Od 40,9 mln do 122,1 mln pracowników

Szacowana liczba osób pracujących w 20 grupach zawodowych ochrony zdrowia zwiększyła się o 81,2 mln, czyli o około 198,5 proc. W 2023 roku globalny personel obejmował między innymi:

• około 15,1 mln lekarzy,
• 33,2 mln pielęgniarek,
• 2,4 mln położnych.

Wzrost zatrudnienia kobiet był kluczowy dla tej zmiany. Nie towarzyszyła mu jednak proporcjonalna zmiana struktury władzy w systemach zdrowotnych. Kobiety dominują w pielęgniarstwie, położnictwie i innych zawodach opiekuńczych, podczas gdy mężczyźni są częściej reprezentowani w profesjach kojarzonych z wyższymi zarobkami, większym autorytetem i przywództwem. To utrwala zarówno podział pracy według płci, jak i niedostateczne wykorzystanie kompetencji oraz potencjału przywódczego kobiet.

Skąd bierze się luka 34,4 mln osób?

Analiza „The Lancet Public Health”, oparta na badaniu Global Burden of Disease 2023, szacuje, że świat potrzebowałby dodatkowych 34,4 mln lekarzy, pielęgniarek, położnych, dentystów i farmaceutów, aby osiągnąć wynik 80 na 100 w indeksie efektywnego powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to umiarkowany, a nie maksymalny poziom dostępności świadczeń.

To nie jest proste wyliczenie wolnych etatów. Badanie sprawdza, jakie zagęszczenie personelu występuje w krajach, które już osiągają wynik UHC na poziomie 80, a następnie wykorzystuje te wartości jako empiryczny punkt odniesienia.

Według nowszych szacunków globalne niedobory obejmują około:

• 7,1 mln lekarzy,
• 23,9 mln pielęgniarek i położnych,
• 1,8 mln dentystów,
• 1,6 mln farmaceutów.

Wcześniejsza analiza oparta na danych GBD wskazywała dla wyniku 80/100 minimalne zagęszczenie na poziomie 20,7 lekarza, 70,6 pielęgniarki lub położnej, 8,2 pracownika stomatologii oraz 9,4 pracownika farmacji na 10 tys. mieszkańców.

Nowsze badanie wyznacza odmienne, niższe progi obserwowane w państwach osiągających wymagany poziom: około 23,8 lekarza, 64,5 pielęgniarki lub położnej, 5,2 dentysty i 5,6 farmaceuty na 10 tys. mieszkańców. Różnica wynika między innymi z aktualizacji danych oraz zastosowania metody polegającej na analizie najniższego zagęszczenia obserwowanego w krajach z wynikiem UHC równym 80.

Dlatego 34,4 mln nie należy traktować jako uniwersalnego planu rekrutacji dla każdego państwa. To modelowany punkt odniesienia obarczony niepewnością, a nie identyczny cel zatrudnienia dla wszystkich systemów zdrowotnych.

Azja Południowa ma największy niedobór, a Afryka Subsaharyjska — najniższe zagęszczenie

Rozkład problemu różni się w zależności od regionu.

• Azja Południowa ma największy bezwzględny niedobór — potrzeba tam około 13,6 mln dodatkowych lekarzy, pielęgniarek, położnych, dentystów i farmaceutów.
• Afryka Subsaharyjska charakteryzuje się najniższym zagęszczeniem personelu w niemal wszystkich analizowanych grupach zawodowych. Wyjątkiem są pracownicy zdrowia środowiskowego.
• Państwa o wysokich dochodach mają najwyższe zagęszczenie kadr.

Oznacza to, że Azja Południowa mierzy się przede wszystkim z ogromną luką liczbową, związaną także z wielkością populacji. W Afryce Subsaharyjskiej problemem jest z kolei wyjątkowo mała dostępność personelu w przeliczeniu na mieszkańców i potrzeby zdrowotne. Sam globalny wzrost zatrudnienia nie rozwiązuje żadnego z tych wyzwań.

Dlaczego dane WHO mówią o innym niedoborze?

Na pierwszy rzut oka szacunki mogą wydawać się sprzeczne. Światowa Organizacja Zdrowia informowała wcześniej o niedoborze kadr rzędu 20 mln osób w 2013 roku, 15 mln w 2020 roku i prognozowanych 10 mln w 2030 roku.

Nie oznacza to jednak, że jedna z analiz musi być błędna. WHO oraz badanie Lancet/GBD odpowiadają na różne pytania i posługują się odmiennymi:

• definicjami niedoboru,
• latami odniesienia,
• zakresami zawodów,
• standardami dostępności świadczeń,
• metodami obliczeń.

