Fedorow wzywa Zełenskiego do wyjaśnień w sprawie korupcji w jego otoczeniu

Były ukraiński minister obrony Mychajło Fedorow powiedział BBC, że prezydent Wołodymyr Zełenski powinien odpowiedzieć na pytania dotyczące tego, co wiedział o możliwej korupcji wśród osób ze swojego najbliższego otoczenia. Fedorow nie oskarżył jednak Zełenskiego o osobiste nadużycia. Uznał jedynie, że śledztwo tworzy uzasadnioną potrzebę publicznych wyjaśnień.

Co Fedorow zarzuca Zełenskiemu — a czego nie mówi

Przekaz byłego ministra jest węższy niż bezpośrednie oskarżenie prezydenta. Fedorow twierdzi, że Zełenski powinien zostać zapytany, czy wiedział o możliwych nieprawidłowościach w swojej administracji. Jednocześnie podkreśla, że jego własne doświadczenia nie dają mu podstaw, by oskarżać prezydenta o osobistą korupcję.

To ważne rozróżnienie. Opisywane śledztwa dotyczą urzędników, parlamentarzystów i współpracowników związanych z kancelarią prezydenta, a nie ustalenia, że sam Zełenski brał udział w przestępstwie. W odrębnej sprawie dotyczącej byłego szefa kancelarii prezydenta Andrija Jermaka ukraińskie instytucje antykorupcyjne wyraźnie zaznaczyły, że Zełenski nie jest podejrzanym. 2

Na czym polega śledztwo w sprawie 150 mln hrywien

Narodowe Biuro Antykorupcyjne Ukrainy (NABU) oraz Specjalna Prokuratura Antykorupcyjna (SAPO) twierdzą, że wykryły schemat obejmujący parlamentarzystów, urzędników i osoby związane z państwowym bankiem Sense Bank. Według śledczych około 150 mln hrywien — równowartość mniej więcej 3,3 mln dolarów — miało zostać wypranych i przeznaczonych na kaucję za byłego ministra energetyki Hermana Hałuszczenkę.

Sprawa jest łączona z szerszym dochodzeniem dotyczącym domniemanych łapówek w Energoatomie, państwowym przedsiębiorstwie odpowiedzialnym za ukraińską energetykę jądrową. Są to zarzuty będące przedmiotem postępowania, a nie dowód winy. Sprawy podejrzanych nie zostały jeszcze prawomocnie rozstrzygnięte.

Jaką rolę śledczy przypisują Irynie Mudrej

Wśród osób wskazanych przez śledczych znalazła się Iryna Mudra, była zastępczyni szefa Biura Prezydenta Ukrainy. Odpowiadała tam za kwestie sądownictwa i reformę wymiaru sprawiedliwości. Według doniesień miała pomagać w zebraniu pieniędzy potrzebnych na kaucję Hałuszczenki. Po ujawnieniu śledztwa Zełenski ją odwołał.

W postępowaniu pojawiają się również nazwiska innych polityków i przedstawicieli sektora bankowego. NABU twierdzi, że część środków przepływała przez Sense Bank, a następnie przez rachunki spółek, które miały być kontrolowane przez uczestników domniemanego schematu.

Dlaczego sprawa stała się testem politycznym

Śledztwo zwiększa presję na prezydenta i jego zaplecze w czasie, gdy Ukraina nadal walczy z Rosją i jest zależna od dalszego wsparcia wojskowego Zachodu. W osobnej sprawie dotyczącej prania pieniędzy podejrzanym został Andrij Jermak, były szef kancelarii Zełenskiego. Sąd nakazał później jego zatrzymanie na czas postępowania, a Jermak odrzuca zarzuty. 234

Dla Fedorowa problem nie ogranicza się do odpowiedzialności karnej. Chodzi także o zaufanie społeczne. Były minister uważa, że Zełenski powinien jasno powiedzieć, czy wiedział o możliwych nadużyciach popełnianych przez wysokich rangą współpracowników, zamiast pozostawiać to pytanie bez odpowiedzi.

Fedorow ostrzegał również, że korupcja może osłabiać zdolności Ukrainy na froncie. Wskazywał na potrzebę dalszego finansowania ukraińskiej produkcji dronów i rozwoju technologii wojskowych. Krytykował też biurokrację i opóźnienia w dostawach broni ze strony Wielkiej Brytanii oraz innych partnerów. 6

Były minister planował ponadto spotkanie z Elonem Muskiem, aby rozmawiać o rozszerzeniu zasięgu systemu Starlink na rosyjską przestrzeń powietrzną, tak by wspierać ukraińskie działania, a jednocześnie ograniczyć możliwość uzyskania podobnego dostępu przez Kreml. Był to plan Fedorowa, a nie ogłoszone porozumienie ze SpaceX. 6

Dymisja, protesty i spór o wybory

Wywiad Fedorowa pojawił się po jego niespodziewanym odwołaniu ze stanowiska ministra obrony. Dymisję wiązano z konfliktem z dowództwem ukraińskich sił zbrojnych. Decyzja wywołała protesty w Kijowie i innych miastach — rzadkie wystąpienia społeczne w czasie wojny. Fedorow był postrzegany jako popularny reformator kojarzony z modernizacją armii i rozwojem działań z użyciem dronów.

Po odejściu z rządu Fedorow wezwał do znalezienia zgodnego z prawem, bezpiecznego i realistycznego sposobu przeprowadzenia wyborów prezydenckich w czasie wojny. Przekonywał, że demokracja nie może być „zakładnikiem Putina” i że Ukraina powinna móc jednocześnie się bronić oraz pozostać demokracją.

Zełenski sprzeciwia się temu postulatowi. Ukraina pozostaje pod stanem wojennym od czasu rozpoczęcia przez Rosję pełnoskalowej inwazji, a wybory zostały zawieszone. BBC wskazywała na praktyczne przeszkody: organizację głosowania dla żołnierzy, osób przesiedlonych i mieszkańców terenów okupowanych, a także ryzyko rosyjskiej dezinformacji.

Biuro prezydenta skrytykowało również interwencję Fedorowa, przypominając, że od 2019 roku pełnił funkcje w kolejnych rządach Zełenskiego. Spór obejmuje więc dwa odrębne, choć nakładające się konflikty: pytanie o możliwość przeprowadzenia uczciwych wyborów w warunkach wojny oraz pytanie o to, czy prezydent właściwie reaguje na zarzuty dotyczące osób ze swojego politycznego kręgu.

Co wiadomo, a czego nadal nie ustalono

Najostrożniejszy wniosek z wypowiedzi Fedorowa brzmi: domaga się on rozliczenia i wyjaśnień, ale nie twierdzi, że Zełenski uczestniczył w korupcji. Sprawa 150 mln hrywien pozostaje przedmiotem śledztwa, podobnie jak postępowanie przeciwko Jermakowi, w którym doszło do zarzutów i decyzji sądowych, lecz nie zapadł prawomocny wyrok. 23

Niepewność prawna nie usuwa jednak problemu politycznego. Podejrzenia dotyczące wysokich rangą urzędników mogą osłabiać zaufanie do władz w czasie wojny, rodzić pytania o nadzór nad instytucjami państwowymi i pogłębiać spór o sposób funkcjonowania ukraińskiego państwa.

Stanowisko Fedorowa jest jasne: Zełenski powinien publicznie odpowiedzieć na te pytania. Stanowisko prezydenta jest równie wyraźne: wybory w trakcie wojny mogłyby doprowadzić do niebezpiecznego i dzielącego kraj kryzysu.