El Niño w ostatnich 40 latach był o 36,5 proc. silniejszy niż przez poprzednie tysiąclecie

Najważniejszy wniosek: większe i bardziej zmienne El Niño

Badanie zespołu kierowanego przez naukowców z University of Michigan, opublikowane w czasopiśmie Science, wskazuje, że ciepła faza oscylacji El Niño–Południowa Oscylacja (ENSO) stała się w ostatnich dekadach wyjątkowo silna i zmienna. Epizody El Niño z ostatnich 40 lat były średnio o około 36,5 proc., często zaokrąglane do niemal 40 proc., silniejsze niż średni poziom odtworzony dla poprzedniego tysiąclecia. 1113

Autorzy uważają, że najbardziej prawdopodobnym głównym czynnikiem jest antropogeniczne ocieplenie klimatu. Nie oznacza to jednak, że każdy pojedynczy El Niño jest skutkiem działalności człowieka. Poszczególne epizody nadal powstają w wyniku naturalnych interakcji oceanu i atmosfery, lecz cieplejszy klimat może sprzyjać występowaniu większych odchyleń od normy.

Jak koralowce zapisały historię El Niño?

Naukowcy połączyli dane z 13 żywych i kopalnych koralowców z archipelagu Galápagos, tworząc miesięczną rekonstrukcję temperatury we wschodniej części tropikalnego Pacyfiku obejmującą około 1000 lat. Galápagos leży w regionie szczególnie silnie reagującym na ocieplenie związane z El Niño, dlatego koralowce z tego obszaru są cennym archiwum zmian klimatu. 16

W szkiele­tach koralowców analizowano przede wszystkim dwa rodzaje zapisów chemicznych:

• stosunek strontu do wapnia (Sr/Ca), który służy głównie jako wskaźnik temperatury wody;
• izotopy tlenu, na które wpływają zarówno temperatura, jak i skład chemiczny wody morskiej.

Połączenie obu metod pozwala dokładniej odtworzyć miesięczne wahania temperatury powierzchni morza związane z ENSO niż wykorzystanie tylko jednego wskaźnika. Jednocześnie koralowce nie są idealnym termometrem: różnice między koloniami, warunki lokalne, datowanie i sposób kalibracji mogą wprowadzać błędy do rekonstrukcji. 45

Nie chodzi tylko o cieplejszy ocean

Zapis koralowców pokazuje, że współczesny problem nie polega wyłącznie na przesunięciu średniej temperatury oceanów w górę. W ostatnich dekadach same wahania temperatury związane z ENSO stały się większe — szczególnie dodatnie anomalie, czyli epizody silnego nagrzania charakterystyczne dla El Niño. 1113

Nie jest to twierdzenie, że każdy współczesny El Niño był silniejszy od każdego epizodu z przeszłości. Chodzi o porównanie średniej skali zmienności w ostatnich 40 latach z rekonstrukcją obejmującą około tysiąc wcześniejszych lat. W tym ujęciu współczesne wahania wyróżniają się na tle naturalnego zakresu zmienności.

Dlaczego naukowcy wskazują na działalność człowieka?

Zespół porównał rekonstrukcję koralową z symulacjami 12 modeli klimatycznych i przeanalizował możliwy wpływ naturalnych czynników zewnętrznych. Zgodność między obserwowanym zapisem a symulacjami uwzględniającymi emisje gazów cieplarnianych była większa niż w przypadku wyjaśnień opartych wyłącznie na aktywności Słońca lub erupcjach wulkanicznych. 1011

To wniosek oparty na zbieżności wielu przesłanek, a nie dowód, że czynniki słoneczne i wulkaniczne nigdy nie miały żadnego wpływu. Naturalna zmienność nadal odgrywa rolę, lecz sama nie wyjaśnia przekonująco skali i czasu współczesnego nasilenia ENSO.

Związek z prognozowanym „super El Niño” w 2026 roku

Wyniki badania nabierają dodatkowego znaczenia w związku z rozwijającym się El Niño. W sierpniowej prognozie NOAA — amerykańskiej Narodowej Administracji Oceanicznej i Atmosferycznej — oceniono na 69 proc. prawdopodobieństwo, że w okresie od października do grudnia 2026 roku wydarzenie przekroczy siłę każdego El Niño odnotowanego w pomiarach instrumentalnych od 1950 roku. Kryterium stanowiła wartość co najmniej +2,5°C w trzymiesięcznym wskaźniku RONI, czyli względnym oceanicznym indeksie Niño. Późniejsze prognozy wskazywały na ponad 90 proc. szans na „bardzo silny” epizod. 345

Pojawiające się doniesienia o wodach cieplejszych lokalnie o około 4°C nie powinny być utożsamiane z wartością RONI. Pierwsza liczba może dotyczyć konkretnego obszaru lub regionalnej anomalii, natomiast RONI opisuje uśrednione warunki w większym regionie Pacyfiku.

Sama prognoza NOAA nie potwierdza badania koralowców. Jeżeli jednak wydarzenie osiągnie rekordową skalę, będzie zgodne z ostrzeżeniem zawartym w pracy: cieplejszy klimat może zwiększać prawdopodobieństwo silniejszych oddziaływań El Niño we wschodnim Pacyfiku. 34

Jak naukowcy oceniają wyniki?