Szacunek 34,4 mln jest powiązany konkretnie z osiągnięciem wyniku 80/100 w indeksie efektywnego UHC i obejmuje wskazane grupy zawodowe. Opiera się na porównaniu z państwami, które już osiągnęły ten poziom. Z kolei liczby WHO mogą dotyczyć innego celu, węższego zakresu personelu lub innego horyzontu czasowego. Porównywanie tych wartości bez ujednolicenia założeń prowadziłoby do mylących wniosków.

Więcej rekrutacji to za mało

Zwiększenie liczby miejsc na studiach i nowych etatów jest konieczne, ale samo w sobie nie rozwiąże problemu. Jeśli praca pozostanie niebezpieczna, nisko opłacana, niestabilna i pozbawiona perspektyw awansu, systemy będą zmagać się z rotacją kadr, nierównościami wewnętrznymi i odpływem specjalistów za granicę.

Potrzebne są przede wszystkim:

• trwałe inwestycje w kształcenie, kadrę dydaktyczną i praktyki kliniczne;
• sprawiedliwsze rozmieszczenie pracowników między dużymi miastami a obszarami wiejskimi i słabiej obsługiwanymi;
• godne wynagrodzenia, bezpieczne warunki pracy, rozsądne obciążenie obowiązkami i ochrona socjalna;
• programy rozwoju zawodowego oraz rozwiązania zwiększające retencję personelu;
• równość wynagrodzeń za pracę o równej wartości, ochrona przed dyskryminacją i molestowaniem, dostęp do opieki nad dziećmi oraz elastyczne ścieżki kariery;
• przejrzyste zasady awansu i realna reprezentacja kobiet w zarządzaniu, polityce zdrowotnej i na stanowiskach kierowniczych;
• planowanie struktury kompetencji z uwzględnieniem potrzeb społeczności — nie tylko zwiększanie liczby lekarzy, lecz także wzmacnianie podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarstwa, położnictwa, farmacji, opieki stomatologicznej i zespołów zdrowia środowiskowego.

Najważniejszy wniosek jest paradoksalny: od 1990 roku świat zyskał ponad 80 mln pracowników ochrony zdrowia, w dużej mierze dzięki pracy kobiet, a mimo to wiele państw nadal pozostaje daleko od poziomu kadr powiązanego nawet z umiarkowanym powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. O wyniku decydują nie tylko liczby, lecz także rozmieszczenie personelu, finansowanie, warunki zatrudnienia i utrwalone hierarchie płci.

Od 40,9 mln do 122,1 mln pracowników

Szacowana liczba osób pracujących w 20 grupach zawodowych ochrony zdrowia zwiększyła się o 81,2 mln, czyli o około 198,5 proc. W 2023 roku globalny personel obejmował między innymi:

• około 15,1 mln lekarzy,
• 33,2 mln pielęgniarek,
• 2,4 mln położnych.

Wzrost zatrudnienia kobiet był kluczowy dla tej zmiany. Nie towarzyszyła mu jednak proporcjonalna zmiana struktury władzy w systemach zdrowotnych. Kobiety dominują w pielęgniarstwie, położnictwie i innych zawodach opiekuńczych, podczas gdy mężczyźni są częściej reprezentowani w profesjach kojarzonych z wyższymi zarobkami, większym autorytetem i przywództwem. To utrwala zarówno podział pracy według płci, jak i niedostateczne wykorzystanie kompetencji oraz potencjału przywódczego kobiet.

Skąd bierze się luka 34,4 mln osób?

Analiza „The Lancet Public Health”, oparta na badaniu Global Burden of Disease 2023, szacuje, że świat potrzebowałby dodatkowych 34,4 mln lekarzy, pielęgniarek, położnych, dentystów i farmaceutów, aby osiągnąć wynik 80 na 100 w indeksie efektywnego powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Jest to umiarkowany, a nie maksymalny poziom dostępności świadczeń.

To nie jest proste wyliczenie wolnych etatów. Badanie sprawdza, jakie zagęszczenie personelu występuje w krajach, które już osiągają wynik UHC na poziomie 80, a następnie wykorzystuje te wartości jako empiryczny punkt odniesienia.

Według nowszych szacunków globalne niedobory obejmują około:

• 7,1 mln lekarzy,
• 23,9 mln pielęgniarek i położnych,
• 1,8 mln dentystów,
• 1,6 mln farmaceutów.

Wcześniejsza analiza oparta na danych GBD wskazywała dla wyniku 80/100 minimalne zagęszczenie na poziomie 20,7 lekarza, 70,6 pielęgniarki lub położnej, 8,2 pracownika stomatologii oraz 9,4 pracownika farmacji na 10 tys. mieszkańców.

