Macron i Mohammed bin Salman szukają drogi wokół kryzysu w Ormuzie

Wizyta saudyjskiego następcy tronu Mohammeda bin Salmana w Paryżu ma połączyć dyplomację kryzysową z rozmowami gospodarczymi. Z Emmanuelem Macronem omówi on stabilność Bliskiego Wschodu, bezpieczeństwo energetyczne oraz transport i logistykę. Przywódcy mają również nadzorować podpisanie porozumień dotyczących zdrowia, transportu i energii. 1246

Najpilniejszym tematem będzie zakłócenie żeglugi przez cieśninę Ormuz. Po atakach na statki i irańskich propozycjach ograniczenia tranzytu części jednostek ruch w tym strategicznym przesmyku gwałtownie spadł. Producenci z Zatoki Perskiej i odbiorcy na całym świecie szukają więc sposobów na zmniejszenie zależności od jednego morskiego wąskiego gardła.

Dlaczego Ormuz wymusza poszukiwanie alternatyw

Cieśnina Ormuz jest kluczowym wyjściem dla eksportu surowców energetycznych z państw Zatoki. Gdy żegluga staje się tam niebezpieczna lub nieprzewidywalna, zmiana trasy nie sprowadza się do wskazania innego portu. Potrzebne są odpowiednie przepustowości rurociągów, terminali, tankowców, kolei i ubezpieczeń, a także gwarancje bezpiecznego dostępu do nowego szlaku.

Dlatego celem rozmów w Paryżu ma być przede wszystkim zwiększenie odporności systemu, a nie szybkie stworzenie pełnego zamiennika dla Ormuzu. Arabia Saudyjska już przesyła część ropy rurociągiem East-West do portu Janbu nad Morzem Czerwonym, omijając cieśninę. 14 Istniejące trasy nie są jednak w stanie natychmiast przejąć skali transportu obsługiwanego wcześniej przez Ormuz.

Jakie trasy są brane pod uwagę

Przedstawiciele francuskiej prezydencji zapowiedzieli rozmowy o dywersyfikacji szlaków energetycznych i logistycznych. W grę wchodzą trasy morskie, projekty rurociągowe oraz regionalne połączenia kolejowe. 111

Propozycje można podzielić na trzy główne grupy:

• Porty Omanu: większe wykorzystanie portów na omańskim wybrzeżu Morza Arabskiego dałoby handlowi z Zatoki wyjście poza Zatokę Perską, a tym samym ograniczyłoby bezpośrednią zależność od Ormuzu. Oman uczestniczy także w rozmowach dotyczących zasad żeglugi w samej cieśninie. 818
• Rurociągi i terminale eksportowe: rozbudowa saudyjskiej lub transgranicznej infrastruktury mogłaby kierować większe ilości ropy do terminali nad Morzem Czerwonym, Morzem Śródziemnym lub w innych lokalizacjach. Istniejące połączenie do Janbu pokazuje znaczenie infrastruktury prowadzącej na zachód, ale dostępne informacje nie potwierdzają zatwierdzenia nowej rozbudowy. 114
• Korytarze kolejowe i logistyczne: nowe lub zmodernizowane linie kolejowe mogłyby połączyć ośrodki wydobycia i produkcji na Bliskim Wschodzie z portami oraz rynkami położonymi dalej na zachód, w tym w Europie. Takie projekty wymagałyby współpracy wielu państw, finansowania i gwarancji bezpieczeństwa. 111

Na obecnym etapie są to opcje analizowane, a nie gotowa sieć zastępująca Ormuz. Raporty nie potwierdzają ostatecznej listy projektów, pełnych zobowiązań finansowych, udziału konkretnych francuskich firm ani harmonogramów budowy. 111

Co może wnieść Francja

Relacje francusko-saudyjskie otrzymują bardziej formalne ramy dzięki pierwszemu posiedzeniu Francusko-Saudyjskiej Rady Partnerstwa Strategicznego. 2714

Powiązana francusko-saudyjska grupa zadaniowa ma analizować połączenia energetyczne i logistyczne między Bliskim Wschodem a Europą. W praktyce może pomóc oddzielić projekty o znaczeniu strategicznym i realnych szansach na finansowanie od długiej listy ogólnych pomysłów.

