Jemen na krawędzi: co oznacza 181 operacji wojskowych i eskalacja na Morzu Czerwonym

Najnowsza eskalacja w Jemenie wyszła poza tradycyjne linie frontu. Obejmuje obszary zamieszkane przez cywilów, strategiczny port nad Morzem Czerwonym i szlaki międzynarodowej żeglugi.

16 sierpnia wojsko uznawanego międzynarodowo rządu Jemenu poinformowało, że w ciągu poprzednich 24 godzin przeprowadziło 181 operacji przeciwko pozycjom Huti. Informację przekazał rzecznik ministerstwa obrony, pułkownik Madżid al-Nazili. Według niego siły rządowe użyły dronów, artylerii i wyrzutni rakiet.

Wojsko twierdziło, że celem były pozycje Huti, magazyny broni, pojazdy wojskowe oraz miejsca wykorzystywane do przeprowadzania ataków. Według tego samego komunikatu zginęli lub zostali ranni dziesiątki bojowników, a w kilku sektorach walk zniszczono sprzęt wojskowy. Są to jednak dane strony rządowej i nie zostały niezależnie zweryfikowane.

Co oznacza liczba 181 operacji?

Komunikat pojawił się po gwałtownym wzroście liczby ataków rakietowych i dronowych Huti na obszary kontrolowane przez rząd oraz na jego siły. Według relacji wojskowych operacje obejmowały wiele frontów i były wymierzone w ludzi, uzbrojenie, magazyny oraz źródła ostrzału Huti. Zastosowanie jednocześnie dronów, artylerii i wyrzutni rakiet sugeruje skoordynowaną kampanię na kilku kierunkach, a nie pojedynczy atak.

Jemeńskie władze informowały wcześniej o działaniach wojskowych na kilku frontach po atakach Huti w prowincjach Marib i Hadramaut. Pułkownik al-Nazili mówił wówczas o uderzeniach na bojowników i sprzęt Huti wzdłuż wielu odcinków kontaktu.

Marib: rakiety spadały na dzielnice mieszkalne i obozy dla przesiedleńców

Eskalacja dotknęła także miejsc, w których mieszkają cywile. 7 sierpnia rakiety balistyczne i drony Huti uderzyły w obozy dla przesiedleńców oraz dzielnice mieszkalne w Marib. Według informacji przekazanych przez lokalne władze zginęły dwie osoby, a 14 zostało rannych. Jemeńska armia poinformowała następnie o odpowiedzi na kilku frontach.

W osobnej relacji opisano co najmniej 12 kolejnych ataków rakietowych w Marib i Hadramaucie. Miały one nastąpić po wcześniejszym ostrzale, w którym według źródeł rządowych zginęło co najmniej 30 żołnierzy, a 15 zostało rannych. Te liczby również pochodzą od stron konfliktu i należy podchodzić do nich ostrożnie.

Marib ma szczególne znaczenie, ponieważ jest ważnym bastionem sił rządowych, a jednocześnie miejscem schronienia dla dużej liczby osób przesiedlonych. Jeśli ostrzał będzie trwał, walki mogą przynieść kolejne ofiary cywilne i nowe fale wysiedleń, zamiast ograniczać się do celów wojskowych.

Port Al-Mucha: ponad 25 pocisków i wstrzymane operacje

Najbardziej widocznym symbolem eskalacji na zachodnim wybrzeżu Jemenu stał się port Al-Mucha, znany także jako Al-Macha lub Mocha. Dyrektor portu poinformował, że w ciągu kilku dni obiekt został trafiony ponad 25 pociskami. Według jego relacji zginęło siedem osób, a straty oszacowano na około 16 mln dolarów. Uszkodzenia infrastruktury doprowadziły do wstrzymania operacji handlowych i morskich.

Raporty różnią się w ocenie liczby rannych. Jedno źródło mówi o 35 osobach, inne o 30 rannych w najnowszym ataku. Dostępne informacje uzasadniają więc przedział od 30 do 35 rannych, a nie jedną bezsporną liczbę.

Huti twierdzili, że celem były saudyjskie oddziały, magazyny broni i sprzęt wojskowy w pobliżu Al-Muchy. Przedstawiciele rządu odrzucili tę wersję i przekonywali, że ostrzał uderzył w obiekty cywilne i gospodarcze, w tym w port. Ponieważ są to sprzeczne relacje stron prowadzących wojnę, na podstawie dostępnych materiałów nie da się niezależnie ustalić ani zamierzonego celu, ani pełnego rozmiaru zniszczeń.

Znaczenie Al-Muchy wykracza poza lokalne działania wojenne. Port znajduje się w pobliżu cieśniny Bab al-Mandab — południowej bramy Morza Czerwonego i ważnego szlaku międzynarodowego handlu morskiego. Jego zamknięcie zwiększa ryzyko zakłóceń w jemeńskim handlu, dostępie do morza i funkcjonowaniu szerszego korytarza żeglugowego.

Dlaczego ONZ mówi o największym zagrożeniu od 2022 roku?

Specjalny wysłannik ONZ do Jemenu Hans Grundberg powiedział Radzie Bezpieczeństwa, że kraj jest obecnie najbardziej zagrożony powrotem do konfliktu na dużą skalę od czasu wynegocjowanego przez ONZ rozejmu z 2022 roku. Aktywność wojskowa wzrosła na wcześniej zamrożonych frontach, a ataki przyniosły ofiary zarówno wśród żołnierzy, jak i cywilów.

Grundberg ostrzegł również, że wznowienie ataków Huti na statki handlowe na Morzu Czerwonym i w Zatoce Adeńskiej może wciągnąć Jemen głębiej w szerszy konflikt regionalny. Nie chodzi więc wyłącznie o liczbę ostrzałów. Eskalacja przebiega równocześnie na wewnętrznych frontach, wokół infrastruktury portowej i na międzynarodowych szlakach morskich.