Argumenty na rzecz badania

Kim Cobb, specjalistka w dziedzinie paleoklimatu koralowego, od dawna podkreśla znaczenie długich, miesięcznych archiwów koralowych dla oceny, czy współczesne zachowanie ENSO wykracza poza naturalną zmienność. Takie dane pomagają uzupełnić krótki zapis instrumentalny, który obejmuje zaledwie niewielki fragment historii klimatu. 213

Nowa rekonstrukcja z Galápagos jest szczególnie cenna, ponieważ pochodzi z obszaru, w którym wpływ El Niño jest wyjątkowo wyraźny.

Zastrzeżenia i niepewności

Michael Mann oraz inni badacze uznają wynik za fizycznie prawdopodobny i zgodny z oczekiwaniem, że ocieplenie może wzmacniać ekstremalne zjawiska związane z ENSO. Nie oznacza to jednak pełnej zgody co do wszystkich mechanizmów ani pewności, że dokładna wartość 36,5 proc. jest niepodważalna.

Niepewność wynika między innymi z kalibracji wskaźników koralowych, różnic między stanowiskami, chronologii próbek, stosunkowo krótkiego 40-letniego okresu porównawczego oraz odmiennego sposobu odwzorowywania ENSO przez modele klimatyczne. Ponadto niektóre badania sugerują, że zapisy Sr/Ca i izotopów tlenu mogą zawyżać skalę zmian dekadowych w tropikach. 4513

Najostrożniejsza interpretacja brzmi więc: dowody wskazują na niezwykłe, niedawne nasilenie El Niño oraz znaczący udział wpływu człowieka, ale nie gwarantują, że ENSO będzie wzmacniać się równomiernie w każdej kolejnej dekadzie.

Co to oznacza dla pogody i klimatu?

Silne El Niño zmienia globalną cyrkulację atmosferyczną. Zwykle przyczynia się do wzrostu średniej temperatury na świecie i wpływa na położenie torów niżowych, rozkład opadów, ryzyko susz, powodzi, fal upałów i pożarów. Skutki zależą jednak od regionu, pory roku i charakteru konkretnego epizodu. Dlatego pojedynczego huraganu, deszczu nawalnego czy suszy nie można automatycznie przypisywać wyłącznie El Niño albo wyłącznie zmianie klimatu. 1013

Na cieplejszej planecie silniejszy El Niño może nakładać się na inne czynniki i potęgować ryzyko złożonych zdarzeń ekstremalnych:

• fale upałów i morskie fale upałów mogą być intensywniejsze;
• w niektórych regionach może wzrosnąć ryzyko ulewnych opadów i powodzi;
• w innych obszarach pogłębić się mogą niedobory opadów i susze;
• cieplejsza atmosfera, zdolna pomieścić więcej wilgoci, może zwiększać skalę części ekstremalnych opadów.

W tym ujęciu ENSO zmienia tło cyrkulacyjne, a globalne ocieplenie może zwiększać intensywność niektórych zagrożeń. Niedawna aktywność huraganowa, wyjątkowe opady i susze należy więc analizować jako ryzyka wzajemnie na siebie oddziałujące, a nie jako zjawiska o jednym źródle. 1013

Żywność, woda i energia

Silne El Niño może mieć konsekwencje wykraczające daleko poza tropikalny Pacyfik. Najważniejsze zagrożenia społeczne obejmują:

• straty w uprawach i wzrost cen żywności wskutek susz lub powodzi;
• zmiany w rybołówstwie i produktywności ekosystemów morskich;
• niedobory energii wodnej tam, gdzie produkcja prądu zależy od opadów i poziomu zbiorników;
• większe zapotrzebowanie na energię podczas fal upałów.

Skala szkód zależy nie tylko od samego klimatu, lecz także od przygotowania. Wczesne ostrzeganie, sprawne zarządzanie wodą, dywersyfikacja upraw i odporna infrastruktura energetyczna mogą ograniczyć konsekwencje ekstremalnego El Niño.

Zagrożenie dla raf i dla samego archiwum klimatycznego

Ekstremalnie ciepła woda powoduje bielenie koralowców i może prowadzić do ich śmierci. Zagraża to rafom oraz zależnym od nich rybom i innym organizmom, ale ma również konsekwencje dla nauki.

Żywe koralowce, które zapisują w swoim szkielecie miesięczne zmiany chemiczne oceanu, mogą obumrzeć, zanim zachowają informacje o przyszłych warunkach klimatycznych. Ochrona raf, odpowiedzialne pobieranie i archiwizowanie rdzeni współczesnych oraz kopalnych koralowców, a także rozszerzanie badań na większą liczbę stanowisk stają się zatem ważne nie tylko dla ochrony przyrody, lecz także dla poznania historii klimatu. 13

Badanie wzmacnia argument, by traktować ENSO jako rosnący wzmacniacz ryzyka klimatycznego, a nie wyłącznie jako niezmienny, naturalny cykl. Jednocześnie pozostawia uzasadnioną niepewność co do dokładnej skali przyszłych zmian i ich regionalnych skutków.