Ebola w DR Konga: najgroźniejsza epidemia w historii kraju i wyścig po skuteczną szczepionkę

Skala epidemii

Według danych obejmujących sytuację do 19 sierpnia, przekazanych 20 sierpnia, Demokratyczna Republika Konga odnotowała 5290 potwierdzonych przypadków zakażenia wirusem Ebola Bundibugyo i 2516 zgonów. Oznacza to śmiertelność na poziomie około 48% wśród potwierdzonych przypadków. 1

Epidemia stała się najtragiczniejszą w historii DR Konga — przekroczyła bilans ogniska z lat 2018–2020, w którym zmarło 2299 osób. Jest też określana jako najszybciej rozwijająca się epidemia eboli, z jaką dotąd mierzyły się służby zdrowia. 11116

Dlaczego opanowanie epidemii jest tak trudne?

Tym razem za zakażenia odpowiada wirus Ebola typu Bundibugyo. Dla tego szczepu nie ma obecnie zatwierdzonej szczepionki ani swoistego leczenia. 15

Problemem nie jest jednak wyłącznie charakterystyka samego wirusa. WHO opisuje sytuację jako wyjątkowo trudną pod względem humanitarnym i logistycznym: działania prowadzone są na obszarach odległych, gęsto zaludnionych i dotkniętych kryzysem humanitarnym, a dodatkowe przeszkody stanowią brak bezpieczeństwa, intensywne przemieszczanie się ludności i handel transgraniczny. Utrudnia to wykrywanie przypadków, izolację chorych, śledzenie kontaktów, bezpieczne pochówki, zapewnienie personelu oraz dostarczanie potrzebnego sprzętu. 15

W efekcie standardowe narzędzia kontroli epidemii — izolacja i śledzenie kontaktów — nadal są niezbędne, ale nie wystarczają, by nadążyć za tempem transmisji. WHO określa obecną sytuację jako okres „intensywnej transmisji”. 15

Ervebo: 70 tysięcy dawek, ale bez gwarancji ochrony

Międzynarodowa Grupa Koordynacyjna ds. Zaopatrzenia w Szczepionki (ICG), działająca przy WHO, przydzieliła DR Konga 70 tys. dawek szczepionki Ervebo firmy Merck. Pierwsza dostawa — 16 250 dawek — dotarła do Kinszasy 22 sierpnia. 310

To ważne wsparcie, ale nie jest równoznaczne z uzyskaniem sprawdzonej ochrony przed obecnym ogniskiem. Ervebo została dopuszczona do stosowania przeciwko wirusowi Ebola typu Zaire, natomiast epidemia w DR Konga jest wywoływana przez odmienny szczep Bundibugyo. Skuteczność Ervebo wobec Bundibugyo nie została dotąd wykazana w badaniach z udziałem ludzi. 615

Zgodnie z planem 50 tys. dawek ma służyć ochronie pracowników pierwszej linii i społeczności szczególnie narażonych na kontakt z wirusem. Pozostałe 20 tys. zostanie wykorzystane w badaniu klinicznym fazy 3. 36

Badanie ma więc podwójne znaczenie: jest elementem reakcji kryzysowej, a zarazem próbą ustalenia, czy Ervebo zapewnia istotną ochronę krzyżową przed szczepem Bundibugyo. Trzeba jednak pamiętać, że wyniki nie mogą pojawić się natychmiast, podczas gdy transmisja już teraz jest intensywna. 36

Wyścig po szczepionkę dopasowaną do Bundibugyo

Równolegle trwają prace nad preparatami opracowanymi specjalnie przeciwko temu szczepowi. Uniwersytet Oksfordzki rozpoczął badanie fazy 1 kandydata ChAdOx1 BDBV, podawanego zdrowym dorosłym. Naukowcy sprawdzają przede wszystkim bezpieczeństwo preparatu i reakcję układu odpornościowego. 25

Moderna rozpoczęła na początku sierpnia pierwsze badanie z udziałem ludzi swojej eksperymentalnej szczepionki mRNA-1469. Badanie ma ocenić bezpieczeństwo i odpowiedź immunologiczną u zdrowych dorosłych. 4

To obiecujący kierunek, ale badania fazy 1 są dopiero początkiem procesu. Nie mogą dostarczyć wystarczającej liczby potwierdzonych, gotowych do szerokiego użycia dawek w czasie potrzebnym do natychmiastowego spowolnienia obecnej epidemii. W analizowanych materiałach nie udało się niezależnie potwierdzić szczegółowego harmonogramu ani statusu rozwoju kandydata IAVI.

Spór o ograniczenia podróży w Kanadzie

Kanada wymaga od obywateli i stałych rezydentów, którzy w ciągu poprzednich 21 dni przebywali w DR Konga, odbycia 21-dniowej kwarantanny po przyjeździe, z określonymi wyjątkami. Inni podróżni, którzy niedawno przebywali w DR Konga, podlegają ograniczeniom wjazdowym przewidzianym w przepisach. Obowiązujące zasady miały wygasnąć o 23:59 czasu wschodnioamerykańskiego 29 sierpnia. 148

Organizacje pomocowe twierdzą, że takie przepisy mogą zniechęcać specjalistów do wyjazdu do miejsc, w których są najbardziej potrzebni. Według doniesień co najmniej 11 osób związanych z organizacją Lekarze bez Granic odwołało z tego powodu misje. 8

Krytycy zwracają również uwagę na skalę kanadyjskiego wsparcia finansowego: dotychczasową pomoc w wysokości 8 mln dolarów kanadyjskich zestawiają z ponad 110 mln dolarów przekazanymi podczas epidemii w Afryce Zachodniej w 2014 roku. 9

Spór dotyczy szerszego pytania o politykę podróży. Przeciwnicy powszechnych zakazów wjazdu i obowiązkowej kwarantanny argumentują, że mogą one ograniczać dostęp do personelu medycznego, podczas gdy zalecenia WHO zwykle koncentrują się na działaniach opartych na dowodach: kontroli na granicach, monitorowaniu podróżnych i szybkim zapewnieniu opieki, zamiast na nieukierunkowanych restrykcjach. Kanada analizuje obecnie ograniczenia i najnowsze dane wraz z międzynarodowymi partnerami. 8

Najważniejsza niewiadoma

W najbliższym czasie kluczowe będzie ustalenie, czy Ervebo zapewnia wystarczającą ochronę krzyżową przed wirusem Bundibugyo, aby spowolnić transmisję. Odpowiedź może nadejść dopiero w ramach badania klinicznego — a tymczasem szczepionki opracowywane specjalnie przeciwko Bundibugyo pozostają na wczesnym etapie testów.

Dlatego skuteczna reakcja nadal musi opierać się na kilku filarach jednocześnie: szybkim wykrywaniu przypadków, izolacji i leczeniu chorych, śledzeniu kontaktów, bezpiecznych pochówkach, ochronie pracowników medycznych oraz sprawnym dostępie zespołów pomocowych do najbardziej dotkniętych obszarów. 15