Kryzys w Cieśninie Ormuz: Ceny olejów silnikowych potrojone, globalne rynki surowców w rozsypce

Kryzys olejów silnikowych: Jak atak rakietowy rozerwał globalny łańcuch dostaw olejów syntetycznych

Najbardziej dotkliwym skutkiem kryzysu jest sytuacja na rynku olejów silnikowych, a konkretnie bazowych olejów Grupy III – wysoko rafinowanego surowca do produkcji syntetycznych olejów silnikowych. Łańcuch dostaw został rozerwany przez kombinację bezpośredniego ataku na instalację i ogólnej blokady.

Atak na Pearl GTL

18 marca 2026 r. irańskie rakiety uderzyły w katarskie miasto przemysłowe Ras Laffan, uszkadzając jedną z dwóch linii produkcyjnych w zakładzie Shell Pearl GTL – największej na świecie instalacji konwersji gazu na ciecze. Shell szacuje czas naprawy uszkodzonej linii na około rok . Ponieważ Pearl GTL był dominującym globalnym źródłem bazowych olejów Grupy III+, jego częściowe wyłączenie usunęło ogromną podaż z już napiętego rynku .

Ceny wzrosły niemal trzykrotnie

Ceny bazowych olejów Grupy III wzrosły niemal trzykrotnie w porównaniu z poziomem sprzed wojny, osiągając około 4000 USD za tonę w Europie i USA . W samej Europie ceny wzrosły z około 1000 EUR za tonę w lutym do około 3500 EUR za tonę w lipcu 2026 r. . Niezależna Służba Wywiadu Towarowego (ICIS) określiła sytuację jako szczególnie dotkliwą dla Grupy III, gdzie czas odbudowy jest znacznie dłuższy z powodu strukturalnych zakłóceń, w tym awarii Pearl GTL .

Niedobór strukturalny, nie tylko problem transportowy

Blisko 44% olejów bazowych Grupy III używanych globalnie w olejach silnikowych pochodzi od zaledwie trzech producentów z Zatoki Perskiej – wszystkich uwięzionych przez zamknięcie Cieśniny Ormuz . Stworzyło to natychmiastowy strukturalny niedobór, którego samo otwarcie Cieśniny nie naprawi, ponieważ awaria Pearl GTL jest odrębną, długotrwałą stratą produkcyjną. Nawet po zawieszeniu broni, całkowita podaż Grupy III w ciągu roku ma pozostać znacznie poniżej normalnej wydajności, a stabilizacja nie jest spodziewana przed końcem 2026 lub początkiem 2027 r. .

Producenci samochodów odczuwają ból

Toyota i Nissan wydały biuletyny dla dealerów racjonujące syntetyczne oleje 0W-20 i 5W-30, a podaż Grupy III jest na poziomie około 44% poniżej normalnej wydajności . Główni producenci samochodów gorączkowo szukają alternatywnych dostaw, aby uniknąć przestojów linii produkcyjnych. Financial Times poinformował, że najwięksi producenci samochodów na świecie pilnie starają się zażegnać kryzys olejów silnikowych .

Sektor petrochemiczny i polietylen: Handel wart 20–25 miliardów dolarów stanął w miejscu

Około 20 do 25 miliardów dolarów produktów petrochemicznych i polimerów z Bliskiego Wschodu każdego roku przepływa przez Cieśninę. Ten handel prawie zamarł po jej zamknięciu .

Pod koniec marca 2026 r. około 50% światowych mocy produkcyjnych polietylenu było albo bezpośrednio wyłączonych, albo pośrednio ograniczonych z powodu niedoboru surowców . Ceny tworzyw sztucznych i polimerów wzrosły do najwyższych poziomów od około czterech lat, wpływając na wszystko, od części samochodowych po zabawki . Bliski Wschód odpowiadał za ponad 40% światowego eksportu polietylenu w 2025 r., co sprawia, że zakłócenia są szczególnie dotkliwe .

