Potępienie manewrów przez Pjongjang to element większej strategii nuklearnej

Potępienie przez Koreę Północną manewrów Ulchi Freedom Shield 19 sierpnia najlepiej rozumieć jako element szerszej strategii, a nie reakcję, która automatycznie zniknęłaby po częściowym ograniczeniu udziału USA. Lutowy kongres Partii Pracy Korei połączył groźby wobec Korei Południowej z planami wzmocnienia północnokoreańskich sił nuklearnych i rakietowych, pozostawiając jednocześnie warunkową możliwość poprawy relacji z Waszyngtonem.

To właśnie ta kombinacja wyjaśnia, dlaczego Pjongjang nadal potępiał ćwiczenia, choć prezydent Donald Trump nakazał Pentagonowi znacznie ograniczyć udział Amerykanów.

Lutowy kongres wyznaczył ramy strategii

Podczas IX Kongresu Partii Pracy Korei, który odbył się w dniach 19–25 lutego, Kim opisywał Koreę Południową w coraz bardziej wrogich kategoriach. Ostrzegł, że jego kraj może „całkowicie unicestwić” południowego sąsiada, jeśli zagrożone będzie bezpieczeństwo Korei Północnej. Odrzucił też perspektywę znaczącego dialogu z Seulem, sugerując zarazem, że relacje z Waszyngtonem mogłyby się poprawić, gdyby USA porzuciły politykę, którą Pjongjang określa jako wrogą, i zaakceptowały nuklearny status Korei Północnej.

Kongres umieścił również dalszy rozwój broni nuklearnej i sił zbrojnych w centrum kolejnego etapu strategicznego państwa. Kim zapowiedział rozbudowę i wzmocnienie potencjału nuklearnego oraz korzystanie ze statusu państwa nuklearnego.

W tym ujęciu sierpniowe oświadczenie wpisuje się w znany schemat polityczny: aktywność wojskowa sojuszników jest przedstawiana jako dowód zewnętrznego zagrożenia, a dalszy rozwój broni uzasadniany jako samoobrona.

Dlaczego decyzja Trumpa nie zakończyła krytyki

16 sierpnia Trump ogłosił, że Stany Zjednoczone znacznie ograniczą udział w corocznych ćwiczeniach z Koreą Południową. Jako powody wskazał koszty manewrów oraz odmowę Seulu udziału w amerykańskich działaniach przeciwko Iranowi.

Decyzja zapadła zbyt późno, by całkowicie odwołać ćwiczenia. Ulchi Freedom Shield rozpoczęły się 17 sierpnia, a następnie oczekiwano skrócenia lub ograniczenia części ich programu.

W oświadczeniu z 19 sierpnia północnokoreańskie media państwowe nie odniosły się do decyzji Trumpa. Zamiast tego przedstawiły ćwiczenia jako zagrożenie militarne i zapowiedziały dalsze korzystanie z prawa do samoobrony, w tym przy użyciu „zaawansowanej nowej siły”.

Samo przemilczenie nie jest dowodem na konkretną, ukrytą kalkulację. Jest jednak zgodne z szerszym przekazem Pjongjangu. Uznanie ograniczenia udziału USA pozwoliłoby Korei Północnej potwierdzić, że Waszyngton ustąpił, a także wzmocnić twierdzenia Trumpa, że jego osobiste kontakty z Kimem przynoszą rezultaty. Ignorując tę decyzję, Pjongjang mógł utrzymać uwagę na istnieniu sojuszu USA–Korea Południowa i przedstawiać dalszy rozwój uzbrojenia jako konieczny niezależnie od ostatecznej skali ćwiczeń.

Ograniczenie manewrów nie było wynegocjowanym gestem zaufania

Znaczenie mają również oficjalnie podane powody decyzji Trumpa. Ograniczenie ćwiczeń wiązało się z kosztami oraz sporem z Seulem o udział w operacjach przeciwko Iranowi, a nie zostało publicznie przedstawione jako wzajemny krok uzgodniony z Koreą Północną.

Ogranicza to zakres wniosków, jakie można wyciągnąć z tej decyzji. Może ona zwiększać niepewność dotyczącą gotowości sojuszników i koordynacji obronnej, ale sama w sobie nie dowodzi trwałej zmiany amerykańskiej polityki odstraszania ani powstania wspólnego procesu negocjacyjnego USA–Korea Północna. Analitycy i media zwracali też uwagę, że redukcja ćwiczeń może przynieść korzyść Kimowi, nie oferując Pjongjangowi porównywalnego ustępstwa.

