Rosyjska wojna hybrydowa w Europie już się rozpoczęła. Co oznacza ostrzeżenie Łotwy?

Ostrzeżenie dotyczy wojny, która toczy się poniżej progu

Słowa Edgarsa Rinkēvičsa oznaczają zmianę punktu ciężkości debaty: zamiast pytać wyłącznie, czy Rosja zaatakuje Europę w przyszłości, państwa NATO reagują na kampanię działań, które już teraz mają destabilizować europejskie państwa. Wśród przypisywanych Moskwie metod wymienia się sabotaż, cyberoperacje, wpływanie na debatę publiczną, dezinformację oraz presję związaną z przestrzenią powietrzną.

Prezydent Łotwy powiedział, że informacje przekazywane przez służby Łotwy, Litwy i innych państw NATO wskazują na próby prowadzenia sabotażu i obniżania poziomu bezpieczeństwa w regionie. W kolejnym wystąpieniu podkreślał, że nie jest to scenariusz, który dopiero się rozpocznie — jego zdaniem już się wydarza.

Dlaczego sabotaż, cyberataki i drony są tak istotne?

Działania hybrydowe pozwalają przeciwnikowi wywoływać realne koszty bez formalnego wypowiedzenia wojny. Pożary, uszkodzenia infrastruktury, ataki na systemy informatyczne czy kampanie dezinformacyjne mogą zakłócać logistykę, wzmacniać poczucie zagrożenia i testować polityczną odporność państw, a jednocześnie pozostawiać Moskwie możliwość zaprzeczania odpowiedzialności.

Znaczenie mają również drony. Niemiecki generał Carsten Breuer oceniał, że Rosja systematycznie wykorzystuje je do badania europejskiej obrony powietrznej i wykrywania jej słabych punktów. Takie incydenty zwracają uwagę na praktyczne luki w wykrywaniu celów lecących na małej wysokości, ochronie infrastruktury oraz systemach przeciwdronowych.

Nie ma natomiast publicznie dostępnych dowodów wystarczających do potwierdzenia konkretnego scenariusza, w którym Rosja miałaby wykorzystać „ukraińskie drony” przeciwko europejskiej infrastrukturze krytycznej. Ostrożniejszy i lepiej udokumentowany wniosek jest taki, że tanie oraz łatwo dostępne drony stanowią rzeczywistą podatność, którą europejskie armie muszą uwzględniać w planowaniu.

To nie jest dowód na rychłą inwazję państw bałtyckich

Publiczne informacje potwierdzają wzrost obaw dotyczących eskalacji hybrydowej, ale nie dowodzą, że Rosja podjęła decyzję o pełnoskalowej inwazji na Łotwę, Litwę, Estonię lub Polskę albo że ma obecnie zdolność do przeprowadzenia takiej operacji. Sama różnica jest kluczowa: odporność i odstraszanie powinny rosnąć, lecz nie należy przedstawiać wojny konwencjonalnej jako już rozpoczętej.

Według doniesień opartych na nowych ocenach amerykańskiego wywiadu Władimir Putin mógłby w najbliższych latach próbować sprawdzić determinację NATO za pomocą działań od cyberataku po ograniczoną incursję lądową. W relacjach medialnych wskazywany jest okres od jesieni 2026 roku do 2029 roku, a za najbardziej prawdopodobny obszar potencjalnej prowokacji uznaje się wschodnią flankę, w tym państwa bałtyckie i Polskę.

To jednak oceny wariantowe oparte na niejawnych informacjach, a nie zapowiedź, że atak na pewno nastąpi. Celem ograniczonej operacji mogłoby być sprawdzenie, czy sojusznicy zareagują wspólnie, bez przekraczania od razu progu dużej wojny.

Spór o tranzyt do Kaliningradu

Jednym z praktycznych elementów tej debaty jest tranzyt między Rosją właściwą a obwodem kaliningradzkim przez Litwę. Obecne zasady uproszczonego tranzytu wynikają z regulacji Unii Europejskiej przyjętych w 2003 roku. Ramy te przewidują ograniczony czas przejazdu, a utrwalony maksymalny okres dla odpowiednich dokumentów wynosi 24 godziny.

Litewski poseł i były minister obrony Arvydas Anušauskas zaproponował zmianę krajowych przepisów, która skróciłaby dozwolony czas tranzytu do sześciu godzin. Według niego takie rozwiązanie nie wymagałoby jednostronnej zmiany unijnych zasad dotyczących maksymalnego limitu.

Zaostrzenie kontroli jest uzasadniane wzrostem liczby naruszeń: z 360 w 2024 roku do 1493 w 2025 roku. W tym samym czasie przez Litwę przejechało na podstawie uproszczonych dokumentów niemal 13 tysięcy samochodów z rosyjskimi tablicami rejestracyjnymi.

Dane te wzmacniają argument za lepszym monitoringiem i krótszym oknem tranzytowym, ale same w sobie nie dowodzą, że osoby korzystające z tranzytu prowadziły działalność szpiegowską lub sabotażową.

Co powinny robić państwa wschodniej flanki?

Dla Łotwy, Litwy, Estonii i Polski najważniejsze jest ograniczanie wspólnego ryzyka: skuteczniejsze monitorowanie granic i tranzytu do Kaliningradu, łączenie systemów obrony powietrznej z ochroną przeciwdronową, zabezpieczanie infrastruktury krytycznej i szlaków logistycznych oraz szybka wymiana informacji wywiadowczych.

Potrzebne są także uzgodnienia na poziomie UE, aby różnice między krajowymi przepisami nie tworzyły słabych punktów. Celem nie jest traktowanie pełnoskalowej inwazji jako faktu, lecz odebranie Rosji możliwości przeprowadzenia łatwej, trudnej do przypisania próby rozbicia jedności NATO.