Tankowiec unieruchomiony po trafieniu nieznanym pociskiem u wybrzeży Omanu. Rośnie ryzyko w cieśninie Ormuz

Co wydarzyło się tankowcowi?

24 sierpnia tankowiec płynący w rejonie cieśniny Ormuz został trafiony niezidentyfikowanym pociskiem. Do zdarzenia doszło około 9 mil morskich (około 17 km) na północny wschód od Ash Shishah, na wybrzeżu Omanu. Informację przekazała brytyjska organizacja United Kingdom Maritime Trade Operations (UKMTO), monitorująca bezpieczeństwo żeglugi handlowej. 212

Pocisk uszkodził maszynownię, przez co statek stracił możliwość dalszej żeglugi o własnych siłach. W chwili publikacji pierwszych ostrzeżeń nie podano nazwy jednostki, jej bandery, właściciela ani rodzaju przewożonego ładunku. 21011

Najważniejsza informacja dotycząca ludzi na pokładzie jest pozytywna: załoga została zgłoszona jako bezpieczna. Nie wiadomo jednak, czy doszło do wycieku ani jakie mogą być skutki dla środowiska. UKMTO zaznaczyła, że wpływ incydentu na środowisko pozostawał nieznany. 212

Nie ustalono również pochodzenia pocisku ani tożsamości osoby lub grupy, która mogła go wystrzelić. Dlatego zdarzenia w Ash Shishah nie należy przedstawiać jako potwierdzonego ataku Iranu, nawet jeśli doszło do niego w czasie konfrontacji obejmującej Iran, Stany Zjednoczone i żeglugę handlową w rejonie Ormuzu.

Kolejny incydent wokół Omanu

Atak w pobliżu Ash Shishah nastąpił po innych zgłoszeniach dotyczących statków u wybrzeży Omanu. 1 sierpnia UKMTO informowała, że tankowiec około 11 mil morskich na północny wschód od miejscowości Lima został trafiony nieznanym pociskiem. Uszkodzenie maszynowni sprawiło, że jednostka nie mogła samodzielnie kontynuować rejsu. Później zgłoszono także drugi incydent, dalej na północny wschód od Omanu, dotyczący statku towarowego. 1

Szersze relacje wskazują, że od początku czerwca trafionych zostało co najmniej 15 statków korzystających z południowych tras ochranianych przez Stany Zjednoczone. Wśród marynarzy byli zabici i ranni. Doniesienia te wiązały ataki z Iranem, ale dostępne informacje nie przypisują publicznie każdego pojedynczego incydentu temu samemu sprawcy — dotyczy to również zdarzenia w Ash Shishah. 17

Dlaczego cieśnina Ormuz ma tak duże znaczenie?

Cieśnina Ormuz to wąskie przejście między Zatoką Perską a Zatoką Omańską i Morzem Arabskim. Przed wojną transportowano przez nią około 15 mln baryłek ropy dziennie — była to jedna z najważniejszych arterii światowego rynku energii. 17

Stany Zjednoczone zorganizowały eskortowane, nocne przejścia południowym korytarzem wzdłuż wybrzeża Omanu. Część tankowców wyłączała także transpondery, przez co ich położenie było trudniejsze do śledzenia. Według szacunków przez wspierany przez USA system przepływało ostatnio około 9,5–10 mln baryłek ropy dziennie, a więc znacznie mniej niż przed wojną.

Dokładne dane są jednak sporne. Przedstawiciele USA podawali wyższe wartości, uwzględniając również ropę transportowaną rurociągami i innymi drogami eksportowymi. Z kolei dane dotyczące żeglugi i śledzenia ładunków wskazywały na mniejsze przepływy przez samą cieśninę.

Wniosek pozostaje podobny niezależnie od przyjętej metodologii: ruch statków mocno zwolnił, a jednostki, które nadal przepływają przez Ormuz, są narażone na większe ryzyko. Incydent w Ash Shishah pokazuje, że nawet preferowane lub eskortowane trasy nie eliminują zagrożenia dla statków handlowych.

Wpływ na ceny ropy i gospodarkę

Ataki na statki oraz niepewność dotycząca transportu wielokrotnie podbijały ceny ropy. 19 sierpnia ropa Brent zakończyła sesję na poziomie 91,62 dolara za baryłkę — najwyższym od niemal czterech tygodni. Inwestorzy obawiali się spowolnienia żeglugi przez Ormuz i zagrożeń dla eksportu z regionu. 20

Mechanizm wpływu na gospodarkę jest stosunkowo prosty. Niebezpieczny lub mniej przewidywalny transport zwiększa premię za ryzyko w cenie surowca. Droższa ropa może następnie podnosić koszty paliw i transportu, a także zwiększać obawy o inflację. Rynki finansowe mogą w takiej sytuacji ponownie oceniać perspektywy stóp procentowych i wzrostu gospodarczego.

