USA zaostrzają presję na Izrael. Chodzi o przemoc osadników i przyszłość rozejmu w Gazie

Wydarzenia z 26 sierpnia pokazały wyjątkowo jawną presję USA na Izrael w dwóch powiązanych, ale odrębnych kwestiach: przemocy osadników na okupowanym Zachodnim Brzegu oraz trwałości rozejmu w Gazie i planu rozbrojenia Hamasu.

Wspólnym mianownikiem była obawa, że działania przedstawiane jako środki bezpieczeństwa mogą jednocześnie destabilizować wspierane przez USA plany dyplomatyczne.

Ostra rozmowa w Tel Awiwie

Według doniesień amerykańska delegacja udzieliła reprymendy wysokiemu rangą izraelskiemu urzędnikowi w związku z „eskalującą i poważną” przemocą osadników na okupowanym Zachodnim Brzegu. Delegacja miała ostrzec, że Izrael nie powinien traktować amerykańskiego wsparcia jako czegoś gwarantowanego, a także skrytykować przemoc, grabieże oraz ataki na Palestyńczyków i ich mienie. Wizyta miała być powiązana z izraelską naradą dotyczącą bezpieczeństwa, o którą zwrócił się Waszyngton. 16

Dostępne źródło opisuje przebieg spotkania, ale nie zawiera opublikowanego stenogramu ani oficjalnego komunikatu. Dlatego dokładne sformułowania przypisywane delegacji należy traktować ostrożnie. Szerszy obraz rosnącego zaniepokojenia USA znajduje jednak potwierdzenie w innych relacjach oraz w publicznych działaniach amerykańskich parlamentarzystów.

Izraelskie służby ostrzegały przed „eksplozją”

Dwa dni wcześniej premier Binjamin Netanjahu przeprowadził naradę w siedzibie Dowództwa Centralnego Sił Obronnych Izraela (IDF). W spotkaniu uczestniczyli m.in. minister obrony Israel Katz, szef sztabu IDF Eyal Zamir oraz wysocy rangą przedstawiciele wojska i wywiadu. 7

Narada odbyła się w czasie, gdy izraelscy dowódcy ostrzegali własne kierownictwo polityczne. Szef Dowództwa Centralnego, gen. mjr Avi Bluth, miał powiedzieć, że „przestępczość nacjonalistyczna” — określenie używane w relacjach wobec ataków osadników — może wywołać szerszą eskalację na Zachodnim Brzegu. Ostrzegał również, że wojsko musi odciągać siły od zadań antyterrorystycznych, aby reagować na takie incydenty. 36

„Jerusalem Post” podał osobno, że Zamir ostrzegał przed ryzykiem „eksplozji” na tym terytorium. 2 Znaczenie tych ostrzeżeń polegało na tym, że przemoc osadników zaczęto przedstawiać nie tylko jako problem polityczny lub związany z egzekwowaniem prawa, lecz także jako bezpośrednie zagrożenie dla izraelskiej strategii bezpieczeństwa.

Qusra: wyjątkowo mocne słowa ambasadora USA

Amerykańska krytyka stała się publiczna już wcześniej po oblężeniu palestyńskich domów w miejscowości Qusra, w tym domu należącego do palestyńsko-amerykańskiej rodziny. Ambasador USA Mike Huckabee nazwał ten incydent „straszliwym aktem terroru” i poinformował, że ambasada naciskała na izraelskie siły, by zareagowały.

Huckabee jest znany jako zdecydowany zwolennik Izraela i izraelskiego ruchu osadniczego, dlatego jego słowa były szczególnie znaczącą naganą. Reuters podał później, że ambasador ostrzegł osadników przed przejmowaniem nieruchomości należących do palestyńskich Amerykanów i zaznaczył, że osoby zaangażowane w takie działania mogą zostać objęte amerykańskimi sankcjami.

Sprawa Qusry nadała szerszemu sporowi dyplomatycznemu konkretny wymiar: czy Izrael jest gotów i zdolny powstrzymywać ataki na Palestyńczyków, chronić obywateli USA oraz pociągać sprawców do odpowiedzialności.

Demokraci w Senacie zwiększają nacisk

26 sierpnia 45 z 47 demokratycznych senatorów wezwało Netanjahu do podjęcia działań wobec tego, co określili jako falę przemocy osadników na Zachodnim Brzegu. W liście zażądali jasnych instrukcji dla izraelskiej policji i wojska, aby zapobiegały brutalnym konfrontacjom i interweniowały niezależnie od tego, kto jest za nie odpowiedzialny. Senatorowie wezwali także do zbadania śmierci dziewięciu Amerykanów zabitych na Zachodnim Brzegu od stycznia 2022 r. 1

Interwencja senatorów nie oznaczała jednolitego stanowiska całego rządu USA i nie należy jej utożsamiać z opisywaną delegacją w Tel Awiwie. Pokazała jednak, że przemoc na Zachodnim Brzegu stała się ważnym tematem nie tylko w izraelskich analizach bezpieczeństwa, lecz także w Waszyngtonie.

Co potwierdzają doniesienia ONZ

Organizacja Narodów Zjednoczonych przedstawiła Radzie Bezpieczeństwa kwestię nasilających się ataków izraelskich osadników na Palestyńczyków i ich własność. 13 Amerykańscy parlamentarzyści oraz inne relacje mówiły o gwałtownym wzroście przemocy, a niektóre źródła określały jej poziom jako rekordowy lub „najwyższy w historii”.