Dla Korei Północnej spór ma jednak wyraźną wartość polityczną. Daje jej możliwość przekonywania, że Waszyngton i Seul są podzielone, przy jednoczesnym utrzymywaniu tezy, że głównym problemem pozostaje presja militarna.

Seul zmienia cel pośredni, ale nie rezygnuje z denuklearyzacji

Korea Południowa, dostrzegając ograniczenia wcześniejszego podejścia, przechodzi od polityki „najpierw denuklearyzacja” do polityki „najpierw pokój”. Nowe ramy zakładają priorytetowe potraktowanie początkowego zamrożenia północnokoreańskiego programu nuklearnego poprzez wzajemne działania, przy zachowaniu denuklearyzacji jako celu końcowego.

To próba ograniczania ryzyka w warunkach, w których natychmiastowe rozbrojenie wydaje się nieosiągalne, a nie zgoda na stały status nuklearny Korei Północnej. Zamrożenie programu mogłoby teoretycznie spowolnić jego dalszy rozwój i stworzyć przestrzeń do rozmów o kontroli zbrojeń lub szerszym porozumieniu pokojowym. Wymagałoby jednak weryfikacji, wzajemnych ustępstw oraz partnera gotowego zaakceptować ograniczenia.

Stanowisko Kima z lutowego kongresu wskazuje na przeciwny kierunek. Jego rząd przedstawia status nuklearny jako fakt, który Waszyngton musi zaakceptować przed poprawą relacji, a nie jako atut przeznaczony do oddania na początku negocjacji.

Pozycja negocjacyjna Kima jest dziś silniejsza

Od załamania negocjacji Trump–Kim w 2019 roku Korea Północna w dużej mierze ignorowała próby USA i Korei Południowej wznowienia dialogu. Według Congressional Research Service rosnące możliwości wojskowe i nuklearne tego państwa, pogłębione partnerstwo z Rosją oraz lepsze relacje z Chinami mogą dawać Pjongjangowi większą pewność siebie w konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi i ich sojusznikami.

Korea Północna zacieśniła również relacje z Rosją. Kim i prezydent Władimir Putin potwierdzali dalszą współpracę, a doniesienia wskazywały na wojskowe związki Pjongjangu z Moskwą oraz doświadczenie pola walki, które może z nich wynikać.

Te zmiany zmniejszają zależność Kima od łagodzenia sankcji, które wcześniej stanowiło część dyplomatycznego układu. Z perspektywy Pjongjangu bardziej prawdopodobny staje się model rozmów o kontroli zbrojeń — ograniczających dalszy rozwój programu i pośrednio akceptujących istniejący arsenał — niż powrót do żądania natychmiastowego, całkowitego demontażu broni nuklearnej.

Co to oznacza dla możliwego szczytu Trump–Kim

Trump powiedział, że Kim odpowiedział na jego sygnały, ale nie podał szczegółów tej odpowiedzi ani informacji o uzgodnionym programie negocjacji. Ograniczenie manewrów może stworzyć pewną przestrzeń do rozmów, lecz nie rozwiązuje zasadniczego sporu.

Waszyngton i Seul musiałyby ustalić, czy mogą poprzeć tymczasowe zamrożenie programu w zamian za wzajemne ustępstwa, zachowując denuklearyzację jako cel długoterminowy. Pjongjang musiałby natomiast zgodzić się na weryfikowalne ograniczenia, zamiast domagać się uznania swojego statusu nuklearnego bez przyjęcia istotnych restrykcji. Niechęć Korei Północnej do powrotu do rozmów po 2019 roku sprawia, że wynik pozostaje niepewny.

Najważniejsza lekcja z obecnego kryzysu dotyczy więc nie rychłego przełomu dyplomatycznego, lecz asymetrycznego targowania się. Waszyngton i Seul szukają sposobów na obniżenie napięcia, podczas gdy Pjongjang konfrontuje się z Seulem, utrzymuje warunkowy kanał kontaktu z Waszyngtonem i negocjuje z pozycji silniejszej niż w czasie wcześniejszego procesu Trump–Kim.