Fala upałów w Europie może kosztować UE 180 mld euro. Gdzie straty są największe?

Lato 2026 roku przyniosło Europie nie tylko rekordowe temperatury, lecz także złożony wstrząs gospodarczy. Spadła produktywność pracowników i wartość zbiorów, ucierpiały transport oraz przemysłowe łańcuchy dostaw, ograniczona została produkcja energii, wzrosły koszty gazu, a tysiące osób zmarły przedwcześnie. Podawane kwoty są szacunkami, a nie ostatecznym bilansem strat. Sugerują jednak, że szkody klimatyczne mogą pochłonąć dużą część — a nawet całość — oczekiwanego wzrostu gospodarczego Unii w 2026 roku .

Skąd wzięło się 180 mld euro?

Dwa szacunki pokazują skalę problemu. Francuska minister środowiska Monique Barbut, powołując się na wyliczenia krajowego urzędu statystycznego INSEE, oceniła bezpośrednie i pośrednie koszty tegorocznych fal upałów we Francji na 10–15 mld euro. To znacznie więcej niż koszt suszy z 2022 roku, oszacowany na 5,6 mld euro. Według Barbut tegoroczny kryzys był dotkliwszy ze względu na dłuższe i intensywniejsze upały, większy zasięg pożarów lasów oraz silniejszy spadek produkcji rolnej .

W skali całej UE holenderski bank Triodos oszacował, że zakłócenia wywołane upałami mogą obniżyć unijny PKB o około 1 proc., co odpowiada mniej więcej 180 mld euro strat gospodarczych . Analiza opublikowana w sierpniu 2026 roku wskazywała, że największa część strat wynika ze spadku produktywności pracy — szacowanego na 0,6 pkt proc. PKB — podczas gdy produkcja rolna może zmniejszyć się o 3–7 proc.

Wśród dużych państw UE najbardziej ucierpieć miała Francja: jej wzrost gospodarczy może być niższy o 1,4 pkt proc., co wystarczyłoby, aby gospodarka skurczyła się o 0,6 proc. Szacunek Triodos nie jest oficjalnym bilansem strat przygotowanym przez instytucje UE, lecz Reuters, Politico i inne media uznały go za wiarygodną próbę określenia skali zjawiska . Osobna analiza think tanku Verdant wskazała, że od maja fala upałów kosztowała brytyjską gospodarkę co najmniej 4,4 mld funtów utraconej produkcji .

Wyschnięte rzeki sparaliżowały transport i przemysł

W sierpniu 2026 roku cztery główne rzeki Europy — Ren, Dunaj, Loara i Pad — osiągnęły rekordowo niski lub zbliżony do rekordowego poziom wody, wynika z danych unijnego programu obserwacji Ziemi Copernicus . Skutki dla logistyki i przemysłu ciężkiego pojawiły się niemal natychmiast.

W pobliżu Kaub w Niemczech, jednym z kluczowych wąskich gardeł żeglugi na Renie, poziom wody spadł poniżej 25 cm — najniżej od niemal 150 lat. Barki mogły zabierać zaledwie około jednej piątej normalnego ładunku . Niemiecki koncern stalowy Thyssenkrupp ograniczył produkcję surówki w zakładzie w Duisburgu, ponieważ niski poziom Renu utrudnił dostawy surowców . Część ładunków przeniesiono na kolej, co zwiększyło koszty przewozu i opóźniło dostawy węgla, rud oraz innych materiałów przemysłowych .

Na Dunaju sytuacja była jeszcze trudniejsza. 31 lipca poziom rzeki w Paks na Węgrzech wynosił minus 123 cm — znacznie poniżej poprzedniego rekordu minus 98 cm z 2018 roku . Statki nie mogły pływać z pełnym ładunkiem, a wielogodzinne i wielodniowe oczekiwanie zakłóciło handel między Słowacją, Węgrami, Rumunią i Bułgarią .

Elektrownie jądrowe znalazły się pod presją

Susza ujawniła istotną słabość europejskiego systemu energetycznego: elektrownie jądrowe potrzebują wody rzecznej do chłodzenia, a gdy rzeki stają się zbyt płytkie i ciepłe, muszą ograniczać pracę ze względów bezpieczeństwa.

Najbardziej wyrazistym przykładem była elektrownia jądrowa w Paks na Węgrzech, która normalnie dostarcza niemal połowę energii elektrycznej kraju. 30 lipca premier Péter Magyar ostrzegł, że obiekt może zostać całkowicie wyłączony po raz pierwszy w 44-letniej historii . 2 sierpnia elektrownia pracowała na poziomie nieco ponad 10 proc. swojej mocy 2000 MW, a działała tylko jedna z ośmiu turbin . Magyar określił sytuację jako „krytyczną” i ostrzegł przed całkowitym wstrzymaniem pracy .

W połowie sierpnia, po przejściowym podniesieniu się poziomu Dunaju, moc udało się zwiększyć do 25 proc. Kryzys pokazał jednak, jak podatna na ekstremalne warunki hydrologiczne może być energetyka jądrowa w ocieplającym się klimacie.

W Rumunii państwowa spółka Nuclearelectrica na początku sierpnia odłączyła od sieci ostatni działający reaktor z powodu rekordowo niskiego poziomu Dunaju — był to pierwszy taki przypadek w kraju . Ograniczenia produkcji dotknęły również Francję, gdzie elektrownie jądrowe odpowiadają za około dwie trzecie wytwarzanej energii. Rzeki nie dostarczały wystarczającej ilości wody do chłodzenia . Łącznie w Europie ponad pół tuzina reaktorów zmniejszyło produkcję lub zostało wyłączonych z powodu problemów z chłodzeniem .

