Maroko zatrzymało drugą próbę masowego przekroczenia granicy z Ceutą

Maroko powstrzymało 15 sierpnia obawianą drugą próbę masowego przedostania się do Ceuty — hiszpańskiej enklawy w Afryce Północnej. W rejonie miasta Fnideq, znanego po hiszpańsku jako Castillejos, zatrzymano co najmniej 111 osób: 109 pochodzących z krajów Afryki Subsaharyjskiej oraz dwóch obywateli Maroka.

Bezpośrednia próba przekroczenia granicy została udaremniona, ale dane dotyczące operacji nie są w pełni spójne. Później marokańskie media państwowe podały, że w działaniach lądowych i morskich zatrzymano 294 migrantów z Afryki Subsaharyjskiej oraz 61 Marokańczyków podejrzanych o ułatwianie prób migracyjnych. Wyższej liczby nie należy automatycznie uznawać za zaktualizowany bilans tej samej grupy zatrzymanej w okolicach Fnideq — doniesienia mogą obejmować inne miejsca, sposoby przekraczania granicy lub okresy sprawozdawcze.

Co wydarzyło się 15 sierpnia?

Przed spodziewaną próbą przekroczenia granicy wzmocniono siły po obu jej stronach. Maroko skierowało w okolice Fnideq i na drogi prowadzące do Ceuty setki funkcjonariuszy, wspieranych przez wojsko. Hiszpania zwiększyła natomiast patrole w enklawie i wysłała z kontynentu dodatkowych policjantów oraz funkcjonariuszy Guardia Civil.

Według relacji grupy ludzi gromadziły się na wzgórzach w pobliżu granicy i próbowały ruszyć w stronę Ceuty. Międzynarodowe media, powołując się na dostępne doniesienia, informowały, że policja użyła gazu łzawiącego do ich rozproszenia.

Władze monitorowały również aktywność w mediach społecznościowych. Maroko poinformowało o zatrzymaniu kilku osób podejrzanych o zachęcanie do masowych, nieregularnych prób przedostania się do Ceuty i Melilli po tym, jak w internecie pojawiły się anonimowe wezwania do takiej akcji. Te zatrzymania należy odróżnić od 111 osób zatrzymanych podczas próby dotarcia do granicy lub jej przekroczenia. Dostępne źródła nie przesądzają, ile osób z tej grupy — jeśli w ogóle — podejrzewano o organizowanie internetowej kampanii.

Źródła potwierdzają dużą obecność marokańskich i hiszpańskich służb, w tym personelu wojskowego. Nie pozwalają jednak niezależnie potwierdzić dokładnej roli dronów ani śmigłowców, dlatego tych szczegółów nie można przedstawiać jako pewnych.

Dlaczego akcję przeprowadzono po lipcowym kryzysie?

Sierpniowa operacja rozpoczęła się około dwóch tygodni po wyjątkowo dużej i śmiertelnej fali przekroczeń granicy. Hiszpański minister spraw wewnętrznych powiedział, że między 30 a 31 lipca do Ceuty przedostało się około 72 tys. osób. W innych relacjach pojawiały się szacunki od około 60 tys. do 80 tys., co wynika z różnic w metodach oceny i terminach publikacji.

Sporny pozostaje także bilans ofiar. We wczesnych sierpniowych danych oficjalnych, cytowanych przez Hiszpanię, odnotowano 75 zgonów po stronie hiszpańskiej i 11 w Maroku. Organizacje humanitarne szacowały później łączną liczbę ofiar na ponad 140. Wyższy bilans nie został uzgodniony z wcześniejszymi danymi władz.

Wiele osób próbowało przeprawić się morzem lub przejść pieszo. Napływ szybko przeciążył możliwości recepcyjne Ceuty. Po kryzysie w enklawie miało pozostać ponad 1000 małoletnich bez opieki, co wywarło szczególną presję na schroniska i lokalne służby.

Ile osób pozostało w Ceucie?