Dostępne źródła potwierdzają wpływ niepewności wokół Ormuzu na ceny ropy, ale nie pozwalają przypisać pojedynczemu incydentowi w Ash Shishah konkretnej zmiany rentowności amerykańskich obligacji skarbowych, cen obligacji czy nastrojów konsumentów. Takie skutki należy traktować jako możliwe konsekwencje długotrwałego zakłócenia dostaw, a nie jako zmierzone następstwa tego jednego ataku.

Sprzeczne stanowiska Iranu i USA

Iran twierdzi, że cieśnina Ormuz pozostaje zamknięta. Teheran uzależnia jej ponowne otwarcie między innymi od zakończenia amerykańskiej blokady portów, sankcji i gróźb wojskowych. Prezydent Donald Trump przedstawiał natomiast cieśninę jako otwartą i mówił, że rozmowy z Iranem nie są zaplanowane. Sprzeczne deklaracje dodatkowo utrudniają ocenę rzeczywistego statusu szlaku.

Waszyngton deklarował, że jest w stanie utrzymywać morską blokadę Iranu bezterminowo i jednocześnie zwiększać presję gospodarczą. Sekretarz skarbu Scott Bessent zapowiedział „najsurowsze sankcje w historii”, a Iran ostrzegł, że nowe amerykańskie groźby mogą wywołać bardzo poważną odpowiedź.

Irańscy przedstawiciele grozili także eskalacją w cieśninie Ormuz i poza nią, jeśli tymczasowe porozumienie nie zostanie wdrożone, a dyplomacja zakończy się fiaskiem. Tego rodzaju zapowiedzi zwiększają ryzyko kolejnych ataków, przejęć statków lub ograniczeń w żegludze, ale same w sobie nie dowodzą, że Iran odpowiada za incydent w Ash Shishah.

Sankcje, wojna i blokada wywierają presję na handel oraz dochody Iranu z eksportu ropy. Prezydent Iranu przyznał, że konflikt zaszkodził gospodarce. Dostępne materiały nie pozwalają jednak wiarygodnie określić bieżącej skali zmian PKB, eksportu ropy, inflacji ani kursu riala.

Czy alternatywne trasy mogą zastąpić Ormuz?

Producenci z Zatoki Perskiej próbują ograniczyć zależność od cieśniny. Saudi Aramco prowadziła prywatne rozmowy z niektórymi azjatyckimi rafineriami na temat dostaw ropy trasami omijającymi Ormuz.

Arabia Saudyjska rozważa również zwiększenie przepustowości rurociągu East–West prowadzącego do portu Janbu nad Morzem Czerwonym — nawet o 2 mln baryłek dziennie. Liczący około 1200 km rurociąg może transportować do 7 mln baryłek dziennie, ale faktyczna zdolność eksportowa przez Janbu była szacowana na około 4,5 mln baryłek dziennie z powodu ograniczeń po stronie tankowców i terminalu.

Takie rozwiązania mogą złagodzić skutki zakłóceń, lecz nie zastąpią w pełni roli cieśniny Ormuz w eksporcie ropy z regionu. Trasy przez Morze Czerwone wiążą się z odrębnymi zagrożeniami bezpieczeństwa i ograniczeniami portowymi, w tym z ryzykiem w rejonie cieśniny Bab al-Mandab.

Co będzie najważniejsze w kolejnych dniach?

Najpilniejsze pytania dotyczą stanu tankowca, ewentualnego wycieku oraz tego, czy śledczy zdołają ustalić rodzaj pocisku i miejsce, z którego został wystrzelony. Dla rynku energii ważniejsze będzie jednak to, czy zdarzenie okaże się odosobnionym przypadkiem, czy częścią długotrwałej kampanii przeciwko żegludze handlowej.

Na obecnym etapie można sformułować ostrożny, ale istotny wniosek: incydent w pobliżu Ash Shishah unieruchomił tankowiec, a jego załoga pozostała bezpieczna. Jednocześnie brak potwierdzonego sprawcy i wstępnej oceny skutków środowiskowych sprawia, że zarówno konsekwencje dla bezpieczeństwa żeglugi, jak i skala ewentualnych szkód pozostają nierozstrzygnięte.