Nowsze badanie wyznacza odmienne, niższe progi obserwowane w państwach osiągających wymagany poziom: około 23,8 lekarza, 64,5 pielęgniarki lub położnej, 5,2 dentysty i 5,6 farmaceuty na 10 tys. mieszkańców. Różnica wynika między innymi z aktualizacji danych oraz zastosowania metody polegającej na analizie najniższego zagęszczenia obserwowanego w krajach z wynikiem UHC równym 80.

Dlatego 34,4 mln nie należy traktować jako uniwersalnego planu rekrutacji dla każdego państwa. To modelowany punkt odniesienia obarczony niepewnością, a nie identyczny cel zatrudnienia dla wszystkich systemów zdrowotnych.

Azja Południowa ma największy niedobór, a Afryka Subsaharyjska — najniższe zagęszczenie

Rozkład problemu różni się w zależności od regionu.

• Azja Południowa ma największy bezwzględny niedobór — potrzeba tam około 13,6 mln dodatkowych lekarzy, pielęgniarek, położnych, dentystów i farmaceutów.
• Afryka Subsaharyjska charakteryzuje się najniższym zagęszczeniem personelu w niemal wszystkich analizowanych grupach zawodowych. Wyjątkiem są pracownicy zdrowia środowiskowego.
• Państwa o wysokich dochodach mają najwyższe zagęszczenie kadr.

Oznacza to, że Azja Południowa mierzy się przede wszystkim z ogromną luką liczbową, związaną także z wielkością populacji. W Afryce Subsaharyjskiej problemem jest z kolei wyjątkowo mała dostępność personelu w przeliczeniu na mieszkańców i potrzeby zdrowotne. Sam globalny wzrost zatrudnienia nie rozwiązuje żadnego z tych wyzwań.

Dlaczego dane WHO mówią o innym niedoborze?

Na pierwszy rzut oka szacunki mogą wydawać się sprzeczne. Światowa Organizacja Zdrowia informowała wcześniej o niedoborze kadr rzędu 20 mln osób w 2013 roku, 15 mln w 2020 roku i prognozowanych 10 mln w 2030 roku.

Nie oznacza to jednak, że jedna z analiz musi być błędna. WHO oraz badanie Lancet/GBD odpowiadają na różne pytania i posługują się odmiennymi:

• definicjami niedoboru,
• latami odniesienia,
• zakresami zawodów,
• standardami dostępności świadczeń,
• metodami obliczeń.

Szacunek 34,4 mln jest powiązany konkretnie z osiągnięciem wyniku 80/100 w indeksie efektywnego UHC i obejmuje wskazane grupy zawodowe. Opiera się na porównaniu z państwami, które już osiągnęły ten poziom. Z kolei liczby WHO mogą dotyczyć innego celu, węższego zakresu personelu lub innego horyzontu czasowego. Porównywanie tych wartości bez ujednolicenia założeń prowadziłoby do mylących wniosków.

Więcej rekrutacji to za mało

Zwiększenie liczby miejsc na studiach i nowych etatów jest konieczne, ale samo w sobie nie rozwiąże problemu. Jeśli praca pozostanie niebezpieczna, nisko opłacana, niestabilna i pozbawiona perspektyw awansu, systemy będą zmagać się z rotacją kadr, nierównościami wewnętrznymi i odpływem specjalistów za granicę.

Potrzebne są przede wszystkim:

• trwałe inwestycje w kształcenie, kadrę dydaktyczną i praktyki kliniczne;
• sprawiedliwsze rozmieszczenie pracowników między dużymi miastami a obszarami wiejskimi i słabiej obsługiwanymi;
• godne wynagrodzenia, bezpieczne warunki pracy, rozsądne obciążenie obowiązkami i ochrona socjalna;
• programy rozwoju zawodowego oraz rozwiązania zwiększające retencję personelu;
• równość wynagrodzeń za pracę o równej wartości, ochrona przed dyskryminacją i molestowaniem, dostęp do opieki nad dziećmi oraz elastyczne ścieżki kariery;
• przejrzyste zasady awansu i realna reprezentacja kobiet w zarządzaniu, polityce zdrowotnej i na stanowiskach kierowniczych;
• planowanie struktury kompetencji z uwzględnieniem potrzeb społeczności — nie tylko zwiększanie liczby lekarzy, lecz także wzmacnianie podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarstwa, położnictwa, farmacji, opieki stomatologicznej i zespołów zdrowia środowiskowego.

Najważniejszy wniosek jest paradoksalny: od 1990 roku świat zyskał ponad 80 mln pracowników ochrony zdrowia, w dużej mierze dzięki pracy kobiet, a mimo to wiele państw nadal pozostaje daleko od poziomu kadr powiązanego nawet z umiarkowanym powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. O wyniku decydują nie tylko liczby, lecz także rozmieszczenie personelu, finansowanie, warunki zatrudnienia i utrwalone hierarchie płci.