MFW: Gospodarka przetrwała szok energetyczny po wojnie z Iranem, ale ryzyko rośnie

Ocena Kristaliny Georgiewej, dyrektor zarządzającej Międzynarodowego Funduszu Walutowego, jest ostrożnie optymistyczna, ale daleka od uspokajającej. Światowa gospodarka lepiej, niż początkowo zakładał MFW, poradziła sobie z szokiem energetycznym wywołanym wojną z Iranem i zakłóceniami wokół cieśniny Ormuz. Nie oznacza to jednak, że zagrożenie minęło. Wyższe ceny ropy, uporczywa inflacja, rosnące koszty finansowania długu i pogarszająca się sytuacja budżetowa mogą nadal osłabiać wzrost. 17

Najnowsza prognoza Funduszu zakłada 3,0 proc. wzrostu światowej gospodarki w 2026 roku. To wciąż dodatni i relatywnie odporny wynik, ale ryzyka związane z prognozą są wyraźnie przechylone w dół. 47

Dlaczego szok energetyczny okazał się słabszy, niż oczekiwano?

Zakłócenia dostaw zostały dotąd częściowo zamortyzowane przez kilka czynników:

• wykorzystanie zapasów ropy i gazu,
• zwiększenie podaży przez producentów spoza regionu Zatoki Perskiej,
• rozwój mocy w energetyce odnawialnej,
• większy od oczekiwanego spadek popytu na energię,
• częściowy powrót niektórych gospodarek do wykorzystywania węgla. 4

Georgiewa określiła sytuację mianem „przeciągania liny”. Z jednej strony negatywny szok podażowy związany z energią z Zatoki Perskiej obciąża gospodarkę, z drugiej zaś inwestycje związane ze sztuczną inteligencją tworzą przeciwwagę dla tego uderzenia. Skutki nie są jednakowe dla wszystkich państw. Znaczenie ma zarówno uzależnienie od energii z Zatoki, jak i stabilność makroekonomiczna oraz miejsce danego kraju w łańcuchach dostaw związanych z AI. 17

Odporność jest realna, ale krucha

Bufory, które pomagają stabilizować rynki energii, nie są niewyczerpane. Wraz ze spadkiem zapasów ropy i gazu kolejny wstrząs może wywołać znacznie gwałtowniejszą reakcję cenową — szczególnie jeśli zimą popyt na energię wzrośnie. Ponowny skok cen ropy zwiększyłby presję inflacyjną i mógłby opóźnić obniżki stóp procentowych, które pozostają na restrykcyjnym poziomie. 56

Wyższe stopy oznaczałyby również większe koszty obsługi zadłużenia dla rządów, firm i gospodarstw domowych. W efekcie mogłyby spaść wydatki konsumpcyjne i inwestycje, a aktywność gospodarcza zostałaby dodatkowo osłabiona. 6

Problem wykracza poza sam rynek energii. Georgiewa zwróciła uwagę na rosnące rentowności obligacji skarbowych oraz zahamowanie procesu dezinflacji, czyli spadku tempa wzrostu cen. Jej zdaniem są to sygnały pogarszającej się kondycji finansów publicznych i większej podatności części państw na kolejne wstrząsy. Wyższe rentowności zwiększają koszt refinansowania długu i ograniczają przestrzeń do przyszłego wsparcia gospodarki. 17

Co oznacza prognoza 3,0 proc. wzrostu?

Prognoza 3,0 proc. globalnego wzrostu w 2026 roku to scenariusz bazowy, a nie gwarancja, że szok energetyczny jest już za gospodarką. Wynik pozostaje uzależniony od dalszego rozwoju sytuacji w zakresie dostaw energii, inflacji, wysokiego zadłużenia i napięć handlowych. 47

W czerwcu Georgiewa mówiła, że nie ma jeszcze wyraźnych oznak globalnego spowolnienia wywołanego konfliktem na Bliskim Wschodzie, jednocześnie podkreślając, że ryzyka pozostają wysokie. To ważne rozróżnienie: bieżąca aktywność może się utrzymywać, nawet gdy warunki stojące za prognozą stają się coraz mniej korzystne. 16

