Od ceł do osobistej wojny: jak załamanie rozmów USA–Kanada przerodziło się w konflikt Trumpa z Dougiem Fordem

Załamanie rozmów handlowych między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą nie zakończyło się jedynie kolejną rundą ceł. W ciągu kilku dni spór objął także kanadyjską suwerenność, politykę przemysłową i pytanie o to, czy relacje obu państw nadal można nazywać partnerskimi. Gospodarczej eskalacji towarzyszyła wyjątkowo ostra, personalna retoryka.

Dlaczego negocjacje się załamały?

Premier Kanady Mark Carney przekonywał, że w ostatniej fazie rozmów administracja Donalda Trumpa przedstawiła żądania, które ograniczałyby swobodę decyzji Ottawy. Miały one dotyczyć między innymi przyszłych umów handlowych Kanady, sektora motoryzacyjnego oraz ochrony kanadyjskiej kultury i języka francuskiego. Carney uznał te warunki za ingerencję w suwerenne kompetencje państwa i polecił kanadyjskim negocjatorom odejść od stołu. 41316

Waszyngton przedstawiał sytuację odwrotnie: jako rezultat nieuzasadnionych żądań Kanady i utrzymywania przez nią barier, które miały szkodzić amerykańskim producentom. Publicznie dostępne informacje potwierdzają istnienie tych dwóch konkurencyjnych wersji wydarzeń, ale nie rozstrzygają niezależnie, jak dokładnie wyglądały ostatnie propozycje i która strona trafniej opisuje ich znaczenie. 41114

Od negocjacji do osobistych ataków

Po zerwaniu rozmów ton sporu gwałtownie się zmienił. Donald Trump nazwał Douga Forda „flunkym”, czyli kimś w rodzaju posłusznego wykonawcy cudzych poleceń, i porównał go niekorzystnie z jego zmarłym bratem, Robem Fordem, byłym burmistrzem Toronto. 619

Premier Ontario odpowiedział równie ostro. Oświadczył, że nie będzie przyjmował rad od „dyktatora” ani „łobuza”, nazwał Trumpa „przegranym” oraz „królem bankructw”. Ta ostatnia uwaga odnosiła się do bankructw związanych z kasynami i hotelami należącymi do biznesowego imperium Trumpa. 1214

Wcześniej Ford powiedział także Trumpowi, by „pocałował go w…”, co jeszcze bardziej podkreśliło osobisty charakter konfliktu. W efekcie premier kanadyjskiej prowincji stał się jednym z głównych publicznych przeciwników prezydenta USA, choć pierwotnie negocjacje prowadzili przede wszystkim przedstawiciele rządów federalnych. 617

Cła jako narzędzie nacisku

Stany Zjednoczone objęły 50-procentowymi cłami kanadyjską stal, aluminium i miedź. W przypadku samochodów osobowych, ciężarówek i części samochodowych obowiązywała wówczas stawka 25 proc. 12

Trump zagroził następnie podniesieniem od 1 stycznia 2027 roku ceł na kanadyjskie samochody, ciężarówki, części oraz stal do 50 proc. W sektorach, w których już obowiązywała stawka 25 proc., oznaczałoby to wzrost o kolejne 25 punktów procentowych — a nie dodatkowe 25 proc. naliczane niezależnie od istniejącej stawki 50 proc. 4

Kanadyjski premier Mark Carney zapowiedział odpowiedź „dolar za dolara”. Nowe środki odwetowe mają zacząć obowiązywać 8 września i obejmować między innymi amerykańską stal, produkty mleczne, elektronikę oraz wybrane towary przemysłowe i rolne. 45915

Doug Ford zasugerował ponadto wykorzystanie atutów należących do kompetencji prowincji Ontario: dodatkowej opłaty za eksport energii elektrycznej do USA oraz ograniczeń eksportu kluczowych minerałów. Takie działania mogą jednak podnosić koszty po obu stronach granicy i sprowokować kolejną reakcję Waszyngtonu. 4513

Spór o coś więcej niż dostęp do rynku

Dyplomatyczne napięcie zwiększyła wypowiedź wiceprezydenta J.D. Vance’a, który — jak sam przyznał — omyłkowo nazwał Kanadę „stanem” USA. Stało się to krótko po tym, jak Trump napisał, że Kanada będzie traktowana jak stan, ponieważ nie prowadzi wystarczająco intensywnej wymiany handlowej z USA. Vance twierdził również, że Kanada nakłada nadmierne cła na Maine i traktuje chińskie towary korzystniej. 5

Te wypowiedzi wzmocniły przekonanie Ottawy, że żądania Waszyngtonu wykraczają poza typowy spór o dostęp do rynku. Administracja USA łączy je z szerszym zarzutem, że kanadyjska polityka handlowa może ułatwiać obchodzenie amerykańskich ograniczeń przez chińskich producentów. 1514

Co jest zagrożone?

Największe ryzyko dotyczy branż, w których produkcja po obu stronach granicy jest ściśle powiązana: motoryzacji, metali, energetyki, żywności i przemysłu przetwórczego. Samochód może wielokrotnie przekraczać granicę w trakcie procesu produkcji, dlatego cła obciążają nie tylko kanadyjskich eksporterów, lecz także amerykańskie fabryki, dostawców, pracowników i konsumentów.

Im dłużej potrwa konflikt, tym większe będzie ryzyko przenoszenia inwestycji, przebudowy łańcuchów dostaw i trwałej rewizji północnoamerykańskiego modelu handlu. Personalna wojna Trumpa i Forda jest więc przede wszystkim widocznym objawem szerszego kryzysu: sporu o zasady, na których przez lata opierały się gospodarcze relacje USA i Kanady.