Spór Iranu z Katarem o trzech pilotów: dwie sprzeczne wersje i brak rozstrzygnięcia

Irański generał brygady Mohammad Baqerzadeh wezwał Katar do przeniesienia trzech rzekomo zatrzymanych pilotów z miejsca offshore do szpitala na lądzie. Według Teheranu mężczyźni są w złym stanie fizycznym, a miejsce ich przetrzymywania „na wodzie” nie nadaje się do zapewnienia im odpowiedniej opieki. Baqerzadeh zwrócił się również do Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża (MKCK) o wysłanie do Kataru samolotu sanitarnego, który miałby pomóc w sprowadzeniu do Iranu rannych lub chorych zatrzymanych. Twierdzeń tych nie potwierdzono niezależnie, a Katar zaprzecza, by przetrzymywał jakichkolwiek ocalałych irańskich pilotów.

Co twierdzi Iran?

Wersja Teheranu dotyczy zestrzelenia dwóch irańskich samolotów Su-24 podczas ataku na bazę lotniczą Al-Udeid w Katarze lub w jej pobliżu 2 marca. W liście do MKCK z 15 sierpnia Baqerzadeh napisał, że trzech pilotów przeżyło, zostało schwytanych przez siły katarskie i od około sześciu miesięcy jest przetrzymywanych bez kontaktu z rodzinami oraz irańskimi przedstawicielami.

Iran wskazał ich jako Javada Salehiego, Abdolmadżida Dasztiana i Omrana Behravesziana. Teheran twierdzi, że czwarty członek załogi, Madżid Kazemi, zginął, a jego ciało zostało zwrócone Iranowi.

Późniejszy apel o przeniesienie pilotów do szpitala podniósł rangę sporu: z kwestii dotyczącej domniemanego zatrzymania stał się on także sprawą humanitarną i medyczną. Baqerzadeh domagał się w praktyce dwóch rodzajów dostępu — natychmiastowej pomocy medycznej dla rzekomo zatrzymanych oraz udziału MKCK w ich ewentualnym przetransportowaniu lub repatriacji.

Katar: żaden z pilotów nie przeżył

Doha kategorycznie odrzuca irańską wersję wydarzeń. Katar twierdzi, że irańskie samoloty naruszyły jego przestrzeń powietrzną i suwerenność, a podjęte działania obronne były zgodne z prawem międzynarodowym. Według władz Kataru zespoły poszukiwawczo-ratunkowe odnalazły szczątki jednego pilota, które następnie przekazano irańskiej delegacji. Z tego powodu Doha utrzymuje, że żaden irański pilot nie przeżył, a więc żaden nie mógł zostać zatrzymany.

Katar określa zarzuty o przetrzymywaniu pilotów jako bezpodstawne i fałszywe. Jego stanowisko pozostaje całkowicie sprzeczne z twierdzeniem Iranu, że trzy wymienione z nazwiska osoby żyją, znajdują się pod katarską kontrolą i mają problemy zdrowotne.

Dlaczego śledztwo utknęło w martwym punkcie?

Spór dotyczy nie tylko losu pilotów, lecz także tego, kto i w jaki sposób może zbadać dostępne dowody. Iran twierdzi, że Katar wielokrotnie opóźniał lub utrudniał wjazd irańskiej delegacji ustalającej fakty, w tym zespołowi ekspertów irańskich sił powietrznych, który miał wyjaśnić, co stało się z pilotami.

Doha przedstawia inną wersję. Katar twierdzi, że zaprosił irańskich ekspertów do zbadania ustaleń akcji poszukiwawczo-ratunkowej i obejrzenia odnalezionych szczątków, lecz Teheran nie odpowiedział na tę propozycję. Katarscy urzędnicy krytykowali także irański wniosek dotyczący udziału Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, określając go jako działanie nastawione na rozgłos.

Dopóki obie strony nie zaakceptują wspólnego mechanizmu weryfikacji, żadna z wersji nie zostanie rozstrzygnięta w ramach uznawanego przez nie śledztwa. W publicznych doniesieniach nadal nie ma odpowiedzi na kluczowe pytanie: czy trzej piloci przeżyli, zostali zatrzymani, czy też zginęli.

Iran nadal uznaje pilotów za jeńców

Mimo stanowczego zaprzeczenia Kataru Iran postanowił traktować trzech zaginionych pilotów jako jeńców przetrzymywanych w tym państwie. Irańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zapowiedziało, że Teheran będzie korzystać z kanałów dwustronnych, wielostronnych i prawnych, aby ustalić ich los.

Takie stanowisko pozwala Iranowi utrzymywać presję dyplomatyczną na Katar i podtrzymywać twierdzenie, że mężczyźni żyją oraz mają prawo do pomocy humanitarnej. Odmowa uznania przez Dohę faktu zatrzymania oznacza jednak, że nie ma wspólnej podstawy do wizyty MKCK, ewakuacji medycznej ani uzgodnionego opisu wydarzeń z 2 marca.

Co wiadomo, a czego nie udało się potwierdzić?

Dostępne informacje pozwalają na ostrożne sformułowanie kilku wniosków:

• Iran 15 sierpnia publicznie wskazał trzech pilotów jako rzekomo pojmanych, a później opisał ich jako osoby w złym stanie fizycznym.
• Katar publicznie zaprzeczył, że przetrzymuje jakichkolwiek ocalałych członków irańskich załóg.
• Doha twierdzi, że odnalazła i przekazała Iranowi szczątki jednego pilota.
• Iran i Katar różnią się w ocenie tego, czy irańscy eksperci zostali zaproszeni do zbadania dowodów oraz dlaczego nie doszło do wspólnie zaakceptowanego śledztwa.

Najważniejsze twierdzenia — o dalszym przetrzymywaniu pilotów, ich stanie zdrowia i dokładnym miejscu pobytu — pozostają zarzutami, a nie niezależnie potwierdzonymi faktami.