Szkoły, przychodnia i biuro UNRWA w Szufat: o co spiera się Izrael z agencją ONZ?

Spór w obozie dla uchodźców Szufat we Wschodniej Jerozolimie łączy trzy kwestie: własność budynków, prawny status UNRWA oraz odpowiedzialność za szkoły, opiekę zdrowotną i usługi społeczne dla palestyńskich uchodźców.

UNRWA twierdzi, że urzędnicy władz miejskich Jerozolimy, w asyście izraelskich sił bezpieczeństwa, weszli bez zezwolenia do jej obiektów i przejmują budynki należące do agencji. Władze Jerozolimy odrzucają ten opis. Według ich stanowiska nieruchomości są własnością prywatną, a UNRWA korzystała z nich bez wymaganych zgód i uzgodnień dotyczących najmu. Dostępne relacje nie zawierają publicznie zweryfikowanych dokumentów własności, warunków dzierżawy ani prawomocnego orzeczenia, które rozstrzygałoby te sprzeczne twierdzenia.

Dwie sprzeczne wersje wydarzeń

UNRWA: wejście do obiektów bez zgody

UNRWA wskazuje trzy grupy obiektów: kompleks szkolny, centrum zdrowia oraz biuro usług społecznych. Agencja określa je jako swoje instalacje i twierdzi, że personel związany z władzami Jerozolimy wszedł do nich w towarzystwie izraelskich sił bezpieczeństwa bez zgody ONZ. W tej interpretacji nie chodzi o zwykły spór między właścicielem a najemcą, lecz o ingerencję w pomieszczenia, które UNRWA uważa za objęte przywilejami i immunitetami Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Sprawa ma również wymiar praktyczny. Szufat jest jednym z głównych miejsc świadczenia usług UNRWA we Wschodniej Jerozolimie. Profil obozu przygotowany przez agencję wymienia trzy szkoły i jedno centrum zdrowia. Szkoły dla dziewcząt i chłopców miały łącznie obsługiwać około 1500 uczniów.

Władze Jerozolimy: prywatne nieruchomości używane bez wymaganej zgody

Gmina Jerozolimy zaprzecza, że budynki należą do UNRWA. Według przedstawianego stanowiska są to nieruchomości prywatne, a agencja korzystała z nich bez odpowiedniego zezwolenia i związanych z nim ustaleń, w tym dotyczących czynszu. W tej wersji działania władz miejskich dotyczą zajmowania prywatnej własności, a nie przejęcia obiektów ONZ.

Najważniejsza luka dowodowa pozostaje jednak nierozstrzygnięta. W przeanalizowanych publicznych relacjach nie przedstawiono pełnych ksiąg własności, warunków najmu, informacji o ewentualnych zaległościach czynszowych ani podstawy prawnej wejścia do budynków. Wszystkie te elementy należy więc traktować jako twierdzenia stron sporu, a nie ustalone fakty.

Kto ma zapewnić usługi po zamknięciu obiektów?

Konflikt dotyczy także tego, co stanie się z usługami świadczonymi wcześniej przez UNRWA. Agencja ostrzega, że zamknięcia i wejścia do jej obiektów zagrażają edukacji dzieci uchodźców, podstawowej opiece zdrowotnej i wsparciu społecznemu. Izraelska polityka zakłada natomiast zastąpienie UNRWA usługami świadczonymi przez izraelskie instytucje publiczne oraz inne podmioty.

Samo zapowiedzenie zastępstwa nie rozwiązuje jednak problemu. Nowe usługi muszą być dostępne, ciągłe i osiągalne dla osób, które korzystały ze szkół, przychodni i biura społecznego UNRWA.

Szufat na tle izraelskich ograniczeń wobec UNRWA

W październiku 2024 roku izraelski parlament, Kneset, przyjął przepisy mające zakończyć działalność UNRWA na terytorium uznawanym przez Izrael za objęte jego suwerennością, w tym we Wschodniej Jerozolimie, oraz ograniczyć oficjalne kontakty państwa z agencją. Nowelizacja przyjęta 29 grudnia 2025 roku doprecyzowała i rozszerzyła te ograniczenia, obejmując m.in. działalność UNRWA i jej relacje z izraelskimi władzami.