Potencjalna rola Francji wykracza więc poza dostawy sprzętu. Jeśli projekty przejdą z fazy rozmów do realizacji, francuskie przedsiębiorstwa mogą zostać zaangażowane w inżynierię, porty, kolej, energetykę i logistykę. Dostępne informacje wskazują jednak na możliwe przyszłe zaangażowanie biznesowe, a nie na przyznanie konkretnych kontraktów.

Ominięcie Ormuzu nie usuwa ryzyka

Największym ograniczeniem jest to, że alternatywne trasy mają własne wąskie gardła. Saudyjski eksport kierowany na zachód przez Janbu musi ostatecznie uwzględniać zagrożenia na Morzu Czerwonym i w cieśninie Bab al-Mandab — południowej bramie między Morzem Czerwonym a Zatoką Adeńską.

Huti zagrozili blokadą saudyjskich szlaków morskich, a ataki na żeglugę doprowadziły już do ofiar śmiertelnych. Trudniej jest także śledzić saudyjskie transporty ropy z portów nad Morzem Czerwonym, ponieważ tankowce wyłączają sygnały identyfikacyjne w obawie przed atakiem.

Powstaje więc trudny dylemat: przesunięcie eksportu na zachód może zmniejszyć bezpośrednią zależność od Ormuzu, ale jednocześnie zwiększyć natężenie ruchu w innym niestabilnym korytarzu. Trasa jest prawdziwym zabezpieczeniem dopiero wtedy, gdy ma odpowiednią przepustowość i może pozostać otwarta mimo presji militarnej, politycznej i gospodarczej.

Irańska presja i tło dyplomatyczne

Iran traktuje szlaki żeglugowe, handlowe i infrastrukturę energetyczną jako narzędzia nacisku w konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi i ich sojusznikami. Urzędnicy państw Zatoki i analitycy cytowani przez Reutersa oceniali, że Teheran wykorzystuje presję na regionalne trasy, aby podnieść koszt dalszego konfliktu i skłonić Waszyngton do nowego porozumienia dotyczącego Ormuzu.

Iran ostrzegał również państwa Zatoki, że wznowienie amerykańskich działań może doprowadzić do ataków na obiekty naftowe, energetyczne i wodociągowe. Irańscy przedstawiciele przestrzegali kraje przed przyłączaniem się do amerykańskiej kampanii gospodarczej, a Teheran odrzucał twierdzenia, że zapowiadana przez Waszyngton presja ekonomiczna przyniesie sukces.

Jednocześnie irańskie władze informowały, że negocjacje z Omanem w sprawie szlaku żeglugowego przez Ormuz są na końcowym etapie. Teheran zastrzegał jednak, że takie porozumienie nie musi gwarantować bezpiecznej żeglugi.

Sprzeczne sygnały sprawiają, że spotkanie w Paryżu będzie jednocześnie rozmową o rozwoju infrastruktury i planem awaryjnym na wypadek fiaska dyplomacji. Francja i Arabia Saudyjska mogą uzgadniać projekty, ale ich wykonalność nadal będzie zależeć od tego, czy napięcia w regionie spadną na tyle, by statki, rurociągi i koleje transgraniczne mogły działać stabilnie.

Czego można oczekiwać po wizycie

Wizyta prawdopodobnie przyniesie polityczne wytyczne, dwustronne porozumienia oraz mechanizm oceny projektów strategicznych, a nie natychmiastowe uruchomienie nowego korytarza energetycznego. Przywódcy mają także pojawić się na ceremonii zamknięcia Esports World Cup w Paryżu. Wydarzenie pokazuje kulturowy i komercyjny wymiar relacji francusko-saudyjskich obok trudniejszej agendy bezpieczeństwa energetycznego i regionalnej stabilności. 346

Najważniejsze pytanie nie brzmi, czy producenci z Zatoki mogą znaleźć jakąkolwiek trasę omijającą Ormuz. Częściowe obejścia już istnieją. Sprawdzianem będzie to, czy da się je rozbudować, sfinansować i ochronić w skali, która rzeczywiście zwiększy odporność światowego handlu surowcami.

Na razie dostępne informacje wskazują na dywersyfikację, a nie zastąpienie Ormuzu. Cieśnina pozostaje kluczowa, Oman jest częścią zarówno układanki dyplomatycznej, jak i logistycznej, saudyjskie rurociągi zapewniają istniejące zachodnie wyjście, a niestabilność Morza Czerwonego pokazuje, jak szybko jedno wąskie gardło może zostać zastąpione kolejnym.