Dostępny materiał nie zawiera jednak pełnego zbioru danych bazowych ani nie pozwala ustalić powszechnie uznawanego wniosku statystycznego. Najostrożniejsza interpretacja jest taka, że raporty ONZ potwierdzały utrzymujące się obawy przed eskalacją, natomiast najmocniejsze twierdzenia o „rekordowym poziomie” należy przypisywać konkretnym źródłom, a nie przedstawiać jako bezsporny fakt.

Równoległe ostrzeżenie dotyczące Gazy

Tego samego dnia Nickolay Mladenov, wysoki przedstawiciel Rady Pokoju ds. Gazy, ostrzegł Radę Bezpieczeństwa ONZ, że fiasko procesu rozejmowego między Izraelem a Hamasem może doprowadzić do „punktu bez powrotu”. Powiedział, że wznowienie pełnoskalowych walk oznaczałoby brak planu, do którego można wrócić, brak administracji gotowej do działania i niewiele, co można byłoby odbudować. 19

Mladenov skrytykował także trwające izraelskie ataki. Jego argument był następujący: uderzenia przeprowadzane bez bezpośredniego zagrożenia lub poza mechanizmem uzgadniania działań mogą osłabić cały proces i utrudnić rozbrojenie Hamasu.

Deklarowanym celem Rady Pokoju pozostawało całkowite wycofanie broni z użycia w Gazie oraz przejście od rządów ugrupowań zbrojnych do cywilnego zarządzania. 17 Krytyka Izraela ze strony Mladenova nie była więc poparciem dla Hamasu. Była ostrzeżeniem, że działania militarne mogą przynieść ograniczone, krótkoterminowe korzyści bezpieczeństwa, a jednocześnie spowodować większe straty strategiczne dla rozejmu i procesu rozbrojenia.

Izrael i Rada Pokoju inaczej widzą kolejność działań

Według relacji stanowisko Izraela zakładało, że IDF będzie kontynuować demilitaryzację Gazy „wszelkimi niezbędnymi środkami”. Netanjahu miał również odrzucić możliwość wycofania wojsk izraelskich przed pełnym rozbrojeniem Hamasu, zgodnie z doniesieniami dotyczącymi propozycji Rady Pokoju.

To tworzy zasadniczy konflikt praktyczny:

• Stanowisko Izraela: presja militarna powinna trwać do czasu usunięcia broni Hamasu i zniszczenia jego zdolności wojskowych.
• Stanowisko Rady Pokoju: dalsze ataki mogą podważyć rozejm, uniemożliwić rozmieszczenie administracji przejściowej i zniszczyć polityczne warunki potrzebne do weryfikowalnego rozbrojenia.

Rada krytykowała również Hamas za rozdźwięk między jego deklaracjami a sytuacją w terenie. Zgodnie z relacjami Hamas formalnie zgodził się na proces prowadzący do rozbrojenia i przekazania władzy administracji cywilnej, ale analitycy ostrzegali, że realizacja tych zobowiązań pozostaje niepewna.

Dlaczego mechanizmy wdrażania są kluczowe

Najważniejsze pytanie nie brzmi wyłącznie, czy Hamas złożył formalną deklarację. Chodzi także o to, czy porozumienie zawiera skuteczne procedury weryfikowania wycofania broni z użycia, rozstrzygania sporów, reagowania na domniemane naruszenia oraz wznawiania procesu po złamaniu ustaleń.

Mechanizmy te są kluczowe, ponieważ obie strony mogą przedstawiać dalsze użycie siły jako działanie obronne, jednocześnie oskarżając przeciwnika o naruszenie porozumienia. Bez wiarygodnego sposobu potwierdzania przestrzegania ustaleń i zarządzania naruszeniami każdy incydent może stać się powodem do porzucenia planu, zamiast problemem, który plan potrafi rozwiązać. Washington Institute uznał zgodę Hamasu za polityczny przełom, ale podkreślił dużą niepewność co do wdrożenia.

Szersze znaczenie wydarzeń

Wydarzenia z 26 sierpnia sugerowały, że Waszyngton coraz częściej postrzega ataki osadników na Zachodnim Brzegu i izraelskie uderzenia w Gazie jako kwestie wykraczające poza bieżącą izraelską politykę bezpieczeństwa.

Na Zachodnim Brzegu izraelscy dowódcy ostrzegali, że przemoc osadników może napędzić szerszą palestyńską eskalację. W Gazie Rada Pokoju ostrzegała, że dalsze działania militarne mogą zniszczyć ramy stworzone po to, by doprowadzić do rozbrojenia Hamasu.

Wspólny przekaz miał charakter strategiczny, a nie wyłącznie retoryczny: amerykańskie wsparcie nie oznacza braku konsekwencji dla działań destabilizujących te terytoria, zagrażających obywatelom USA lub osłabiających porozumienia dyplomatyczne. Jednocześnie z dostępnych relacji nie wynika, by osiągnięto rozwiązanie sporu. Izrael nadal traktował egzekwowanie warunków wobec Hamasu jako priorytet, podczas gdy urzędnicy i parlamentarzyści USA naciskali na powściągliwość, odpowiedzialność i ochronę procesu dyplomatycznego.