Powódź w Nepalu i Tybecie: lodowiec uruchomił lawinę, która zniszczyła całe doliny

Katastrofa rozpoczęła się rano 26 sierpnia 2026 roku, choć wiele pierwszych relacji opublikowano dzień później. Wysoko w Himalajach oderwał się fragment lodowca. Spadający lód i skały wywołały potężne osuwisko, które wpadło do górskiej rzeki. W efekcie przez miejscowości po obu stronach granicy Nepalu i Tybetu przeszła gwałtowna fala wody, błota, lodu i gruzu. 410

W pierwszych dniach nie było jednego, wiarygodnego bilansu ofiar. Nepal i Chiny raportowały z odrębnych obszarów, a liczby zmieniały się wraz z postępem poszukiwań. Wczesne doniesienia mówiły o setkach zabitych i ponad 1300–1500 osobach uznawanych za zaginione po obu stronach granicy. 111316 W późniejszej aktualizacji podano 547 ofiar śmiertelnych w Nepalu i pięć w chińskim Tybecie, przy czym nadal poszukiwano ponad 1500 osób.

Jak zawalenie lodowca doprowadziło do powodzi

Nie była to typowa powódź wywołana wyłącznie intensywnymi opadami. Bezpośredni łańcuch zdarzeń wyglądał następująco:

1. Oderwała się dolna część lodowca wysoko w Himalajach.
2. Spadający lód i skały uderzyły w dno doliny, uruchamiając ogromne osuwisko.
3. Osuwisko wpadło do górskiej rzeki i uwolniło szybko przemieszczającą się mieszaninę wody, lodu, błota oraz skał.
4. Fala popłynęła w dół doliny, niszcząc osady, drogi, mosty i infrastrukturę w Nepalu oraz Tybecie. 410

Według ustaleń amerykańskiej służby geologicznej USGS wstrząs zarejestrowany podczas katastrofy był skutkiem zapadnięcia się lodu i skał lodowcowych — informował o tym „The Guardian”. 10 Naukowcy zwracali również uwagę, że ocieplanie się klimatu może destabilizować lód i skały w wysokich partiach gór. Udział zmian klimatu w tym konkretnym zdarzeniu nadal był jednak analizowany.

Zniszczenia od Gyirong po Rasuwa i Nuwakot

Powódź uderzyła w korytarz łączący Katmandu z Lhasą — trasę wykorzystywaną przez mieszkańców, pracowników, trekkerów i pielgrzymów. Po nepalskiej stronie najbardziej ucierpiały dystrykty Rasuwa i Nuwakot. Woda i błoto porwały lub zasypały zabudowania, drogi, mosty oraz elementy infrastruktury energetycznej. Zdjęcia satelitarne i lotnicze pokazały rozległe zniszczenia w rejonie Trishuli w dystrykcie Nuwakot. 4

Po stronie tybetańskiej żywioł dotarł do kompleksu przejścia granicznego Gyirong. Chińska ekipa ratunkowa, która później dotarła na miejsce, miała zastać — jak relacjonowano — „nic poza ruinami”. 17

Zniszczone drogi i mosty odcięły część społeczności, a poszukiwania dodatkowo utrudniały rumowisko oraz niestabilne warunki na rzekach. Do niektórych dolin można było dotrzeć wyłącznie drogą powietrzną albo w ramach trudnych operacji naziemnych. 612

Ratownicy działali w odciętych dolinach

Nepalska armia kierowała akcją ratunkową, wykorzystując śmigłowce, żołnierzy i zespoły medyczne. Zmobilizowano 12 śmigłowców, utworzono tymczasowy szpital polowy, a co najmniej 114 osób przetransportowano drogą powietrzną. Co najmniej 25 ciężko rannych przewieziono do Katmandu. 19

Ekipy poszukiwawcze prowadziły rozpoznanie z powietrza i pracowały w stromym, zniszczonym terenie. W relacjach pojawiały się także informacje o dronach, tratwach oraz technicznych akcjach ratunkowych z użyciem lin. Najlepiej udokumentowana liczba dotyczyła jednak ewakuacji śmigłowcami: co najmniej 114 osób. 619

