Bruksela naciska na Metę w sprawie uzależniającego projektu Instagrama i Facebooka

Komisja Europejska chce, by Meta zmieniła sposób działania Instagrama i Facebooka tak, aby korzystanie z tych platform było mniej kompulsywne. W centrum zainteresowania znalazły się nieskończone przewijanie treści, automatyczne odtwarzanie filmów, powiadomienia push oraz silnie spersonalizowane systemy rekomendacji. Zdaniem Komisji takie rozwiązania mogą sprzyjać nawykowemu, trudnemu do przerwania korzystaniu z aplikacji — szczególnie przez dzieci i nastolatków.

To nie jest po prostu propozycja wprowadzenia dziennego limitu czasu przed ekranem. Choć amerykańska ugoda zawarta przez Metę przewiduje dla nastolatków domyślny limit dwóch godzin dziennie oraz blokadę dostępu od północy do 6:00 bez zgody rodzica, przedstawione materiały nie potwierdzają, że Komisja formalnie nakazała wprowadzenie dokładnie takich samych zasad w całej Unii Europejskiej. 27

Jakich zmian chce Komisja Europejska?

Wstępne stanowisko Komisji koncentruje się na czterech powiązanych elementach projektu Facebooka i Instagrama:

• Nieskończone przewijanie — strumień treści nie powinien bez końca dostarczać nowych materiałów bez naturalnego momentu zatrzymania.
• Automatyczne odtwarzanie — filmy nie powinny uruchamiać się samoczynnie w sposób zachęcający do dalszego przeglądania.
• Powiadomienia push — alerty przyciągające użytkowników z powrotem do aplikacji również są objęte postępowaniem.
• Spersonalizowane rekomendacje — systemy rekomendacji powinny w mniejszym stopniu być nastawione na maksymalizowanie zaangażowania i wydłużanie sesji.

Komisja stwierdziła, że Meta nie oceniła odpowiednio zagrożeń związanych z tymi funkcjami ani nie ograniczyła ich wpływu na fizyczny i psychiczny dobrostan użytkowników, w tym małoletnich i innych osób szczególnie narażonych. Według relacji dotyczących wstępnych ustaleń Bruksela chce, aby kluczowe funkcje sprzyjające uzależniającemu korzystaniu zostały wyłączone albo domyślnie dezaktywowane. Komisja wskazuje też na potrzebę mniej angażujących rekomendacji oraz silniejszych przypomnień o przerwach w korzystaniu z ekranów.

Dlaczego sprawa UE różni się od ugody w USA?

Amerykańska ugoda określa konkretne zasady korzystania przez nastolatków. Przewiduje domyślny limit dwóch godzin dziennie łącznie na Facebooku i Instagramie, blokadę korzystania od północy do 6:00 bez zgody rodzica, rozwiązania służące weryfikacji wieku oraz wyłączenie większości powiadomień dla nastolatków w godzinach lekcyjnych, od 8:00 do 15:00. 27

Porozumienie może zobowiązać Metę do zapłaty nawet 18 mld dolarów w ciągu 10 lat. Ma ono zakończyć roszczenia amerykańskich stanów i terytoriów, które twierdziły, że platformy zostały zaprojektowane tak, by zatrzymywać młodych użytkowników na dłużej. 26

Postępowanie unijne ma jednak inną podstawę prawną i może prowadzić do innego rodzaju działań. Na mocy aktu o usługach cyfrowych, czyli Digital Services Act (DSA), Komisja bada, czy Meta właściwie oceniła i ograniczyła systemowe ryzyka wynikające z projektu platform. Dlatego wstępne ustalenia wskazują raczej na konieczność zmian w produkcie i interfejsie niż wyłącznie na wprowadzenie liczbowego limitu czasu dla nastolatków.

Wstępne ustalenia to jeszcze nie kara

Wnioski Komisji z lipca mają charakter wstępny. Same w sobie nie oznaczają ostatecznej decyzji stwierdzającej naruszenie ani nie nakładają grzywny. Meta może przedstawić swoje stanowisko, zanim postępowanie zakończy się ostatecznym rozstrzygnięciem.

Jeśli Komisja ostatecznie uzna, że Meta naruszyła DSA, spółce może grozić kara sięgająca 6 proc. jej całkowitego rocznego globalnego obrotu. Potencjalnego maksymalnego wymiaru kary nie należy jednak mylić z już nałożoną grzywną — przedstawione materiały nie potwierdzają, by ostateczna kara została wydana.

Według relacji po ogłoszeniu wstępnych ustaleń Meta odrzuciła ocenę Komisji.

Osoby poniżej 13. roku życia w szerszym postępowaniu

Sprawa uzależniającego projektu jest częścią szerszej kontroli dotyczącej ochrony młodych użytkowników przez Metę. W odrębnych wstępnych ustaleniach ogłoszonych w kwietniu Komisja stwierdziła, że Meta nie zapobiegła skutecznie dostępowi dzieci poniżej 13. roku życia do Facebooka i Instagrama, mimo że regulaminy platform wskazują 13 lat jako minimalny wiek użytkownika.

To odrębna kwestia od późniejszego postępowania dotyczącego projektu aplikacji. Pierwsza sprawa dotyczy kontroli wieku i dostępu dzieci poniżej 13 lat. Druga — tego, czy takie funkcje jak nieskończone kanały treści i automatyczne odtwarzanie zwiększają ryzyko kompulsywnego korzystania. Razem pokazują jednak, że Komisja analizuje zarówno to, kto może korzystać z usług Mety, jak i to, w jaki sposób zaprojektowano te usługi dla osób, które z nich korzystają.

Polski wniosek o 250 mln euro dotyczy innej sprawy

Polska niezależnie zwróciła się do Komisji Europejskiej o nałożenie na Metę kary w wysokości 250 mln euro za rzekome niewystarczające działania przeciwko oszukańczym reklamom i treściom. 13

Ten wniosek nie jest częścią postępowania dotyczącego uzależniającego projektu. Unijna sprawa związana z bezpieczeństwem dzieci dotyczy systemowych ryzyk wynikających z konstrukcji Facebooka i Instagrama, natomiast polska skarga odnosi się do sposobu, w jaki Meta reaguje na wprowadzające w błąd reklamy. Oba spory pokazują presję wywieraną na duże platformy, by skuteczniej zarządzały zagrożeniami dla użytkowników, ale dotyczą innych zarzutów i odrębnych pytań prawnych.

Co to oznacza w praktyce?

Amerykańska ugoda wskazuje na konkretne reguły dostępu nastolatków: dwie godziny dziennie, brak standardowego korzystania w nocy i mniej powiadomień w czasie lekcji. Podejście UE jest bardziej strukturalne. Bruksela chce, by Meta zajęła się mechanizmami, które skłaniają użytkowników do ciągłego przewijania, oglądania i wracania do aplikacji — w tym nieskończonym przewijaniem, autoodtwarzaniem, powiadomieniami i silnie spersonalizowanymi rekomendacjami. 27

Dla dzieci i nastolatków w Unii nie oznacza to jeszcze potwierdzonego nowego limitu czasu korzystania z aplikacji. Na razie trwa postępowanie regulacyjne, które może zmusić Metę do przebudowy kluczowych elementów Instagrama i Facebooka, jeśli wstępna ocena Komisji zostanie podtrzymana.