Ukraińskie ataki na rafinerie zmusiły Rosję do importu benzyny z Indii

Ukraińska kampania dronowa przeciwko rosyjskim rafineriom doprowadziła do sytuacji, która jeszcze niedawno wydawała się mało prawdopodobna: Rosja, będąca eksporterem produktów naftowych, zaczęła sprowadzać benzynę z zagranicy. Nie chodzi jednak o formalną zmianę polityki Indii, lecz o handlowy łańcuch z udziałem pośredników i paliwa wyprodukowanego w należącej częściowo do Rosnieftu rafinerii Nayara Energy.

Pierwsza benzyna z Indii trafia na rosyjski rynek

Według źródeł branżowych i danych żeglugowych co najmniej jeden transport benzyny z Indii wszedł w sierpniu na rosyjski rynek krajowy. Paliwo wyprodukowano w rafinerii Vadinar należącej do Nayara Energy, w której rosyjski koncern Rosnieft ma 49 proc. udziałów.

Indie podkreślają, że nie sprzedały paliwa Rosji bezpośrednio. To stanowisko nie musi być sprzeczne z ustaleniami dotyczącymi dostawy: ładunek mogli kupić traderzy, a następnie odsprzedać go rosyjskim odbiorcom. Raportowane przeładunki statek–statek oraz udział jednostek powiązanych z Rosją dodatkowo zaciemniły bezpośrednią trasę handlową.

To właśnie dlatego transport jest przede wszystkim sygnałem skali rosyjskich problemów z zaopatrzeniem, a nie jednoznacznym dowodem na oficjalny zwrot w polityce New Delhi.

Dlaczego rosyjska produkcja tak szybko osłabła?

Ataki uszkadzają nie tylko infrastrukturę widoczną na zdjęciach pożarów. Szczególnie dotkliwe są zniszczenia wyspecjalizowanych instalacji rafineryjnych, których naprawa wymaga dostępu do zagranicznych urządzeń i komponentów. Sankcje oraz kontrole eksportowe utrudniają ich zakup, przez co przestój może trwać znacznie dłużej niż samo gaszenie pożaru.

Dobrym przykładem jest rafineria Orsknefteorgsintez. Po ukraińskim ataku dronowym z 11 sierpnia zakład całkowicie wstrzymał przerób ropy. Władze obwodu orenburskiego ostrzegły, że naprawy mogą potrwać nawet sześć miesięcy.

Kolejki, ograniczenia i benzyna na kartki?

Zakłócenia pracy rafinerii przełożyły się na niedobory benzyny, wzrost cen, kolejki i ograniczenia sprzedaży w różnych regionach Rosji. 17 sierpnia lokalne władze w co najmniej 10 regionach ponownie zaostrzyły kontrolę sprzedaży paliw na stacjach. Niedobory odnotowano także w obwodzie moskiewskim.

Moskwa próbowała ograniczyć skutki kryzysu kilkoma metodami:

• wprowadziła ograniczenia eksportu produktów paliwowych, w tym okresowy zakaz eksportu diesla;
• skierowała większą część dostępnej produkcji na rynek krajowy;
• dopuściła w niektórych przypadkach paliwo o niższych parametrach środowiskowych;
• zwiększyła import, między innymi z Białorusi i Kazachstanu.

Takie działania mogą łagodzić lokalne braki, ale nie zastępują trwale wyłączonych mocy przerobowych.

To nie jest wyłącznie rosyjski kryzys

Problem dotyczy produktów rafinowanych — benzyny, oleju napędowego i paliwa lotniczego — a nie tylko samej ropy. Jednocześnie światowy rynek odczuwa skutki konfliktu na Bliskim Wschodzie: ograniczenia transportu ropy przez cieśninę Ormuz oraz ataki na rafinerie w regionie zmniejszyły dostępność paliw. Zapasy są niskie, a popyt na olej napędowy rośnie sezonowo wraz z pracami rolnymi.

Według Reutersa ataki związane z wojnami w Ukrainie i na Bliskim Wschodzie wyłączyły w ostatnich miesiącach niemal 9 proc. światowych mocy rafineryjnych. W efekcie problemy Rosji nakładają się na globalne napięcia, zamiast występować w oderwaniu od reszty rynku.

Wymownym wskaźnikiem sytuacji był 17 sierpnia amerykański diesel crack, czyli różnica między ceną oleju napędowego a ceną ropy. Wskaźnik ten, pokazujący opłacalność przerobu ropy na diesel, wzrósł do rekordowych 102,20 dol. za baryłkę. Nie oznacza to, że sama cena oleju napędowego na stacji wzrosła o 100 dolarów — chodzi o wyjątkowo wysoką premię za deficyt produktu rafinowanego względem surowca.

Co ten zwrot mówi o Rosji?

Import benzyny z Indii pokazuje, że rosyjski system energetyczny nie jest odporny na długotrwałe uderzenia w rafinerie. Kraj może przekierowywać dostawy, ograniczać eksport i korzystać z zapasów lub importu z państw sąsiednich, ale każda z tych metod ma granice.

Dostępne dane potwierdzają spadek dostępności rosyjskich produktów naftowych, ograniczenie eksportu, import z Indii i Białorusi oraz regionalne reglamentowanie sprzedaży. Nie pozwalają jednak wiarygodnie potwierdzić wszystkich dalej idących tez — na przykład o rekordowo niskim poziomie rosyjskiego przerobu, konkretnym spadku sprzedaży benzyny w Petersburgu czy mierzalnym wpływie niedoborów paliwa na notowania poparcia dla Władimira Putina. Taki związek polityczny wymagałby niezależnych, metodologicznie rzetelnych sondaży i analizy przyczynowej.