Ratownicy odnajdywali ludzi uwięzionych w odizolowanych placówkach i miejscowościach. Ważnymi punktami ewakuacji stały się obiekty hydroenergetyczne. W jednym z projektów hydroenergetycznych poszukiwano osób uwięzionych w tunelu, do którego trudno było dotrzeć, ponieważ powódź i osuwiska zmieniły przebieg dróg oraz zasypały wejścia. 619

Nowe jezioro stworzyło ryzyko kolejnej fali

Osuwisko zablokowało wodę powyżej miejsca katastrofy i doprowadziło do powstania jeziora zaporowego. Nepal i Chiny ostrzegały, że zgromadzona woda może przelać się przez zaporę lub ją przerwać, wywołując kolejną niszczycielską falę w czasie trwania akcji ratunkowej. 1

Początkowo niektóre relacje mówiły o dwóch jeziorach. Korekta w depeszy Reutersa wyjaśniła jednak, że głównym zagrożeniem było jedno jezioro rozciągające się po obu stronach granicy. Władze monitorowały poziom wody, a część działań czasowo wstrzymano lub zmieniono ich zakres. Ewakuowano też osoby znajdujące się na potencjalnej drodze kolejnej fali. Późniejsze doniesienia wskazywały, że ryzyko przelewu stało się na tyle możliwe do opanowania, iż można było wznowić akcję ratunkową. 17

Wśród zaginionych byli cudzoziemcy i pielgrzymi na Kailas

Znaczenie turystyczne i pielgrzymkowe tego szlaku sprawiło, że wśród osób, z którymi utracono kontakt, znalazło się wielu cudzoziemców. Według jednej z ówczesnych relacji w Nepalu zaginionych było około 500 zagranicznych turystów. W tybetańskim powiecie Gyirong spośród 558 osób uznawanych za zaginione 260 stanowili obcokrajowcy. 6

Amerykańscy urzędnicy informowali, że katastrofa mogła dotknąć około 90 obywateli USA; na tym etapie potwierdzono uratowanie trzech osób. 10 Wśród zaginionych było także wielu obywateli Indii. Indyjska agencja turystyczna przekazała, że straciła kontakt z około trzema tuzinami osób z liczącej niemal 60 uczestników grupy pielgrzymkowej zmierzającej w stronę świętej góry Kailas w Tybecie. W grupie znajdował się również syn właściciela agencji, pełniący funkcję przewodnika. 5

Rodziny przebywające za granicą mierzyły się z ogromną luką informacyjną: łączność przestała działać, drogi były nieprzejezdne, a władze nie opublikowały jeszcze pełnych list ofiar i osób zaginionych. 69

Nepal nie zgodził się na szeroką zagraniczną akcję ratunkową

Kolejne państwa oferowały pomoc w poszukiwaniu swoich obywateli. Korea Południowa przygotowywała wsparcie szybkiego reagowania, a inne rządy również deklarowały gotowość do działania. Nepalskie ministerstwo spraw zagranicznych poinformowało jednak później, że zagraniczne zespoły poszukiwawczo-ratownicze nie są potrzebne, i odrzuciło te oferty. 1116

Dlatego doniesienia sugerujące, że Nepal szeroko dopuścił zagraniczne ekipy ratunkowe, należy traktować ostrożnie. Udokumentowana pomoc międzynarodowa koncentrowała się przede wszystkim na koordynacji dyplomatycznej, ustalaniu losu obywateli, działaniach pomocowych i możliwym wsparciu technicznym, a nie na dużej zagranicznej operacji poszukiwawczo-ratunkowej. 1116

Dlaczego pierwsze bilanse tak bardzo się różniły

Liczby zmieniały się szybko, ponieważ Nepal i Chiny podawały osobne dane, listy zaginionych różnie ujmowały mieszkańców i przyjezdnych, a poszukiwania obejmowały długi, zniszczony odcinek górskiej rzeki. Relacje publikowane nawet w odstępie jednej doby przedstawiały wyraźnie odmienne liczby ofiar śmiertelnych i zaginionych. 12411

Najważniejszy wniosek nie sprowadza się więc do jednej łącznej liczby. Skala kryzysu była ogromna: potwierdzono śmierć setek osób, w późniejszych aktualizacjach mówiono o ponad 1500 zaginionych, przejście graniczne Gyirong i części nepalskich dystryktów przygranicznych zostały zdewastowane, a ratownicy pracowali pod groźbą kolejnej powodzi. 1718