Rosja przed wyborami do Dumy mierzy się z narastającymi problemami. Paliwo to dopiero początek

Presja przed wrześniowym głosowaniem

Władimir Putin wchodzi w okres poprzedzający wrześniowe wybory do Dumy Państwowej w szczególnie wrażliwym momencie. Rosja musi jednocześnie utrzymywać wysokie wydatki wojenne, zapewniać codzienne funkcjonowanie państwa i ograniczać skutki problemów, które coraz wyraźniej odczuwają mieszkańcy regionów.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te zjawiska tworzą jedną, udowodnioną przyczynowo sieć. Niedobory paliwa są faktem. Brakuje natomiast niezależnego potwierdzenia, że już przesądziły o niepewności wyniku wyborów albo że Putin osobiście obawia się ich rezultatu.

Niedobory paliwa stają się problemem politycznym

Ukraińskie ataki dronowe na rafinerie, terminale i inne elementy infrastruktury energetycznej ograniczyły rosyjską produkcję benzyny i oleju napędowego. W sierpniu władze co najmniej 10 regionów ponownie zaostrzyły kontrolę sprzedaży paliw. Pojawiły się kolejki, limity zakupów i stacje, na których benzyny czasowo nie można było kupić.

Kryzys jest szczególnie dotkliwy poza największymi miastami. Paliwo jest niezbędne dla rolników w sezonie zbiorów, firm transportowych i lokalnych przedsiębiorstw. Jego brak szybko przekłada się też na ceny przewozów oraz codzienne zakupy.

Moskwa próbuje łagodzić sytuację przez import paliw rafinowanych, ograniczenia eksportu i maksymalne wykorzystanie działających zakładów. Sam Putin przyznał, że ataki uszkodziły kilka rafinerii i czasowo zmniejszyły produkcję benzyny oraz diesla. Określił niedobory jako problemy, ale nie jako kryzys o charakterze krytycznym. W innym wystąpieniu przekonywał, że gospodarka i jej kluczowe sektory pozostają stabilne, mimo prób destabilizacji sektora paliwowo-energetycznego.

Władze pilnują porządku, ale skala działań jest niejasna

Niedobory paliwa są dla Kremla kłopotliwe nie tylko gospodarczo. To problem widoczny gołym okiem: kierowcy stoją w kolejkach, rolnicy martwią się o zbiory, a konflikty na stacjach benzynowych przyciągają uwagę mediów.

Doniesienia mówią o lokalnych działaniach mających utrzymać porządek przy stacjach oraz o zatrzymaniach osób składających skargi lub uczestniczących w konfrontacjach. W jednym z kurortów do pilnowania porządku angażowano nawet Kozaków. Dostępne wiarygodne materiały nie potwierdzają jednak ogólnokrajowego rozmieszczenia Rosgwardii — rosyjskich wojsk wewnętrznych podlegających bezpośrednio władzom federalnym — konkretnie w celu tłumienia protestów paliwowych.

Rosnący deficyt i problemy regionów

Kolejnym obciążeniem są finanse publiczne. Planowane wydatki federalne i deficyt Rosji na 2026 r. wzrosły w porównaniu z wcześniejszymi założeniami. Według jednego z przywoływanych szacunków luka w budżecie federalnym może wynieść 6,5 bln rubli, czyli około 79 mld dolarów przy zastosowanym w źródle kursie. Regiony tracą wpływy z podatku od zysków przedsiębiorstw, a jednocześnie ponoszą większe wydatki społeczne.

W tym kontekście ważne jest doprecyzowanie często powtarzanej liczby „3,3 bln dolarów długu regionów”. Dostępne dane jej nie potwierdzają; najpewniej doszło do pomylenia waluty lub jednostki. Źródła mówią o około 3,3 bln rubli łącznego zadłużenia regionów, co odpowiada mniej więcej 39 mld dolarów, a nie 3,3 bln dolarów. Władze federalne umarzają część pożyczek i odraczają spłaty, lecz mimo tych działań sytuacja regionalnych budżetów pozostaje trudna.

Przewidywany deficyt budżetów regionalnych w 2026 r. ma wynieść około 1,9 bln rubli. To pokazuje, jak duża część kosztów wojny i polityki społecznej jest przenoszona na niższy szczebel administracji.

Gospodarka wyhamowuje

Rosyjska gospodarka nie załamała się, ale wyraźnie straciła tempo. Po okresie wzrostu napędzanego wydatkami wojennymi Rosstat odnotował w pierwszym kwartale 2026 r. spadek PKB o 0,2 proc. rok do roku, a w drugim kwartale wzrost o 1,3 proc. Taki układ jest zgodny z obrazem gospodarki bliskiej stagnacji, choć prognozy na cały rok różnią się między sobą i żadnej pojedynczej wartości nie należy traktować jako ostatecznej.

Wzrost podtrzymują przede wszystkim wydatki państwa, w tym zamówienia związane z obronnością. Jednocześnie wysokie koszty wojny, restrykcyjna polityka pieniężna, sankcje oraz ataki na infrastrukturę ograniczają inwestycje i produktywność. To właśnie tę kombinację problemów Andriej Klepacz uznał za sygnał, że model rosyjskiej gospodarki wojennej zbliża się do swoich granic.

Dymisja Andrieja Klepacza i granice dopuszczalnej krytyki

VEB.RF, rosyjska państwowa korporacja rozwoju i jeden z najważniejszych banków państwowych, odwołał swojego głównego ekonomistę Andrieja Klepacza. Reuters, powołując się na dwie osoby znające sprawę, podał, że Klepacz mówił o narastającym dystansie Rosji wobec Zachodu i Chin oraz o rosnących gospodarczych kosztach wojny. Inne relacje przypisywały mu ostrzeżenie, że Rosja nie jest w stanie wygrać długiej wojny na wyniszczenie i może zmierzać ku kryzysowi społecznemu.

Jego wystąpienie, wygłoszone wcześniej na spotkaniu ekonomistów, stało w bezpośredniej sprzeczności z publiczną narracją Kremla o odporności gospodarki i perspektywie zwycięstwa. Moment dymisji sugeruje, że władze chciały przywrócić dyscyplinę przekazu: publiczne podważanie oficjalnej opowieści o kosztach wojny stało się nieakceptowalne.

Nie dowodzi to jednak, że konkretnie niedobory paliwa, zadłużenie regionów albo obawy wyborcze były osobno przyczyną jego odwołania. Najostrożniejszy wniosek brzmi: w rosyjskim systemie coraz mniej miejsca pozostaje na publiczną analizę, która kwestionuje oficjalny obraz gospodarki wojennej.

Dylemat Kremla po wyborach

Putin musi przed wyborami utrzymać wrażenie codziennej stabilności, nie rezygnując przy tym z finansowania wojny. To trudne zadanie, gdy problemy z paliwem docierają do wielu regionów, a budżet federalny coraz mocniej wspiera zadłużone władze lokalne.

Ewentualna ponowna mobilizacja po głosowaniu mogłaby złagodzić problemy armii z brakiem ludzi, ale jednocześnie zwiększyłaby presję na rynek pracy, gospodarstwa domowe i usługi publiczne. Mogłaby więc pogłębić dokładnie te napięcia społeczne, które już ujawniają niedobory paliwa i ograniczanie wydatków.

Brakuje wiarygodnych dowodów, by potwierdzić doniesienia o prywatnych obawach Putina dotyczących wyniku wyborów lub planów mobilizacji po wyborach. Można natomiast stwierdzić, że przed Kremlem narasta politycznie wrażliwe połączenie zakłóceń wojennych, słabszych usług publicznych i coraz ciaśniejszych finansów.