Skutki przepisów wykraczają poza zakaz formalnego działania. Analiza prawna znowelizowanych regulacji opisywała mechanizmy dotyczące przywilejów i immunitetów UNRWA oraz dostaw podstawowych mediów, takich jak woda i prąd. Według relacji opartych na informacjach agencji dostawy wody i energii do obiektów powiązanych z UNRWA w Szufat odcięto 27 i 28 stycznia 2026 roku. Dotyczyło to m.in. szkół, centrum zdrowia i innych punktów usługowych.

Najbardziej widoczną eskalacją było przejęcie dawnej siedziby UNRWA w dzielnicy Szajch Dżarrah. Izraelskie władze przejęły kontrolę nad kompleksem, a 20 stycznia 2026 roku znajdujące się tam struktury zostały zburzone. Urzędnicy ONZ i grupa państw zagranicznych potępiły tę decyzję, natomiast Izrael utrzymywał, że jego ograniczenia wobec UNRWA uzasadniają interwencję.

W maju 2026 roku izraelski gabinet zatwierdził plany budowy na tym terenie kompleksu obronnego. Zapowiedziano, że ma on obejmować muzeum wojskowe, centrum rekrutacyjne i biuro ministerstwa obrony. W połączeniu z działaniami w Szufat, ograniczeniami dostaw mediów, nakazami zamknięcia i przebudową terenu w Szajch Dżarrah pokazuje to, jak polityka wobec UNRWA wpływa zarówno na zdolność agencji do działania, jak i na fizyczne miejsca, z których świadczyła usługi.

Skutki dla mieszkańców

Konsekwencje wykraczają poza spór o własność. Zamknięcia szkół UNRWA we Wschodniej Jerozolimie zakłóciły edukację palestyńskich dzieci uchodźców. W kwietniu 2025 roku UNRWA poinformowała, że urzędnicy władz Jerozolimy w asyście izraelskich sił bezpieczeństwa weszli do sześciu szkół agencji i wydali nakazy ich zamknięcia, które miały wejść w życie po 30 dniach. Relacje dotyczące Szufat wskazywały, że trzy szkoły UNRWA w obozie obsługiwały około 1500 uczniów, choć liczba osób dotkniętych konkretnym nakazem zależy od jego zakresu i terminu.

Ucierpiała również opieka zdrowotna. Sekretarz generalny ONZ potępił wejście izraelskich władz 12 stycznia 2026 roku do jerozolimskiego centrum zdrowia UNRWA i jego czasowe zamknięcie. Według ONZ placówka przyjmowała każdego dnia setki palestyńskich uchodźców, a dla wielu pacjentów była jedynym miejscem, w którym mogli uzyskać podstawową opiekę medyczną.

Zakłócenia nakładają się na szerszy kryzys dostępu do pomocy humanitarnej w Zachodnim Brzegu. Organizacja Narodów Zjednoczonych informowała, że działania humanitarne są opóźniane i ograniczane przez sieć ponad 900 fizycznych przeszkód, w tym punktów kontrolnych, bram i blokad drogowych. Dane OCHA, przytoczone przez Al-Dżazirę, wskazują na 3033 ataki izraelskich osadników między 1 stycznia 2025 roku a 30 czerwca 2026 roku.

Bilans jest więc kumulacyjny: dzieci tracą ciągłość nauki, pacjenci — znaną i lokalnie dostępną opiekę, a organizacje humanitarne muszą dostarczać pomoc w warunkach coraz bardziej ograniczonego przemieszczania się. Dlatego spór o Szufat nie dotyczy wyłącznie tego, kto kontroluje kilka budynków. Od tej kontroli zależy, czy podstawowe usługi pozostaną dostępne i kto będzie odpowiadał za ich zapewnienie.