Rozejm z 2022 roku ograniczył ciężkie walki w całym kraju, ale nie rozwiązał politycznego konfliktu. Obecna przemoc może zatem zniszczyć kruchy okres względnego spokoju, zanim strony osiągnęły ostateczne porozumienie polityczne.

Front morski i presja na Arabię Saudyjską

20 lipca Huti ogłosili coś, co nazwali embargiem morskim lub blokadą żeglugi dla Arabii Saudyjskiej. Ich rzecznik wojskowy stwierdził, że jest to odwet za rzekomą saudyjską blokadę portów i lotnisk w jemeńskich obszarach kontrolowanych przez Huti. Władze koalicji dowodzonej przez Arabię Saudyjską zapowiedziały „stanowczą” reakcję.

Później Huti twierdzili, że za pomocą rakiet balistycznych zaatakowali saudyjski tankowiec NCC GHAZAL, który miał naruszyć ogłoszony przez nich zakaz. Grupa utrzymywała, że zmusiła statek do odwrotu. Raporty dotyczące bezpieczeństwa żeglugi potwierdziły incydent z udziałem tankowca, ale nie zweryfikowały niezależnie wszystkich twierdzeń Huti.

Potencjalne zagrożenie dla cieśniny Bab al-Mandab ma znaczenie nie tylko dla Jemenu i Arabii Saudyjskiej. Według analizy cytowanej przez Reutersa całkowite zamknięcie cieśniny mogłoby wpłynąć na około 7 procent światowych dostaw ropy. To szacunek dotyczący możliwych zakłóceń, a nie potwierdzenie obecnego spadku podaży.

Al-Alimi odrzuca kolejny tymczasowy rozejm

Ras al-Alimi, przewodniczący Prezydenckiej Rady Przywództwa Jemenu, powiedział, że przyszłe działania Huti nie pozostaną bez odpowiedzi. Zadeklarował również, że grupa nie będzie już mogła samodzielnie decydować, kiedy Jemen jest w stanie wojny, a kiedy pokoju.

Al-Alimi odrzucił kolejny tymczasowy rozejm lub prostą umowę o zawieszeniu broni. Zamiast tego opowiedział się za — jak ją określił — trwałym pokojem opartym na monopolu państwa na broń i suwerenność. Jego propozycja zakłada, że Huti złożą broń, wejdą do życia politycznego i będą rywalizować w wyborach jako ugrupowanie polityczne.

Takie stanowisko ogranicza możliwość szybkiego powrotu do modelu znanego z poprzedniego rozejmu. Pokazuje też sedno sporu politycznego: czy przyszłe rozwiązanie bezpieczeństwa w Jemenie może obejmować niezależny, uzbrojony ruch Huti, czy też cała broń powinna ostatecznie znaleźć się pod kontrolą państwa.

Kryzys humanitarny pogłębia się

Nowe walki wybuchają w kraju, który już wcześniej zmagał się z ogromnymi potrzebami humanitarnymi. ONZ podaje, że ponad połowa ludności Jemenu doświadcza ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego, a miliony ludzi znajdują się na poziomie kryzysowym lub nadzwyczajnym.

Pomoc humanitarną ogranicza również brak pieniędzy. Koordynator ONZ ds. pomocy humanitarnej Tom Fletcher powiedział, że apel o finansowanie jest zrealizowany w zaledwie około 20 procentach. Ostrzegł, że niedobory wymuszają zmniejszanie racji żywnościowych, zamykanie klinik i ograniczanie usług ochrony ludności.

Dostępne dane wskazują na rosnące ryzyko głodu, przesiedleń i utrudnionego dostępu do pomocy — zwłaszcza jeśli ataki nadal będą zakłócać funkcjonowanie portów i społeczności położonych przy frontach. Nie wynika z nich jednak, że w całym Jemenie ogłoszono już klęskę głodu. Najpilniejsze zagrożenie polega na tym, że odnowione walki mogą przesunąć szczególnie narażone społeczności z poziomu kryzysu do jeszcze poważniejszego braku żywności.

Osobny skutek środowiskowy w regionie

W czasie trwania szerszego konfliktu regionalnego trwało również usuwanie wycieku ropy w pobliżu wyspy Keszm w cieśninie Ormuz. Nie był to wyciek w Jemenie, ale incydent pokazuje, że konflikt powiązany z napięciami wokół Iranu przynosi nie tylko szkody wojskowe i humanitarne, lecz także środowiskowe.

Wniosek

Najważniejsza liczba tej eskalacji to 181 operacji w ciągu 24 godzin, o których poinformował rzecznik jemeńskich sił zbrojnych, pułkownik Madżid al-Nazili. Według komunikatu operacje z użyciem dronów, artylerii i wyrzutni rakiet wymierzone były w pozycje Huti, magazyny, pojazdy oraz inne obiekty wojskowe. Informacje o stratach i zniszczeniach pozostają jednak twierdzeniami stron konfliktu.

O wyjątkowym niebezpieczeństwie sytuacji decyduje jej skala: ostrzelano obszary cywilne w Marib, port Al-Mucha wstrzymał działalność po ponad 25 atakach rakietowych, a Huti przenieśli konfrontację także na żeglugę powiązaną z Arabią Saudyjską. Gdy ONZ ostrzega, że Jemen jest bliżej powrotu do wojny na dużą skalę niż w jakimkolwiek momencie od rozejmu z 2022 roku, eskalacja grozi jednocześnie pogłębieniem kryzysu humanitarnego i destabilizacją szlaków na Morzu Czerwonym.