Inwestycje w AI łagodzą presję, ale nie dla wszystkich

Kolejnym powodem odporności gospodarki są inwestycje w sztuczną inteligencję. Początkowo boom koncentrował się przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, jednak stopniowo rozszerza się na inne kraje. Może wspierać wyniki przedsiębiorstw i wydatki konsumentów, a także napędzać budowę centrów danych oraz produkcję sprzętu potrzebnego do rozwoju AI. 313

Georgiewa podkreśla jednak, że ostateczne skutki rozwoju sztucznej inteligencji wiążą się z „poważnymi niewiadomymi”, w tym z możliwymi zagrożeniami dla stabilności finansowej. Korzyści mogą być rozłożone bardzo nierówno. Gospodarki rozwijające się są szczególnie narażone na pozostanie w tyle, jeśli nie mają dostępu do infrastruktury AI, kapitału, wykwalifikowanych pracowników i odpowiednich łańcuchów dostaw.

AI jest więc jednocześnie krótkoterminowym impulsem dla wzrostu i długoterminowym wyzwaniem dla polityki gospodarczej. Inwestycje mogą obecnie podtrzymywać popyt, ale nie usuwają szoku energetycznego i nie gwarantują, że wzrost produktywności obejmie szeroką grupę państw i społeczeństw.

Jak powinni reagować rządzący?

Polityka fiskalna

Rządy powinny odbudowywać wiarygodność finansów publicznych i ponownie stworzyć przestrzeń do reagowania na przyszłe kryzysy. Oznacza to sprowadzenie długu publicznego na ścieżkę zrównoważonego wzrostu, rezygnację z szerokich i nieukierunkowanych dopłat oraz kierowanie pomocy przede wszystkim do gospodarstw domowych najbardziej dotkniętych wzrostem kosztów energii. W miarę możliwości należy chronić produktywne inwestycje, ale rosnące rentowności obligacji sprawiają, że odkładanie korekty fiskalnej staje się coraz droższe. 17

Banki centralne

Banki centralne muszą zachować równowagę między walką z inflacją a ochroną popytu. Nie powinny zakładać, że wzrost cen energii pozostanie wyłącznie przejściowym, jednorazowym szokiem, jeśli zacznie wpływać na oczekiwania inflacyjne, płace i ceny innych produktów. Georgiewa zaapelowała o gotowość do zaostrzenia polityki pieniężnej, gdyby tak zwane efekty drugiej rundy groziły utrwaleniem inflacji. Jednocześnie banki centralne powinny unikać niepotrzebnego zacieśniania polityki, jeśli popyt wyraźnie osłabnie.

Energia i sztuczna inteligencja

Odpowiedź musi obejmować nie tylko politykę pieniężną i budżetową, lecz także działania strukturalne. Państwa mogą ograniczać podatność na kolejne kryzysy, wzmacniając bezpieczeństwo energetyczne i dywersyfikując trasy dostaw. Powinny również poszerzać dostęp do infrastruktury, kompetencji i finansowania potrzebnych do udziału we wzroście napędzanym przez AI.

Najważniejszy wniosek

Zdaniem Georgiewej światowa gospodarka zdała ważny test, ale nie oznacza to rozwiązania problemów, które doprowadziły do ryzyka. Uwolnienie zapasów, alternatywne źródła dostaw, niższy popyt na energię i inwestycje w AI złagodziły pierwsze uderzenie związane z zakłóceniami w cieśninie Ormuz. Te zabezpieczenia mogą jednak słabnąć, podczas gdy ceny ropy, inflacja, koszty obsługi długu i rentowności obligacji będą rosły.

Na razie MFW dostrzega odporność. Największe pytanie brzmi jednak, czy wytrzyma ona kolejny szok energetyczny — oraz czy korzyści z kolejnego silnika wzrostu, jakim jest sztuczna inteligencja, dotrą także do gospodarek mających dziś najmniej zasobów, by za tym wyścigiem nadążyć.