Ponad 200 chińskich jednostek przy rafie Mischief. Rośnie presja na Filipiny

Ponad 200 chińskich kutrów rybackich miało zgromadzić się przy rafie Mischief, kontrolowanym przez Chiny obiekcie położonym około 40 kilometrów od zajmowanej przez Filipiny Ławicy Second Thomas. Według doniesień opartych na analizie zdjęć satelitarnych grupy liczące 10–20 jednostek były połączone ze sobą w formacje przypominające tratwy. To budzi obawy, że flotylla może służyć do obserwacji, utrudniania dostaw albo prowadzenia szerszej operacji z udziałem tzw. milicji morskiej.

Najostrożniejszy wniosek jest jednak inny niż zapowiedź rychłego zajęcia lub blokady ławicy. Dostępne informacje wskazują raczej na elastyczne narzędzie presji w tzw. szarej strefie — działaniach poniżej progu otwartego konfliktu. Najbliższym zagrożeniem może być nieoczekiwane, niebezpieczne starcie podczas kolejnej filipińskiej misji zaopatrzeniowej albo konfrontacja powietrzno-morska.

Co wiadomo o skupisku przy rafie Mischief

Według doniesień opartych na analizie prywatnej firmy DeepDive liczba chińskich jednostek przy rafie Mischief wzrosła z mniej niż 40 w połowie maja do 228 3 lipca. Osobny raport opisał skupiska około 10–20 kutrów połączonych ze sobą niczym tratwa.

Takie rozmieszczenie ma znaczenie, ponieważ połączone jednostki nie mogą działać jak zwykłe kutry rybackie. Może to świadczyć o zorganizowanym przygotowaniu, ale same zdjęcia satelitarne nie pokazują, kto wydaje załogom polecenia, czy należą one do milicji morskiej ani czy jednostki mają broń.

Dlatego zarówno konkretną liczbę statków, jak i przypisanie całej grupy do chińskiej milicji morskiej należy traktować jako ustalenia wstępne. Dostępne materiały nie wskazują, by każdy element tej oceny został publicznie potwierdzony przez władze Filipin lub dużą, niezależną organizację zajmującą się analizą zobrazowań satelitarnych.

Dlaczego lokalizacja jest ważna

Rafa Mischief jest jednym z najważniejszych chińskich przyczółków na Morzu Południowochińskim. Analizy satelitarne opisywały ją jako rozbudowaną instalację wojskową, wykorzystywaną do prowadzenia operacji na obszarze archipelagu Spratly. Według materiałów DeepDive jednostki chińskiej milicji morskiej są regularnie kotwiczone przy sztucznych wyspach i bazach, w tym przy rafie Mischief.

Ławica Second Thomas to odrębny obiekt. W 1999 roku Filipiny celowo osadziły tam okręt BRP Sierra Madre, aby utrzymać swoją obecność. Chińska straż przybrzeżna i inne jednostki wielokrotnie utrudniały później filipińskie misje zaopatrzeniowe dla okrętu.

Bliskość obu miejsc daje Chinom praktyczną przewagę. Jednostki zgromadzone przy rafie Mischief mogą obserwować ruch wokół Ławicy Second Thomas, tworzyć fizyczną barierę albo szybko wesprzeć działania straży przybrzeżnej — bez konieczności natychmiastowego wysyłania w ten rejon dużej liczby okrętów wojennych.

Czy to chińska milicja morska?

Część jednostek może do niej należeć. Chiny mają udokumentowaną praktykę wykorzystywania flot rybackich wyglądających na cywilne do podtrzymywania obecności na spornych wodach. Analiza Asia Maritime Transparency Initiative wykazała aktywność możliwych do zidentyfikowania jednostek chińskiej milicji morskiej przy wielu rafach Morza Południowochińskiego, szczególnie przy rafie Mischief i rafie Whitsun.

Również DeepDive oceniała, że jednostki milicji morskiej są regularnie zakotwiczone przy głównych chińskich sztucznych wyspach i mogą wykorzystywać je jako punkty wypadowe do działań w kierunku Ławicy Second Thomas oraz rafy Sabina.

Nie każdy kuter rybacki jest jednak automatycznie jednostką milicji. Wiarygodne przypisanie wymagałoby danych o właścicielu statku, powiązaniach załogi, łączności, zachowaniu w dłuższym okresie oraz współpracy z chińską strażą przybrzeżną lub Armią Ludowo-Wyzwoleńczą. Nietypowe formacje „tratwowe” są potencjalnie istotnym sygnałem, ale nie rozstrzygają tych kwestii.