Droższy gaz i większe napięcie w systemie energetycznym

Ceny gazu ziemnego były już podwyższone z powodu szerszego szoku energetycznego związanego z wojną w Iranie, a nie wyłącznie z powodu suszy . Jednoczesne ograniczenie produkcji elektrowni wodnych i jądrowych zwiększyło zapotrzebowanie na energię z elektrowni gazowych. To sprawiło, że system energetyczny stał się bardziej podatny na wysokie ceny i ryzyko przerw w dostawach .

Węgry ogłosiły na cały sierpień ogólnokrajowy stan alertu w związku ze spadkiem produkcji prądu wywołanym suszą i niskim poziomem rzek . Rządy musiały podejmować nadzwyczajne działania, aby utrzymać ciągłość dostaw energii .

Rolnictwo pod silną presją

Upały, ograniczenia zużycia wody, wysuszenie gleby i pożary zmniejszyły plony oraz wydajność hodowli w wielu częściach kontynentu. Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej informowało, że susza pogłębiała się w lipcu i sierpniu, doprowadzając główne rzeki Europy do rekordowo niskich poziomów i sprzyjając wyjątkowo dużym pożarom .

Energy and Climate Intelligence Unit oszacował, że sama czerwcowa fala upałów może obniżyć wartość europejskich zbiorów zbóż o około 2 mld euro. Francja i Węgry odpowiadały za niemal trzy czwarte przewidywanych strat . W całej Europie oczekiwano utraty około 9 mln ton zboża . Rolnicy mierzyli się z jednymi z najbardziej suchych gleb w historii pomiarów, a wiele państw wprowadziło nadzwyczajne ograniczenia zużycia wody. W większości południowej Anglii obowiązywał zakaz używania węży ogrodowych .

Zdrowie publiczne: najpoważniejszy ludzki koszt

Koszt społeczny okazał się ogromny. Oficjalne dane EuroMOMO — europejskiej sieci monitorującej umieralność, wspieranej przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób oraz Światową Organizację Zdrowia — wykazały ponad 10 tys. nadmiarowych zgonów podczas samej fali upałów pod koniec czerwca. Zdecydowana większość, ponad 9 tys., dotyczyła osób w wieku co najmniej 65 lat . We Francji odnotowano w tym okresie co najmniej 5764 nadmiarowe zgony .

Na początku sierpnia skumulowane dane nadal były aktualizowane. Niemcy informowały o 11 900 zgonach związanych z upałami do końca lipca, Francja o ponad 5700, a Hiszpania o 3001 do 30 czerwca . Zestawienie ofiar europejskich fal upałów z 2026 roku opublikowane w Wikipedii wskazuje około 30 891 nadmiarowych zgonów w Europie, ale sposób przypisywania zgonów upałom oraz opóźnienia w raportowaniu oznaczają, że liczby te nie są jeszcze ostateczne . WHO ostrzegała, że kolejne fale upałów mogą przynieść następne śmiertelne tygodnie .

Giełdy rosły mimo strat. Skąd ta rozbieżność?

Pomimo rozległych szkód gospodarczych europejskie giełdy w tym samym czasie ustanawiały historyczne rekordy. Analitycy określali tę rozbieżność jako przejaw „zaprzeczania” ryzyku klimatycznemu .

„Sezon wyników był tak mocny, a największym zmartwieniem dotyczącym inflacji pozostaje sytuacja w Iranie, że globalne ocieplenie jest naprawdę kwestią drugorzędną” — powiedział AFP Florian Ielpo, szef badań makroekonomicznych w szwajcarskim banku Lombard Odier .

Jak zauważył Reuters, indeksy giełdowe odzwierciedlają oczekiwane przyszłe zyski firm, stopy procentowe, strukturę sektorową indeksów i globalne przepływy kapitału. Nie są pełnym miernikiem chronicznego, fizycznego ryzyka klimatycznego . Inwestorzy mogą więc koncentrować się na bieżących wynikach spółek oraz narracji energetyczno-geopolitycznej, jednocześnie niedoszacowując powtarzających się strat infrastruktury, rolnictwa, produktywności pracowników i ubezpieczycieli .

Pojawiły się jednak sygnały, że część rynku zaczyna uwzględniać to ryzyko. Wolumen obrotu europejskimi kontraktami terminowymi na pogodę wzrósł w 2026 roku o niemal 30 proc., podczas gdy ogólny handel instrumentami pogodowymi prawie się nie zmienił .

Susza przestała być wyłącznie problemem rolnictwa

Europejska fala upałów i susza z 2026 roku pokazały, że susza nie jest już tylko zagrożeniem dla rolników. Stała się ograniczeniem obejmującym transport, przemysł, niezawodność dostaw energii, zdrowie publiczne i wzrost gospodarczy .

Podatność elektrowni jądrowych na niski poziom rzek, kruchość łańcuchów dostaw zależnych od Renu oraz bezpośredni wpływ wysokich temperatur na wydajność pracy wskazują na nową rzeczywistość europejskiej gospodarki. Jak podsumowała jedna z analiz Reutersa, tego lata Europa boleśnie odczuła gospodarcze skutki zmian klimatu — a pełny rachunek dopiero zaczyna być wystawiany .