Izrael, Syria i Turcja na krawędzi eskalacji. Co doprowadziło do rozmów Shaibaniego z Gofmanem?

Co było bezpośrednim powodem rozmów?

Punktem zapalnym był izraelski atak na bazę lotniczą Abu al-Duhur w północno-zachodniej Syrii 18 sierpnia. Nalot nastąpił niedługo po wizycie tureckiej delegacji wojskowej, co uwidoczniło zasadniczy spór o rolę Ankary w Syrii po upadku reżimu Baszara al-Asada. Rozmowy syryjskiego ministra spraw zagranicznych Asaada al-Shaibaniego z szefem Mosadu Romanem Gofmanem miały przede wszystkim charakter kryzysowy: ich celem było niedopuszczenie do tego, by spór o bazę przerodził się w bezpośrednią konfrontację Izraela i Turcji na terytorium Syrii. 103

Izraelska wersja wydarzeń

Izrael twierdzi, że dysponował informacjami o przygotowaniach Turcji do rozmieszczenia w Abu al-Duhur żołnierzy, dronów i systemów radarowych. Według izraelskich władz taka infrastruktura mogłaby stworzyć zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju.

Izraelscy przedstawiciele przedstawiali nalot jako ograniczony „strzał ostrzegawczy”, a nie próbę zaatakowania tureckiego personelu. Twierdzili również, że Damaszek był wcześniej wielokrotnie ostrzegany. Za szczególnie wrażliwe Izrael uznaje rozmieszczenie w Syrii tureckich systemów obrony powietrznej, uzbrojonych dronów i pocisków — zdolności, które mogłyby ograniczyć swobodę izraelskich operacji albo doprowadzić do powstania nowego frontu. 18

Co stało się w Abu al-Duhur?

Według syryjskich źródeł w bazę uderzono co najmniej osiem razy. Celem miały być pas startowy i obiekty magazynowe. Nie odnotowano ofiar, ale infrastruktura została uszkodzona. Baza znajduje się w prowincji Idlib, około 70 kilometrów od granicy z Turcją. 1319

Fakt, że atak nastąpił kilka godzin po opuszczeniu obiektu przez turecką delegację, wzmacniał wiarygodność izraelskich podejrzeń. Sam w sobie nie dowodzi jednak, że decyzja o rozmieszczeniu tureckich wojsk została już podjęta. 13

Stanowisko Syrii

Damaszek utrzymuje, że wizyta tureckich oficerów dotyczyła szkolenia i współpracy wojskowej, a nie budowy stałej tureckiej bazy ani rozmieszczenia tam stałego kontyngentu. Syryjskie władze twierdzą, że obiekt był w dużej mierze niewykorzystywany i pusty, dlatego odrzucają argument, że izraelski atak był konieczny.

Syria potępiła nalot jako naruszenie swojej suwerenności i wezwała do deeskalacji. Chce szerszego porozumienia dotyczącego bezpieczeństwa z Izraelem, zamiast kolejnych jednostronnych operacji wojskowych. 213

Dlaczego Turcja zareagowała tak ostro?

Ankara stanowczo odrzuca izraelskie twierdzenia, określając je jako nie do utrzymania, i nazywa nalot agresją. Tureckie władze argumentują, że współpraca z Syrią jest zgodnym z prawem wsparciem dla stabilizacji i odbudowy tego kraju, a nie próbą militarnego okrążenia Izraela.

Tureccy przedstawiciele oskarżali także izraelskich polityków o wykorzystywanie napięcia do celów wyborczych i określali tę argumentację mianem „taniej polityki”. 411

Spór między Izraelem a Stanami Zjednoczonymi

Dodatkowym problemem stała się kwestia tego, czy Waszyngton został uprzedzony o operacji. Tom Barrack, specjalny wysłannik USA do Syrii i ambasador Stanów Zjednoczonych w Turcji, powiedział, że Izrael nie przekazał Amerykanom wcześniejszego ostrzeżenia. Izraelscy przedstawiciele temu zaprzeczyli, twierdząc, że Stany Zjednoczone zostały poinformowane.

Barrack uznał atak za niepotrzebną eskalację i ostrzegł, że mógł on być ryzykowną próbą sprowokowania Turcji do szerszej konfrontacji. Waszyngton pracuje nad mechanizmem zapobiegania przypadkowym starciom między Izraelem, Turcją i Syrią. 5613

Po co utrzymywać kanały zakulisowe?

Mimo publicznej wrogości Izrael i Turcja miały utrzymywać nieformalne kontakty. Gofman i Shaibani rozmawiali telefonicznie już 14 sierpnia, a jednym z tematów była turecka obecność wojskowa w Syrii. Był to jeden z najwyższych szczebli kontaktów między Izraelem a administracją w Damaszku kierowaną przez prezydenta Ahmeda al-Szarę. 9

Takie kanały mają pozwalać na ustalenie praktycznych ograniczeń, zanim rozmieszczenie wojsk lub kolejny nalot doprowadzą do incydentu, którego nie da się już łatwo odwrócić. Atak na Abu al-Duhur pokazał jednak, że strony nie wypracowały jeszcze wspólnych reguł postępowania. 28

Stawka wykracza poza Syrię

Turcja jest członkiem NATO i sojusznikiem Stanów Zjednoczonych. Gdyby izraelski atak doprowadził do śmierci tureckich żołnierzy albo wywołał turecką odpowiedź wojskową, Waszyngton stanąłby przed poważnym kryzysem zarządzania relacjami sojuszniczymi.

Dla Syrii kolejna fala przemocy oznaczałaby ryzyko odpływu inwestycji i spowolnienia odbudowy w momencie, gdy nowe władze próbują umocnić kontrolę nad krajem po rządach Asada. 513

Polityczny wymiar izraelskiej decyzji

Nalot wpisuje się w szerszą politykę Izraela, który chce nie dopuścić do utrwalenia w Syrii wrogich lub potencjalnie ograniczających jego swobodę działania zdolności wojskowych. Krytycy twierdzą, że krajowa presja polityczna może sprzyjać demonstracyjnym pokazom stanowczości. Izrael odpowiada, że decyzja była oparta na danych wywiadowczych i miała zapobiec przyszłemu zagrożeniu.

Najważniejsza kwestia — czy Turcja rzeczywiście przygotowywała rozmieszczenie wojsk w Abu al-Duhur — pozostaje sporna. Na podstawie publicznie dostępnych informacji nie można rozstrzygnąć, która z konkurencyjnych wersji wydarzeń jest prawdziwa. 1211