Odpowiedź zależała od daty oraz instytucji przedstawiającej szacunki:

• Hiszpania informowała, że około 70 tys. z mniej więcej 72 tys. przybyłych osób wróciło do Maroka, co oznaczałoby, że w tym momencie w enklawie pozostawało około 2 tys. osób.
• Przewodniczący i burmistrz Ceuty Juan Jesús Vivas szacował, że na miejscu nadal przebywało od 3 tys. do 5 tys. osób, w tym wielu nieletnich.

Nie są to jedna, ostatecznie ustalona liczba. Szacunki powstały w różnym czasie i przy zastosowaniu odmiennych metod liczenia. Późniejsze doniesienia przynosiły również wyższe lokalne oceny, co pokazuje skalę niepewności po przeciążeniu ośrodków recepcyjnych oraz trudności w ustaleniu, kto przekroczył granicę, a kto wrócił.

Wpływ kryzysu na relacje Hiszpanii z Marokiem

Lipcowa fala szybko przerodziła się w kryzys dyplomatyczny. Hiszpańscy i ceutyjscy przedstawiciele oskarżali Maroko co najmniej o tolerowanie masowego ruchu, a w niektórych relacjach także o jego inspirowanie. Władze przedstawiały wydarzenia jako formę nacisku na Hiszpanię i wyzwanie dla jej integralności terytorialnej.

Współpraca Maroka przy zablokowaniu próby z 15 sierpnia zmniejszyła bezpośrednie ryzyko kolejnego masowego napływu, ale nie usunęła nieufności powstałej po lipcowych wydarzeniach. Kryzys pokazał, jak bardzo ochrona zewnętrznej granicy Ceuty zależy od działań marokańskich władz po drugiej stronie granicy.

Dlaczego Włochy przywróciły kontrole na połączeniach z Hiszpanią?

Kryzys wyszedł poza granicę Ceuty. Włochy tymczasowo przywróciły kontrole wobec części podróżnych przybywających z Hiszpanii, uzasadniając decyzję obawą, że osoby, które przedostały się do Ceuty, mogą następnie przemieszczać się po obszarze Schengen. Ponieważ Włochy i Hiszpania nie mają wspólnej granicy lądowej, w praktyce kontrole dotyczyły przede wszystkim podróży lotniczych i morskich.

Hiszpania później wprowadziła wzajemne, miesięczne kontrole pasażerów przybywających z Włoch drogą lotniczą i morską. Spór pokazał szersze napięcie w strefie Schengen: kryzys na jednej z zewnętrznych granic Unii może skłonić inne państwa członkowskie do przywracania kontroli na granicach wewnętrznych.

Reakcja Unii Europejskiej

Dwadzieścia dwa państwa członkowskie UE wezwały do skoordynowanej europejskiej odpowiedzi i lepszej ochrony zewnętrznych granic Unii. Do wspólnego działania w sprawie bezpieczeństwa granic wezwała również przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen.

Komisja Europejska wysłała do Ceuty ekspertów zajmujących się migracją. Ich zadaniem była ocena sytuacji na miejscu oraz ustalenie, w jaki sposób UE może wesprzeć hiszpańskie władze. Misja miała służyć rozpoznaniu pilnych potrzeb i możliwej pomocy, a nie stanowić ostatecznego rozwiązania politycznego sporu między Hiszpanią a Marokiem.

Co zmieniła operacja z 15 sierpnia — a czego nie rozwiązała?

Operacja zakończyła się powodzeniem w najważniejszym, doraźnym celu: zapobiegła powtórzeniu masowego przekroczenia granicy, którego obawiały się władze Maroka i Hiszpanii. Najlepiej potwierdzonym rezultatem było zatrzymanie co najmniej 111 osób w pobliżu Fnideq, przy jednoczesnym rozmieszczeniu znacznych sił bezpieczeństwa i po internetowej kampanii nawołującej do kolejnej próby.

Nie zakończyło to jednak szerszego kryzysu. Nadal sporne pozostają liczba osób przebywających w Ceucie i bilans ofiar lipcowych wydarzeń. Kryzys wciąż wpływa także na relacje Hiszpanii z Marokiem, politykę migracyjną UE oraz praktyczne funkcjonowanie swobody przemieszczania się w strefie Schengen.