Dlaczego Rosja wezwała ambasadora Japonii po wizycie Putina na Iturup

Rosja wezwała ambasadora Japonii Akirę Muto 18 sierpnia po tym, jak Tokio potępiło wizytę prezydenta Władimira Putina na Iturupie z 13 sierpnia. Wyspa jest administrowana przez Rosję, ale Japonia nazywa ją Etorofu i uważa za część swoich Terytoriów Północnych. Bezpośrednim powodem wezwania nie była więc sama wizyta, lecz japońskie stwierdzenie, że rosyjski prezydent nie powinien odwiedzać terytorium, do którego Tokio zgłasza roszczenia.

Dlaczego Moskwa wezwała ambasadora

Japonia zaprotestowała, ponieważ uznaje Iturup za jedną z czterech wysp, które powinny należeć do niej. Rosja stoi na przeciwstawnym stanowisku: traktuje południowe Wyspy Kurylskie jako swoje terytorium i odrzuca twierdzenie Tokio, że wizyta Putina była niedopuszczalna. Minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow uznał japońską krytykę za przekroczenie granicy, a rosyjskie MSZ określiło wypowiedzi japońskich władz jako antyrosyjskie.

Była to dyplomatyczna odpowiedź na wcześniejszy ruch Japonii. Tokio również wezwało rosyjskiego ambasadora po wizycie Putina. Premier Sanae Takaichi nazwała ją „absolutnie nie do przyjęcia” i powiedziała, że zraniła uczucia Japończyków. Japonia rozważała także wprowadzenie kolejnych sankcji wobec Moskwy.

Co Michaił Gałuzin przekazał Akirze Muto

Rosyjskie MSZ określiło spotkanie jako stanowczy protest. Wiceminister spraw zagranicznych Michaił Gałuzin miał powtórzyć, że rosyjska suwerenność i jurysdykcja nad południowymi Wyspami Kurylskimi są „niezachwiane”. Moskwa twierdzi, że wyspy przypadły Rosji w wyniku II wojny światowej, a kwestionowanie tego stanowiska jest nie do zaakceptowania.

Gałuzin połączył spór terytorialny z szerszym pogorszeniem relacji rosyjsko-japońskich. Rosja wskazała na japońskie sankcje wobec Moskwy oraz polityczne i materialne wsparcie dla Ukrainy. Rosyjskie władze zastrzegły sobie prawo do podjęcia odpowiednich działań odwetowych, jeśli Tokio będzie kontynuować kurs uznawany przez Moskwę za nieprzyjazny. W dostępnych relacjach nie wskazano jednak żadnego nowego, natychmiastowego środka odwetowego.

Dlaczego opóźnione przybycie ambasadora stało się częścią sporu

Akira Muto nie stawił się od razu na wezwanie. Rosyjscy urzędnicy twierdzili początkowo, że ambasador może przebywać poza Moskwą albo być chory. Późniejsze doniesienia mówiły o kolejnym opóźnieniu, zanim pojawił się w siedzibie rosyjskiego MSZ. Relacje różnią się co do szczegółów: jedna mówi o dwóch dniach zwłoki, inna wskazuje najpierw na nieobecność ambasadora w Moskwie, a następnie na problemy zdrowotne.

Muto ostatecznie przybył na spotkanie i powiedział, że w odpowiedni sposób wyjaśnił rosyjskiej stronie stanowisko Tokio. Rosyjskie władze przedstawiały jednak opóźnienie jako kolejny przejaw niechęci Japonii do zaakceptowania stanowiska Moskwy.

Reakcja Japonii i Stanów Zjednoczonych

Stanowisko Tokio było jednoznaczne. Premier Takaichi określiła wizytę jako niedopuszczalną, a minister spraw zagranicznych Toshimitsu Motegi złożył zdecydowany protest i wezwał rosyjskiego ambasadora. Japonia ponownie podkreśliła, że Iturup, Kunashir, Szykotan i wysepki Habomai są jej Terytoriami Północnymi.

Japonia rozważała również dodatkowe sankcje wobec Rosji. To istotne, ponieważ sankcje i wsparcie dla Ukrainy już wcześniej znalazły się na liście zarzutów Moskwy wobec Tokio. W efekcie spór o wyspy coraz trudniej oddzielić od szerszej konfrontacji związanej z rosyjską wojną przeciwko Ukrainie.

Stany Zjednoczone opowiedziały się po stronie Japonii. Waszyngton ponownie uznał japońską suwerenność nad Terytoriami Północnymi i zapewnił, że jego poparcie dla Japonii pozostaje niezachwiane po wizycie Putina.

Spór sięgający końca II wojny światowej

Cztery wyspy są kontrolowane przez Rosję, ale rości sobie do nich prawa Japonia. Zostały zajęte przez wojska radzieckie w ostatnich dniach II wojny światowej, a różne interpretacje ich powojennego statusu do dziś stanowią sedno konfliktu. Japońskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wymienia Habomai, Szykotan, Kunashir i Etorofu jako Terytoria Północne oraz twierdzi, że nie są one częścią Wysp Kurylskich.

Spór zablokował także podpisanie formalnego traktatu pokojowego między Rosją a Japonią. Tokio uznaje rozwiązanie kwestii statusu wysp za warunek zawarcia takiego dokumentu. Dlatego wizyta rosyjskiego prezydenta ma znaczenie polityczne nawet wtedy, gdy nie prowadzi bezpośrednio do zmiany kontroli nad terytorium.

Sierpniowa konfrontacja pokazuje, jak kwestia terytorialna nakłada się dziś na znacznie szersze załamanie stosunków dwustronnych. Japońskie sankcje i wsparcie dla Ukrainy ograniczyły przestrzeń do negocjacji, a Moskwa publicznie sygnalizuje, że uważa swoją administrację nad Iturupem za rozstrzygniętą. Tokio nadal traktuje natomiast wyspę jako kluczową kwestię suwerenności.

Najkrócej mówiąc: Rosja wezwała Muto, ponieważ Japonia zakwestionowała legitymizację wizyty Putina, a tym samym — w ocenie Moskwy — rosyjską władzę nad Iturupem. Gałuzin odpowiedział deklaracją „niezachwianej” rosyjskiej suwerenności i ostrzeżeniem przed możliwymi działaniami odwetowymi. Opóźnione spotkanie, sprzeczne stanowiska Japonii i USA, sankcje oraz nierozwiązany traktat pokojowy dodatkowo zaostrzyły spór, którego żadna ze stron nie wydaje się gotowa odłożyć na bok.