MMX: Japonia poleci po próbki księżyca Marsa. Data startu, cele i plan misji

Czym jest misja MMX?

Martian Moons eXploration (MMX) to kierowana przez japońską agencję kosmiczną JAXA misja, której celem jest zbadanie dwóch księżyców Marsa — Fobosa i Dejmosa — oraz sprowadzenie na Ziemię próbek materiału z Fobosa. Będzie to pierwsza misja, która pobierze próbki z marsjańskiego systemu i dostarczy je do laboratoriów na Ziemi. 613

MMX ma także przetestować technologie przydatne w przyszłych misjach marsjańskich: autonomiczne lądowanie i pobieranie próbek z niewielkiego ciała o bardzo słabej grawitacji, precyzyjną nawigację, mobilność po powierzchni oraz bezpieczny powrót kapsuły z materiałem.

Kiedy i skąd wystartuje MMX?

Start planowany jest na 20 października 2026 roku o 04:41:03 czasu japońskiego (JST). Sonda ma zostać wyniesiona w kosmos przez rakietę H3 Flight 10 z kompleksu Yoshinobu w centrum kosmicznym Tanegashima, na japońskiej wyspie Tanegashima. 19

JAXA wyznaczyła również okres zapasowy od 21 października do 7 listopada 2026 roku. W razie konieczności przełożenia startu dokładna godzina dla konkretnego dnia będzie ustalana oddzielnie. 19

Kto odpowiada za statek i jakie kraje uczestniczą w projekcie?

Liderem projektu jest JAXA. MMX będzie jednocześnie orbiterem, lądownikiem i statkiem powrotnym dla próbek. Na pokładzie znajdzie się 11 instrumentów naukowych, a także łazik IDEFIX, opracowany wspólnie przez francuską agencję kosmiczną CNES i niemieckie centrum lotniczo-kosmiczne DLR. 2615

W misję zaangażowane są również NASA, CNES, DLR i Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). NASA dostarcza między innymi instrument MEGANE, przeznaczony do badania składu powierzchni księżyców Marsa. 36

Najważniejsze cele naukowe

MMX ma odpowiedzieć na kilka fundamentalnych pytań dotyczących Marsa i jego księżyców:

• skąd pochodzą Fobos i Dejmos;
• jak ewoluowały oba księżyce oraz Mars;
• z czego zbudowane są ich powierzchnie i wnętrza;
• jak środowisko marsjańskie wpływa na ich rozwój;
• czy materiał księżyców może zawierać ślady dawnej historii Marsa;
• czy Fobos lub Dejmos mogłyby w przyszłości pełnić rolę zaplecza dla eksploracji Marsa.

Najważniejszym elementem będzie analiza próbek z Fobosa z wykorzystaniem metod laboratoryjnych niedostępnych dla zdalnych instrumentów sondy. Badania mineralogii, składu chemicznego, izotopów i wieku próbek mogą pomóc rozstrzygnąć, w jaki sposób powstały księżyce. 345

Asteroida przechwycona przez Marsa czy pozostałość po wielkim zderzeniu?

Naukowcy rozważają przede wszystkim dwa scenariusze. Według pierwszego Fobos i Dejmos są pierwotnymi asteroidami, które zostały przechwycone przez grawitację Marsa. Drugi zakłada, że powstały z odłamków wyrzuconych podczas potężnego zderzenia Marsa z innym ciałem niebieskim. 24

Skład chemiczny i izotopowy próbek, ich struktura mineralna oraz datowanie radiometryczne mogą wskazać, który z tych modeli lepiej opisuje rzeczywistość. Wyniki pomogą także odtworzyć wczesne dzieje Marsa i lepiej zrozumieć procesy, które kształtowały planety skaliste w początkach Układu Słonecznego. 45

Jak będzie przebiegać podróż do Marsa?

Podróż sondy do okolic Marsa ma potrwać około roku. Po dotarciu do celu MMX wejdzie na orbitę Marsa i w roku fiskalnym 2027 zbliży się do Fobosa. 1613

W marsjańskim systemie sonda ma spędzić około trzech lat. W tym czasie będzie korzystać między innymi z orbit quasi-satelitarnych, które pozwolą jej prowadzić obserwacje księżyców, wykonywać rekonesans i wybrać odpowiednie miejsce lądowania na Fobosie. Po zakończeniu badań statek opuści okolice Marsa i rozpocznie drogę powrotną.

Cała misja — od startu do powrotu na Ziemię — ma potrwać około pięciu lat. 1613

Pobieranie próbek z Fobosa i rola łazika IDEFIX

Plan zakłada maksymalnie dwa lądowania na Fobosie, w różnych miejscach jego powierzchni. MMX ma wykorzystać dwa niezależne systemy pobierania materiału: wiertniczy oraz pneumatyczny. Łącznie sonda ma zebrać ponad 10 gramów regolitu, czyli luźnego materiału pokrywającego powierzchnię księżyca. 1

Przed głównym statkiem na powierzchni Fobosa ma osiąść łazik IDEFIX. Zbada on właściwości fizyczne podłoża i regolitu, a zebrane dane pomogą ograniczyć ryzyko podczas późniejszego lądowania MMX i pobierania próbek. Łazik dostarczy również informacji potrzebnych do kalibracji obserwacji naukowych. 15

Co sonda zobaczy na Fobosie i Deimosie?

MMX przeprowadzi długotrwałe obserwacje zdalne Fobosa, Deimosa i środowiska Marsa. Fobos będzie głównym miejscem szczegółowych badań z bliska, lądowania i pobrania próbek. 3713

Dejmos ma być obserwowany zdalnie, między innymi podczas przelotów sondy. Obecny plan nie przewiduje lądowania na tym księżycu. Porównanie obu obiektów pozwoli sprawdzić, czy mają wspólne pochodzenie, czy też powstały w odmienny sposób.

Kiedy próbki wrócą na Ziemię?

JAXA zakłada, że powrót na Ziemię nastąpi w roku fiskalnym 2031. Próbki zostaną umieszczone w szczelnej kapsule powrotnej, która oddzieli się od sondy przed wejściem w atmosferę. Będzie to pierwszy materiał dostarczony na Ziemię z obszaru Marsa — w tym przypadku z jego księżyca Fobosa. 67

Dostępne obecnie oficjalne informacje potwierdzają docelowy rok powrotu, ale nie wskazują ostatecznie zatwierdzonego miejsca lądowania i odzyskania kapsuły. Lokalizacja powinna więc być traktowana jako nieustalona publicznie.

Dlaczego MMX ma znaczenie dla przyszłej eksploracji Marsa?

Misja korzysta z doświadczeń zdobytych podczas japońskiego projektu Hayabusa2, który pobrał próbki asteroidy i dostarczył je na Ziemię. MMX przenosi tę technologię w znacznie trudniejsze środowisko: okolice Marsa oraz mały, nieregularny obiekt o bardzo niskiej grawitacji. 1215

Poza celami naukowymi projekt ma więc znaczenie technologiczne. Ma pomóc rozwinąć autonomiczne operacje, nawigację w pobliżu niewielkich ciał niebieskich, poruszanie się po ich powierzchni, pobieranie i zabezpieczanie próbek oraz powrót z materiałem przez atmosferę Ziemi. JAXA wskazuje także, że lepsze poznanie księżyców Marsa i ich otoczenia może mieć znaczenie dla koncepcji przyszłej bazy wspierającej załogową eksplorację Czerwonej Planety. 1215