Chiny wspierają konsumpcję celowanymi ulgami zamiast „wielkiego wybuchu” fiskalnego

Chiny dokładają kolejne instrumenty wsparcia popytu krajowego, ale nie ogłaszają szerokiego, finansowanego długiem pakietu stymulacyjnego. Zamiast tego Pekin łączy politykę fiskalną i kredytową: obniża koszt pożyczek dla gospodarstw domowych i sektora usług, wspiera wymianę dóbr konsumpcyjnych oraz przyspiesza wydatki na już zaplanowaną infrastrukturę. Celem jest pobudzenie konsumpcji bez ponownego otwierania problemu nadmiernego zadłużenia samorządów.

Jakie działania ogłoszono?

Najważniejsze elementy nowego podejścia to:

• szersze dopłaty do rat zakupów kartą kredytową — od 1 sierpnia pomocą objęto również nowe zakupy ratalne, w tym samochody i remonty mieszkań;
• większe wsparcie dla kredytów konsumpcyjnych osób fizycznych — państwo pokrywa część odsetek od kwalifikowanych pożyczek przeznaczonych na zweryfikowane wydatki konsumpcyjne; program obejmuje m.in. zakupy związane z samochodami, opieką nad seniorami, edukacją, kulturą, turystyką i wyposażeniem domu;
• podwojenie kwoty kredytu objętej dopłatą dla firm usługowych — wsparcie dotyczy przedsiębiorstw działających w ośmiu branżach konsumenckich, takich jak gastronomia i turystyka; dopłata może wynosić 1 pkt proc. rocznie, a limit dla pojedynczej firmy sięgał wcześniej 1 mln juanów.
• ponad 20 bln juanów nowego finansowania dla wspieranych sektorów w okresie od stycznia do lipca;
• 187,5 mld juanów na programy wymiany dóbr konsumpcyjnych, które mają zachęcać gospodarstwa domowe do zakupu nowych produktów w zamian za oddanie starych;
• szybsze uruchamianie wydatków infrastrukturalnych, przede wszystkim w ramach projektów już uwzględnionych w budżecie.

Mechanizm dopłat do odsetek ma obniżyć koszt finansowania i skłonić konsumentów oraz firmy do wydawania pieniędzy teraz, a nie odkładania zakupów i inwestycji na później.

Dlaczego Pekin zwiększa wsparcie właśnie teraz?

Najnowsze dane pokazały, że chińska gospodarka weszła w drugą połowę roku z wyraźnie słabszym impetem. W lipcu produkcja przemysłowa wzrosła o 4,5 proc. rok do roku, poniżej oczekiwanych 4,8 proc. Sprzedaż detaliczna zwiększyła się zaledwie o 0,6 proc., wobec prognozowanego wzrostu o 1,5 proc. Z kolei inwestycje w środki trwałe w okresie styczeń–lipiec spadły o 6,7 proc.

Presję zwiększa wynik gospodarki za II kwartał: PKB wzrósł o 4,3 proc. rok do roku, czyli poniżej dolnej granicy oficjalnego celu na cały rok, wynoszącego 4,5–5 proc. Słaba konsumpcja gospodarstw domowych kontrastuje z relatywnie mocniejszą produkcją i eksportem.

To właśnie popyt krajowy jest dziś słabszym ogniwem chińskiego modelu wzrostu. Konsumenci pozostają ostrożni, prywatne firmy ograniczają inwestycje, a kryzys na rynku nieruchomości obniża dochody samorządów powiązane ze sprzedażą gruntów i aktywnością budowlaną.

Dlaczego nie ma wielkiego pakietu stymulacyjnego?

Pekin próbuje zmienić strukturę wzrostu, ale chce uniknąć powtórzenia strategii opartej na masowym kredycie dla nieruchomości i infrastruktury. Taki model wcześniej pomagał szybko podnosić aktywność gospodarczą, lecz pozostawił po sobie wysokie zadłużenie i nadwyżkę części inwestycji.

Drugim ograniczeniem jest porządkowanie finansów samorządów. W ramach wcześniejszego programu o wartości 10 bln juanów lokalne zobowiązania pozabilansowe są zamieniane na tańsze i długoterminowe obligacje. Władze wyznaczyły także cel likwidacji lokalnych wehikułów finansowania — LGFV — do połowy 2027 roku. Ogranicza to gotowość do uruchomienia kolejnej fali lokalnego zadłużenia.

W praktyce Pekin wybiera więc „kalibrowanie” pomocy: dopłaty do odsetek, gwarancje, kredyt bankowy, programy wymiany produktów i przyspieszenie wcześniej zatwierdzonych projektów zamiast jednego ogromnego impulsu fiskalnego.

Fiskalne pole manewru jest duże, ale nie nieograniczone

Oficjalny cel deficytu Chin na 2026 rok ustalono na około 4 proc. PKB, co odpowiada 5,89 bln juanów. Jednocześnie limit nowych specjalnych obligacji samorządowych wynosi 4,4 bln juanów.

Dopłacanie do odsetek oraz finansowanie wymiany dóbr może pobudzić popyt przy mniejszym bezpośrednim koszcie dla budżetu niż powszechne transfery gotówkowe albo kolejny gigantyczny program infrastrukturalny. Część ciężaru realizacji polityki przejmują banki, a wsparcie trafia do konkretnych zakupów, konsumentów i branż, zamiast być kierowane szeroko do całej gospodarki.

Nie oznacza to jednak, że Chiny całkowicie rezygnują z ekspansywnej polityki fiskalnej. Chodzi raczej o zmianę jej jakości: większą rolę mają odgrywać gospodarstwa domowe, usługi i prywatne inwestycje, a mniejszą — zadłużone lokalne administracje finansujące kolejne projekty budowlane.

Bodziec doraźny czy reforma na lata?

Stopniowe działania są powiązane z planami reform fiskalnych i podatkowych do 2030 roku. Pekin deklaruje, że nie będzie tworzyć nowego ukrytego zadłużenia samorządowego. Oznacza to próbę zbudowania trwalszych zasad podziału dochodów i wydatków między rządem centralnym a władzami lokalnymi, zamiast prostego nakłaniania zadłużonych samorządów do kolejnych wydatków.

Z tej perspektywy centralne wsparcie, dopłaty konsumpcyjne, kredyt bankowy i selektywne inwestycje infrastrukturalne lepiej pasują do długofalowej strategii niż bezwarunkowy pakiet oparty na nowych pożyczkach.

Czy Pekin zdecyduje się na więcej?

Na razie nie ma ustalonego terminu ani skali kolejnego dużego programu. Mocniejsza produkcja zaawansowanych technologii i eksport, wspierane między innymi przez globalny popyt na infrastrukturę sztucznej inteligencji, dają władzom pewien margines bezpieczeństwa i zmniejszają presję na natychmiastowy „wielki wybuch” fiskalny.

Eksport i przemysł nie rozwiązują jednak problemu słabej konsumpcji gospodarstw domowych, spadku prywatnych inwestycji ani kurczących się dochodów samorządów związanych z rynkiem nieruchomości. Ogłoszone działania pokazują, że Pekin jest gotów reagować, lecz większa pomoc będzie prawdopodobnie zależeć od tego, czy dane o popycie krajowym nadal będą się pogarszać.