Jak do sprawy pasują ćwiczenia z ostrą amunicją

Chiny ogłosiły pięć dni ćwiczeń z użyciem ostrej amunicji na północy Morza Południowochińskiego — od 24 do 28 sierpnia, codziennie w godzinach 8:00–18:00. Ostrzeżenie nawigacyjne nie ujawniło, jakie siły ani uzbrojenie zostaną wykorzystane. 910

Obszar ćwiczeń u wybrzeży półwyspu Leizhou w prowincji Guangdong znajduje się daleko od Ławicy Second Thomas. Z tego powodu manewrów nie można uznać za bezpośredni dowód operacji przy rafie Mischief. Mogą one jednak służyć szerszemu pokazaniu gotowości wojskowej w czasie, gdy chińskie jednostki wywierają presję bliżej pozycji filipińskich.

Pekin twierdził, że ćwiczenia są następstwem zaostrzenia relacji z Manilą. 21 sierpnia Chiny poinformowały, że śledziły i ostrzegały trzy filipińskie samoloty w pobliżu Scarborough Shoal. Pekin uznał ich obecność za nielegalną, ale sam obiekt jest sporny, a chińska interpretacja nie rozstrzyga konkurencyjnych roszczeń prawnych. 39

Najbardziej wyważona ocena zakłada, że zgromadzenie przy rafie Mischief, ćwiczenia w pobliżu Guangdongu i incydent w rejonie Scarborough są zgodne z szerszą strategią presji na Filipiny. Nie ma jednak wystarczających publicznych dowodów, by stwierdzić, że były elementami jednej, wcześniej zaplanowanej operacji lub że ćwiczenia zostały bezpośrednio wywołane przez loty filipińskich samolotów.

Szersze tło regionalne

Najnowsze wydarzenia wpisują się w okres wzmożonej aktywności wojskowej i dyplomatycznej obejmującej Chiny, Tajwan, Indonezję, Filipiny i Stany Zjednoczone.

Chiny i Indonezja zapowiedziały w sierpniu ćwiczenia morskie na wschód od Tajwanu. Później Indonezja określiła je jako bardziej ograniczone „ćwiczenia przejścia”, a nie pełnowymiarowy manewr sugerowany przez chiński komunikat. Następnie oba państwa uzgodniły pogłębienie współpracy wojskowej, technologicznej i satelitarnej, podczas gdy Dżakarta nadal stara się równoważyć relacje z Pekinem i Waszyngtonem. 17

22 sierpnia przez Cieśninę Tajwańską przeleciał amerykański samolot patrolowy P-8A Poseidon. Siódma Flota USA określiła ten przelot jako demonstrację zaangażowania na rzecz wolnego i otwartego Indo-Pacyfiku, a chińskie siły monitorowały maszynę.

Nie dowodzi to, że wszystkie regionalne ruchy są częścią jednego chińskiego planu. Pokazuje jednak, jak działania na jednym spornym obszarze mogą wpływać na odbiór ćwiczeń, patroli i misji zaopatrzeniowych w innych miejscach. Zwiększa to ryzyko błędnej interpretacji i eskalacji.

Na co zwracać uwagę

Sytuacja przy rafie Mischief byłaby bardziej niepokojąca, gdyby pojawiły się następujące sygnały:

• trwały wzrost liczby jednostek bezpośrednio przy Ławicy Second Thomas, zwłaszcza podczas filipińskiej misji zaopatrzeniowej;
• widoczna koordynacja kutrów rybackich z chińską strażą przybrzeżną i marynarką wojenną;
• próby tworzenia zapór na trasach podejścia lub zmuszania filipińskich statków do odwrotu;
• nowe tymczasowe konstrukcje, urządzenia łączności albo aktywność logistyczna przy rafie Mischief;
• zmiany w rozmieszczeniu jednostek zbiegające się z kolejnymi ćwiczeniami lotniczymi lub morskimi w pobliżu Filipin.

Na obecnym etapie najmocniejsze dowody wskazują na potencjalnie skalowalną kampanię nacisku. Pekin może rozproszyć jednostki, wykorzystać je do obserwacji lub blokowania dostępu, a następnie wesprzeć je oficjalnymi siłami morskimi i wojskowymi. Najważniejsze ostrzeżenie nie brzmi więc: atak jest nieunikniony. Chodzi raczej o to, że duża, niejednoznaczna obecność statków wyglądających na cywilne daje Chinom więcej możliwości działania, a Manili i innym rządom utrudnia rozpoznanie momentu, w którym rutynowa presja przeradza się w celową operację.