Sabotaż w Europie: jak Rosja ma testować odporność NATO

Kampania poniżej progu otwartego konfliktu

Opisywane wydarzenia wpisują się w schemat tzw. działań w szarej strefie. Chodzi o ataki, które mogą zakłócać produkcję obronną i funkcjonowanie infrastruktury krytycznej, ale są planowane tak, by utrudnić jednoznaczne przypisanie ich państwu. Celem ma być podniesienie kosztów wspierania Ukrainy, wywołanie niepewności i sprawdzenie, jak szybko oraz zdecydowanie zareagują europejscy sojusznicy.

Nie oznacza to jednak, że każdy pożar lub wybuch w zakładzie zbrojeniowym jest rosyjskim sabotażem. Dostępne informacje nie pozwalają na tak daleko idący wniosek.

Jak ma działać rosyjski mechanizm pośredników?

Według doniesień zachodnich służb rosyjski wywiad wojskowy — GRU, czyli Główny Zarząd Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Rosji — ma coraz częściej korzystać z lokalnych wykonawców zamiast wysyłać do Europy własnych agentów. Rekrutacja przez Telegram i płatności w kryptowalutach mogą utrudniać ustalenie łańcucha dowodzenia, zacierać ślady finansowe i pozwalać Kremlowi zachować tzw. wiarygodne zaprzeczenie.

Wcześniejsze doniesienia opisywały oferty kryptowalutowych wypłat za obserwację obiektów wojskowych, podpalenia i inne działania dywersyjne w Europie. 3 Taki model nie gwarantuje Rosji uniknięcia odpowiedzialności, ale może utrudnić państwom NATO publiczne i prawne przypisanie ataku rosyjskim władzom.

Warto też doprecyzować znaczenie art. 5 NATO. Nie jest to automatyczny mechanizm uruchamiany po przekroczeniu jednej, technicznie zdefiniowanej granicy. Państwa sojuszu wspólnie oceniają charakter ataku i decydują, czy doszło do sytuacji wymagającej zastosowania zasady zbiorowej obrony.

Tallinn: podpalenie w obiekcie Milrem Robotics

W nocy z 14 na 15 sierpnia w budynku używanym przez Milrem Robotics w tallińskiej dzielnicy Lasnamäe wybuchł pożar. Estońscy prokuratorzy uznali, że ogień został zaprószony celowo i w sposób zaplanowany. W związku ze sprawą zatrzymano w Łotwie trzech podejrzanych obywateli tego kraju. 4

Milrem Robotics produkuje bezzałogowe pojazdy lądowe, w tym systemy wykorzystywane przez Ukrainę między innymi do ewakuacji, zaopatrywania i oczyszczania terenu z min. Władze Estonii badają, czy za podpaleniem mógł stać rosyjski wywiad.

Sam fakt zatrzymania podejrzanych i ustalenia, że pożar był umyślny, nie stanowi jeszcze dowodu na kierowanie akcją przez rosyjskie państwo. Według informacji przekazanych przez firmę pożar nie zakłócił dostaw robotów do Ukrainy ani tegorocznych i przyszłorocznych harmonogramów produkcji. 10

Bułgaria i Włochy: podobny moment, niepotwierdzony związek

10 sierpnia w zakładzie amunicyjnym bułgarskiej firmy EMCO w pobliżu miejscowości Belica doszło do pożaru ciężarówki dostarczającej paliwo. Ogień miał następnie rozprzestrzenić się na magazyn amunicji, powodując eksplozje i ewakuację około 300 osób. Według lokalnych władz nie było ofiar ani rannych. 5

Trzy dni później, 13 sierpnia, wybuch nastąpił w zakładzie KNDS Ammo Italy w Colleferro, na południowy wschód od Rzymu. W tym przypadku również wcześniej pojawił się pożar, a okoliczności zdarzenia są badane. Nikt nie został ranny. 6

Oba zakłady są istotne w kontekście europejskiego łańcucha dostaw amunicji i pomocy dla Ukrainy, dlatego ich położenie w centrum doniesień o możliwej kampanii sabotażowej jest zrozumiałe. Nie dowodzi jednak wspólnego sprawcy. Włoski minister obrony Guido Crosetto powiedział, że rząd nie ma informacji wskazujących na rosyjską odpowiedzialność za eksplozję w Colleferro i ocenia ją jako możliwy problem wewnętrzny. 2

Na podstawie obecnie dostępnych dowodów uznanie któregokolwiek z tych wybuchów za potwierdzony rosyjski sabotaż byłoby nieuzasadnione. Przyczyny przemysłowe lub wypadkowe nadal pozostają możliwe.

Ostrzeżenia NATO

Przypisywane sekretarzowi generalnemu NATO Markowi Ruttemu słowa, że sabotaż jest „lekkomyślny i niebezpieczny” oraz wymaga jasnej, szybkiej i zdecydowanej odpowiedzi, odpowiadają szerszym obawom Sojuszu dotyczącym zagrożeń hybrydowych. W ich skład wchodzą między innymi sabotaż, cyberataki, zakłócanie łączności i nawigacji oraz uszkadzanie infrastruktury krytycznej. 1

Nie udało się jednak niezależnie potwierdzić dokładnego brzmienia wypowiedzi Ruttemu na podstawie dostępnych wyników. Ostrożność w przypisywaniu cytatów jest szczególnie ważna, gdy dotyczą one potencjalnej odpowiedzi całego Sojuszu.

Brytyjska elektrownia: osobny wątek irański

Pod koniec lipca hakerzy powiązani z Iranem mieli przeprowadzić cyberatak, który wyłączył na cztery dni niewielką brytyjską elektrownię. Brytyjski rząd określił incydent jako małoskalowy i podkreślił, że w żadnym momencie nie było zagrożenia dla całego systemu energetycznego kraju. Nie ujawniono, o jaki obiekt chodziło. 7

Nie należy przedstawiać tego zdarzenia jako części potwierdzonej rosyjskiej operacji. Pokazuje ono jednak podobną słabość strategiczną: ograniczone i trudne do przypisania zakłócenie może wywołać znacznie większy efekt polityczny i społeczny, niż wynikałoby z jego bezpośredniej skali.

Co naprawdę wynika z tych incydentów?

Najważniejszy wniosek nie brzmi: „każdy pożar to atak państwowy”. Bardziej uzasadnione jest stwierdzenie, że państwa europejskie muszą mierzyć się z częstszymi zagrożeniami wymierzonymi w kilka obszarów jednocześnie — produkcję obronną, logistykę, łączność, energetykę i inne elementy infrastruktury krytycznej.

W przypadku rosyjskiej kampanii potencjalny cel może być kumulatywny: powodować opóźnienia i koszty, zmuszać firmy oraz państwa do inwestowania w dodatkowe zabezpieczenia, podsycać niepewność co do sprawcy i sprawdzać, w którym momencie sojusznicy zdecydują się na przypisanie odpowiedzialności oraz odwet.

To właśnie odróżnia działania hybrydowe od klasycznego ataku wojskowego. Nie muszą one niszczyć całej infrastruktury ani powodować ofiar, by obciążać państwo, osłabiać poczucie bezpieczeństwa i komplikować pomoc udzielaną Ukrainie. Jednocześnie odpowiedzialna ocena wymaga rozdzielenia udokumentowanych faktów, hipotez śledczych i doniesień wywiadowczych.