Diesel drożeje szybciej niż ropa. Europa płaci rekordowe ceny, a RPA zbliża się do 30 randów za litr

Europejska cena diesla wzrosła do 2,185 euro za litr i po raz pierwszy od ponad roku przebiła cenę paliwa lotniczego. Bezpośrednią przyczyną jest coraz ciaśniejszy rynek paliw rafinowanych: dostawy z Bliskiego Wschodu stały się bardziej zakłócone i ryzykowne, Rosja ograniczyła eksport diesla, a uszkodzenia rafinerii dodatkowo zmniejszyły moce produkcyjne.

To nie jest wyłącznie problem kierowców. Diesel napędza znaczną część transportu drogowego, rolnictwa, górnictwa, budownictwa i przemysłu. Niedobór gotowego paliwa może więc podnosić koszty transportu i produkcji szybciej oraz bardziej bezpośrednio niż sam wzrost cen ropy.

Sedno kryzysu: brakuje rafinowanego diesla

Zakłócenia w Cieśninie Ormuz wpływają nie tylko na przepływ ropy, lecz także na logistykę gotowych produktów naftowych. Europie udało się częściowo zastąpić mniejsze dostawy paliwa lotniczego z Bliskiego Wschodu importem z innych kierunków. Rynek ma jednak większy problem ze znalezieniem dodatkowych ilości diesla potrzebnych przemysłowi i rolnictwu. Ta nierównowaga wypchnęła ceny ładunków diesla powyżej cen paliwa lotniczego.

Podaż diesla ograniczyły również rosyjskie restrykcje eksportowe oraz ataki, które wpłynęły na pracę rafinerii w Rosji i Arabii Saudyjskiej. To szczególnie dotkliwe, ponieważ straty zmniejszają dostępność destylatów średnich — grupy paliw obejmującej między innymi diesel i paliwo lotnicze — właśnie wtedy, gdy sezonowy popyt ze strony rolnictwa zwiększa presję na rynek.

Europa weszła w kryzys z niewielkim zapasem bezpieczeństwa

Niskie zapasy sprawiają, że każda przerwa w dostawach ma znacznie poważniejsze skutki. Zapasy diesla w Europie są szacowane na poziomach bliskich najniższym od 2022 r., a marże rafineryjne na dieslu osiągnęły rekordowe wartości. Przy mniejszej liczbie baryłek w magazynach odbiorcy muszą konkurować o dostawy dostępne od ręki, zamiast korzystać z zapasów, które zwykle łagodzą pierwszy szok.

Dlatego sam poziom cen ropy nie wyjaśnia skali podwyżek. Nawet jeśli ropa ustabilizuje się, diesel może pozostać drogi, gdy ograniczone są moce rafineryjne, szlaki transportowe i zapasy gotowego produktu. Sygnał cenowy płynie dziś z rynku paliw końcowych w takim samym stopniu jak z rynku surowca.

Dlaczego diesel w RPA może zbliżyć się do 30 randów

Południowa Afryka jest narażona na globalne wstrząsy, ponieważ jej ceny paliw zależą od międzynarodowych cen produktów naftowych, frachtu i innych kosztów importu według parytetu importowego, a także od kursu walutowego. Gdy rosną światowe notowania diesla, koszty te mogą przełożyć się na comiesięczne wyliczenia cen paliw w kraju.

Według południowoafrykańskich prognoz hurtowa cena diesla może wzrosnąć o około 2,73–2,89 randa za litr. Jeśli obecne niedobory — czyli sytuacja, w której rzeczywisty koszt paliwa przewyższa obowiązującą cenę — utrzymają się, cena mogłaby sięgnąć około 29,79 randów za litr.

Kwotę 30 randów należy traktować jako prognozę, a nie potwierdzoną ogólnokrajową cenę detaliczną. Ostateczna stawka może różnić się w zależności od gatunku paliwa, lokalizacji i oficjalnej comiesięcznej korekty. Uzależnienie RPA od importu paliw dodatkowo zwiększa wrażliwość kraju na międzynarodowe zakłócenia dostaw.

Dlaczego diesel może szybciej napędzać inflację niż ropa

Diesel jest bezpośrednim kosztem działalności ciężarówek, gospodarstw rolnych, kopalń, firm budowlanych i zakładów przemysłowych. Długotrwały wzrost cen może więc stosunkowo szybko podnieść koszty przewozu towarów oraz produkcji żywności. Awarie rafinerii i zakłócenia logistyki paliw wzmacniają ten efekt: odbiorcy płacą więcej za sam produkt, a jednocześnie konkurują o ograniczoną podaż.

Szok na rynku ropy nie przekłada się automatycznie w ten sam sposób na każdy rodzaj paliwa. Ropę trzeba najpierw przerobić na konkretne produkty, a ich ceny zależą od dostępnych mocy rafineryjnych, zapasów, transportu morskiego i popytu w poszczególnych regionach. Obecna sytuacja pokazuje, że niedobór gotowego paliwa może stać się silnym wstrząsem gospodarczym, nawet gdy same ceny ropy nie oddają pełnego obrazu.

Co mogłoby złagodzić presję?

Ceny diesla prawdopodobnie nie wrócą do normalniejszych poziomów, dopóki jednocześnie nie poprawi się kilka elementów układanki. Potrzebne byłyby bezpieczniejsze i bardziej niezawodne szlaki transportowe w regionie, przywrócenie mocy rafineryjnych, zakończenie najważniejszych ograniczeń eksportowych albo wystarczająco duża podaż z alternatywnych kierunków, by odbudować zapasy. Uwolnienie części istniejących rezerw mogłoby przynieść chwilową ulgę, ale niskie stany magazynowe pozostawiają rynek podatnym na kolejny wstrząs.

Najważniejszy wniosek jest prosty: gospodarka potrzebuje dostępnych paliw gotowych do użycia, a nie samej ropy. Europejska przewaga cenowa diesla nad paliwem lotniczym oraz prognozowany wzrost ceny w RPA w kierunku 30 randów pokazują, jak szybko zakłócenia w żegludze, rafinacji i zapasach mogą dotrzeć do firm i konsumentów.