Oskarżenia Ławrowa zaostrzają walkę o wpływy w Sahelu

Siergiej Ławrow wykorzystał rozmowy z ministrem spraw zagranicznych Ghany Samuelem Okudzeto Ablakwą 17 sierpnia 2026 r., by wysunąć szeroki zestaw oskarżeń dotyczących sytuacji w Sahelu. Rosyjski minister twierdził, że zagraniczni organizatorzy i sponsorzy nielegalnych grup zbrojnych wykorzystują nie tylko najemników, lecz także czynnych żołnierzy ukraińskich do operacji przeciwko państwom regionu.

To oskarżenie wpisuje się w szerszą rywalizację o bezpieczeństwo, wpływy i polityczną legitymizację w Sahelu. Burkina Faso, Mali i Niger oddaliły się od Francji oraz instytucji zachodnich i zacieśniły współpracę z Rosją. Najnowsze twierdzenia Ławrowa pozostają jednak przedmiotem sporu: przedstawione materiały opisują je jako rosyjskie zarzuty, a nie niezależnie potwierdzone fakty.

Dlaczego Ławrow mówi o „terroryzmie państwowym”

Logika rosyjskiego ministra opiera się na rozróżnieniu między udziałem pojedynczych osób a zaangażowaniem czynnych członków sił zbrojnych danego państwa. Ławrow argumentował, że jeśli ukraińscy żołnierze mieliby uczestniczyć w atakach przeprowadzanych przez nielegalne grupy zbrojne, nie można byłoby traktować tego jako odosobnionych działań prywatnych osób. W jego ujęciu oznaczałoby to udział państwa w przemocy wobec innych krajów — stąd określenie „terroryzm państwowy”.

Dostępne doniesienia nie dowodzą jednak, że ukraińscy wojskowi przeprowadzili te ataki. Wcześniejsze oskarżenia dotyczące Ukrainy również były kwestionowane przez strony, których dotyczyły. Ustalenie odpowiedzialności pozostaje więc nierozstrzygniętą kwestią, a nie faktem potwierdzonym ponad wszelką wątpliwość.

Zarzuty Ławrowa wobec Francji

Ławrow osobno oskarżył Francję o bezpośrednie zbrojenie i finansowanie grup zbrojnych działających w regionie Sahary i Sahelu. Przedstawił to jako próbę utrzymania wpływów przez byłe mocarstwo kolonialne po utracie wojskowej i politycznej pozycji w części Afryki Zachodniej.

Zarzut ten odpowiada szerszej narracji Moskwy, według której państwa zachodnie wykorzystują grupy zbrojne, by przeciwstawić się zwrotowi sahelskich junt w stronę Rosji. Francja i rządy państw regionu przedstawiają zupełnie inne oceny przyczyn kryzysu bezpieczeństwa oraz roli zagranicznych partnerów. Wypowiedź Ławrowa należy zatem traktować jako twierdzenie polityczne, a nie niezależnie zweryfikowane ustalenie.

Jak Rosja broni Africa Corps

Ławrow przekonywał, że rosyjski Africa Corps zasadniczo różni się od bezprawnej interwencji zagranicznej. Według niego formacja kontrolowana przez rosyjskie Ministerstwo Obrony działa na prośbę rządów afrykańskich, które Moskwa uznaje za legalne, i wykonuje zadania wyznaczane przez te władze.

To ważna linia obrony, ponieważ obecność rosyjskich struktur bezpieczeństwa jest jednym z najistotniejszych elementów geopolitycznego zwrotu w Sahelu. Burkina Faso, Mali i Niger zwróciły się do Moskwy o pomoc wojskową po wydaleniu francuskich sił, a Rosja zadeklarowała wsparcie w postaci broni i szkolenia dla planowanych wspólnych sił liczących 5 tys. żołnierzy.

Ocena Africa Corps — jako legalnego partnera w dziedzinie bezpieczeństwa albo narzędzia rosyjskich wpływów — zależy w dużej mierze od tego, który rząd lub instytucja jej dokonuje. Wypowiedź Ławrowa była więc jednocześnie prawną obroną rosyjskiej obecności i argumentem na rzecz preferowanego przez Moskwę modelu suwerenności: współpracy wojskowej na zaproszenie krajowych władz, zamiast partnerstw organizowanych przez byłe mocarstwa kolonialne lub państwa Zachodu.

Wcześniejszy spór Ukrainy z Mali

Najnowsze słowa Ławrowa odświeżyły spór rozpoczęty po ciężkich walkach na północy Mali w lipcu 2024 r. Siły dowodzone przez Tuaregów twierdziły, że pokonały w pobliżu Tinzaouaten malijskie wojsko i oddziały związane z Wagnerem. Mali zerwało następnie stosunki dyplomatyczne z Ukrainą, ponieważ wypowiedzi ukraińskiego przedstawiciela wywiadu wojskowego zostały w Bamako odczytane jako dowód zaangażowania Kijowa.

Zarzuty były kwestionowane. Przedstawiciel koalicji tuareskich rebeliantów powiedział, że grupa nie otrzymała żadnej pomocy z zewnątrz, w tym z Ukrainy. Ukraina zaprzeczyła również, jakoby dostarczała rebeliantom drony. Mimo to Burkina Faso, Mali i Niger skierowały do Organizacji Narodów Zjednoczonych skargę, oskarżając Kijów o wspieranie ugrupowań powstańczych.

