagrożenia powodziowego dla położonych w dole rzeki obszarów indyjskich Himalajów. 6

Ile osób zginęło lub zaginęło?

W pierwszych dniach po katastrofie nie było jednej, ostatecznej liczby ofiar. Poszczególne zestawienia powstawały w różnym czasie i obejmowały różne obszary administracyjne:

• Reuters informował 27 sierpnia o co najmniej 359 zabitych i niemal 1000 zaginionych. 1
• Inne relacje mówiły o około 1500 zaginionych w Nepalu i Tybecie, w tym o ponad 700 cudzoziemcach. 6
• W tybetańskim powiecie Gyirong chińskie media państwowe podały trzy ofiary śmiertelne i 558 zaginionych, w tym 260 cudzoziemców. 8
• Nepalskie władze turystyczne informowały o setkach zagranicznych turystów, z którymi utracono kontakt. Na listach byli między innymi obywatele Indii, Stanów Zjednoczonych, Australii, Wielkiej Brytanii, Kanady i Malezji. 78

Dostępne informacje nie pozwalają wiarygodnie podać jednej, skonsolidowanej liczby rannych ani osób uratowanych. Dane miały się zmieniać w miarę docierania śmigłowców i ekip naziemnych do miejsc odciętych przez zniszczone drogi i mosty.

Dlaczego wśród zaginionych było tak wielu cudzoziemców?

Dotknięty kataklizmem szlak łączy Katmandu z Lhasą i jest wykorzystywany przez trekkingowców, turystów oraz pielgrzymów zmierzających do góry Kailas w Tybecie. Dlatego znaczna część osób, z którymi początkowo nie było kontaktu, nie była mieszkańcami zalanych dolin, lecz podróżnymi. 16

Indyjskie ministerstwo spraw zagranicznych przekazało, że w Nepalu zaginęło co najmniej 288 obywateli Indii, a około 200 kolejnych utknęło w Chinach. Według Reutersa jeden z indyjskich organizatorów pielgrzymek poinformował, że z liczącej niemal 60 osób grupy zaginęło około trzydziestu, w tym przewodnik. 6

Liczby dotyczące cudzoziemców różniły się między relacjami, ponieważ biura turystyczne, policja i rządy prowadziły oddzielne listy kontaktowe. Najostrożniejszy wniosek jest taki, że w początkowej fazie akcji ratunkowej nie udało się skontaktować z setkami zagranicznych podróżnych — nie oznacza to jednak, że każda osoba z wczesnych wykazów została potwierdzona jako ofiara śmiertelna.

Czy katastrofę wywołało trzęsienie ziemi?

Pierwsze doniesienia sugerowały, że zawalenie lodowca mogło uruchomić trzęsienie ziemi o magnitudzie 4,4. Późniejsza analiza wskazywała jednak, że zarejestrowany sygnał sejsmiczny powstał w wyniku ogromnego zawalenia lodu i skał. Nie potwierdzono więc, że przyczyną katastrofy było tektoniczne trzęsienie ziemi. 5913

W kolejnych relacjach opisywano sygnał sejsmiczny odpowiadający silniejszemu zdarzeniu, ale najważniejsze rozróżnienie pozostało niezmienne: według dostępnej oceny to osuwisko i rozpad lodowca wygenerowały wstrząs, a nie trzęsienie ziemi, które miałoby rozpocząć cały łańcuch zdarzeń. 9

Jaka była rola zmian klimatu?

Dostępne informacje nie dowodzą, że zmiana klimatu spowodowała to konkretne zawalenie. Naukowcy zwracają jednak uwagę, że ocieplenie może sprzyjać niestabilności lodowców i rozmarzaniu wiecznej zmarzliny, zwiększając ryzyko osuwisk oraz innych zagrożeń w regionach górskich. Jest to szerszy czynnik ryzyka, a nie dowód bezpośredniej przyczyny tej katastrofy. 4

Jak przebiegała akcja ratunkowa?

Nepalskie i chińskie ekipy ratunkowe przeszukiwały strome doliny, ewakuowały mieszkańców z zagrożonych obszarów i wykorzystywały śmigłowce do docierania do miejscowości odciętych przez zniszczoną infrastrukturę. Indyjskie władze koncentrowały się na odnajdywaniu swoich obywateli, pomocy osobom uwięzionym w Chinach i kontaktach z rodzinami poszukującymi informacji. 126

Akcję utrudniały niestabilne zbocza, kolejne osuwiska, zablokowane drogi i uszkodzona infrastruktura. Organizacje międzynarodowe próbowały także dostarczyć pomoc do najbardziej dotkniętych obszarów. Według jednej z relacji Organizacja Narodów Zjednoczonych planowała przeznaczyć 2 mln dolarów z Centralnego Funduszu Reagowania Kryzysowego na pomoc dla Nepalu.

Niebezpieczny dostęp do wielu dolin oznaczał, że brak potwierdzonej liczby uratowanych lub rannych nie był równoznaczny z uznaniem wszystkich nieodnalezionych osób za ofiary. Listy zaginionych porównywano z danymi z ewakuacji, schronisk i przejść granicznych.

Dlaczego wciąż obawiano się kolejnej powodzi?

Pierwsza fala nie zakończyła zagrożenia. Nepal i Chiny ostrzegały, że za zwałami gruzu nadal gromadzi się woda w dwóch jeziorach lub obszarach jezior zaporowych. Gdyby któraś z tych naturalnych tam nagle pękła, kolejna powódź błyskawiczna mogłaby z dużą siłą ruszyć w dół rzeki, niemal bez ostrzeżenia. 1

Ratownicy musieli więc jednocześnie szukać ocalałych i ewakuować mieszkańców z miejsc zagrożonych kolejnym uwolnieniem wody. Zniszczone mosty, niestabilne zbocza i trwające osuwiska sprawiały, że zarówno akcja poszukiwawcza, jak i powrót do dotkniętych miejscowości były niebezpieczne.

Najpełniejszy obraz wydarzeń pokazuje katastrofę łańcuchową: zawalenie lodowca i skał zablokowało rzekę, spiętrzona woda uwolniła potok pełen błota i gruzu, a powódź rozprzestrzeniła się przez przygraniczny region uczęszczany zarówno przez lokalne społeczności, jak i zagranicznych podróżnych. Liczba ofiar pozostawała tymczasowa, gdy ekipy ratunkowe nadal przeszukiwały himalajskie doliny.