Ta historia tłumaczy, dlaczego najnowsza wypowiedź Ławrowa ma w regionie polityczny ciężar. Łączy ona sporne wydarzenia z 2024 r., w których zginęli malijscy żołnierze i bojownicy powiązani z Rosją, z szerszym zarzutem, że Ukraina celowo przenosi konflikt z Rosją na grunt afrykański. Dostarczone materiały nie potwierdzają jednak niezależnie takiej interpretacji.

Sahel odchodzi od Francji i ECOWAS

Oskarżenia padają w czasie głębokiej przebudowy regionalnych sojuszy. Burkina Faso, Mali i Niger formalnie opuściły Wspólnotę Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej, znaną jako ECOWAS, 29 stycznia 2025 r. Było to następstwem długiego sporu o rządy wojskowe i żądań organizacji dotyczących powrotu do rządów konstytucyjnych. Następnie trzy państwa rozwijały własne ramy współpracy w ramach Sojuszu Państw Sahelu.

Rozpoczęły również proces wystąpienia z Międzynarodowego Trybunału Karnego. MTK potwierdził, że państwa przekazały notyfikacje o wycofaniu i rozpoczęły roczny proces opuszczania systemu Statutu Rzymskiego. Ich rządy określają trybunał jako narzędzie neokolonialnych represji, podczas gdy krytycy ostrzegają, że wycofanie może ograniczyć możliwości pociągania sprawców do odpowiedzialności.

Rosja przedstawia się jako preferowany zewnętrzny partner bezpieczeństwa tego nowego układu. Juntas wydaliły francuskie siły i zwróciły się o pomoc do Moskwy, podczas gdy w regionie nadal trwa przemoc dżihadystyczna. Obietnice dostaw broni, szkoleń i wsparcia dla wspólnych sił Sahelu nadają tej relacji konkretny wymiar wojskowy, a nie wyłącznie ideologiczny.

Moskwa prowadzi też rozmowy z ECOWAS

Podejście Ławrowa jest bardziej złożone niż proste poparcie dla trzech junt przeciwko ECOWAS. Rosja deklaruje gotowość do pomocy w odbudowie relacji między ECOWAS a państwami Sahelu i omawia z organizacją regionalną memorandum o współpracy.

Powstaje w ten sposób strategia dwutorowa. Moskwa może utrzymywać bliskie więzi wojskowe z Burkina Faso, Mali i Nigrem, a jednocześnie przedstawiać się członkom ECOWAS jako potencjalny partner w dziedzinie bezpieczeństwa i pojednania. Ghana jest częścią tego kanału dyplomatycznego, choć Akra podnosi również kwestie związane ze skutkami rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie.

Rosja deklarowała także poparcie dla działań prezydenta Ghany Johna Dramaniego Mahamy na rzecz odbudowy relacji między ECOWAS a trzema państwami Sahelu. Taka pozycja pozwala Moskwie występować równocześnie jako partner wojskowy junt i potencjalny pośrednik w szerszej rywalizacji regionalnej.

Ghana pyta o rekrutowanie obywateli do wojny w Ukrainie

Podczas tych samych rozmów Ghana poruszyła sprawę domniemanego werbowania jej obywateli do walki po stronie Rosji w Ukrainie. Ablakwa powiedział, że zginęło 62 Ghańczyków, a 15 uznano za zaginionych. Ławrow poinformował, że Rosja rozpatrzy wniosek Ghany, zaznaczając, że sprawa podlega rosyjskiemu Ministerstwu Obrony.

Dodaje to spotkaniu wyraźnego napięcia. Rosja oskarżała Ukrainę o przenoszenie przemocy wspieranej przez państwo do Afryki, podczas gdy Ghana naciskała na Moskwę w sprawie domniemanego werbowania afrykańskich obywateli do rosyjskiej wojny. Nie oznacza to, że oba przypadki są dowodem równoważnych działań. Pokazuje jednak, jak konflikt rosyjsko-ukraiński coraz silniej splata się z afrykańskimi debatami o bezpieczeństwie, rekrutacji i suwerenności.

Co te wypowiedzi oznaczają

Słowa Ławrowa pełnią kilka funkcji jednocześnie:

• przedstawiają Ukrainę i Francję jako siły destabilizujące region, w którym Rosja chce zwiększyć swoje wpływy;
• ukazują Africa Corps jako zaproszoną i legalną alternatywę dla zachodnich partnerstw wojskowych;
• wzmacniają narracje władz Burkina Faso, Mali i Nigru, które dystansują się od Francji, ECOWAS i MTK;
• pozwalają Moskwie występować zarówno jako dostawca bezpieczeństwa dla sahelskich junt, jak i potencjalny pośrednik w kontaktach z ECOWAS.

Najważniejsze zastrzeżenie dotyczy przypisania odpowiedzialności. Oskarżenia Ławrowa wobec ukraińskich żołnierzy i Francji pozostają zarzutami, których przedstawione materiały niezależnie nie potwierdzają. Szerszy trend geopolityczny jest natomiast wyraźny: junty Sahelu zerwały z kilkoma instytucjami powiązanymi z Zachodem, Rosja rozszerzyła swoją rolę w dziedzinie bezpieczeństwa, a spory związane z wojną w Ukrainie wpływają dziś na relacje dyplomatyczne daleko poza Europą.