S&P Global Platts poinformował w lipcu 2026 r., że szybki powrót do przedwojennych wolumenów handlu chemikaliami z Bliskiego Wschodu jest mało prawdopodobny; wąskie gardła żeglugowe będą się utrzymywać co najmniej przez drugą połowę roku . ICIS szacuje, że nawet po całkowitym ponownym otwarciu Cieśniny pełne odzyskanie eksportu polimerów z Bliskiego Wschodu zajmie 12 do 18 miesięcy .

Ceny nawozów: Globalny wzrost o 20% zagraża dostawom żywności

Rynki nawozów ucierpiały ogromnie, ponieważ region Zatoki Perskiej jest głównym eksporterem mocznika, amoniaku i fosforanów. Około jedna trzecia światowego handlu morskiego nawozów zwykle przechodzi przez Cieśninę Ormuz .

Dane ONZ pokazują, że między kwietniem 2025 a kwietniem 2026 r. eksport mocznika z regionu spadł o 83% . Eksport amoniaku spadł o 75%, a metanolu o 80% .

Skoki cen i ryzyko dla bezpieczeństwa żywnościowego

W połowie marca 2026 r. ceny DAP i MAP przekroczyły 700 USD za tonę metryczną, mocznik wzrósł powyżej 600 USD za tonę metryczną, a UAN powyżej 400 USD za tonę metryczną . FAO prognozowało, że ceny nawozów wzrosną ogólnie o 20% w 2026 r., zwiększając presję na globalne łańcuchy dostaw żywności . Indeks cen nawozów Banku Światowego wzrósł o ponad 12% w I kwartale 2026 r., osiągając najwyższy poziom od października 2022 r. .

Analiza Uniwersytetu Illinois przewiduje, że cena mocznika osiągnie szczyt na poziomie 782 USD za krótką tonę w czerwcu 2026 r. nawet w scenariuszu „szybkiego ponownego otwarcia” i znacznie więcej – do 996 USD za krótką tonę – w scenariuszu „przedłużonego konfliktu” .

Gazy przemysłowe: Skutki uboczne dla helu i neonu

ONZ udokumentowała poważne zakłócenia w eksporcie gazów przemysłowych z regionu. Pośredni wpływ na hel – produkt uboczny przetwarzania gazu ziemnego – jest dotkliwy: eksport gazu ziemnego przez Cieśninę spadł o 95% . Katar dostarcza około 30% światowego helu, kluczowego surowca dla półprzewodników, obrazowania medycznego (MRI) i lotnictwa . Wraz z praktycznym wstrzymaniem eksportu LNG i przetwarzania gazu, produkcja i zdolności eksportowe helu załamały się. Ceny spot helu podwoiły się w pierwszym miesiącu kryzysu i przewiduje się, że wzrosną o kolejne 25–50%, jeśli zakłócenia się utrzymają .

Łańcuchy dostaw neonu – krytycznego dla litografii laserowej w produkcji chipów – również stanęły w obliczu zakłóceń jako efekt domina wynikający z ograniczeń w logistyce petrochemicznej i gazów przemysłowych .

Żegluga handlowa prawie wstrzymana

Ubezpieczenie stało się niedostępne lub zaporowo drogie dla statków przepływających przez Cieśninę, a marynarze odmawiają odbycia rejsu. Żegluga handlowa jest prawie wstrzymana, z wyjątkiem niewielkiej liczby statków płacących wygórowane „opłaty tranzytowe” na rzecz Strażników Rewolucji Islamskiej .

ONZ podaje, że łączny wolumen eksportu w 12 monitorowanych kategoriach produktów spadł o 54% między kwietniem 2025 a kwietniem 2026 r. . Pentagon zeznał 21 kwietnia 2026 r., że całkowite oczyszczenie Cieśniny z min i gruzu zajmie szacunkowo sześć miesięcy .

Zmienność cen ropy: Największy szok podażowy w historii

Brent crude wzrósł o 8% z 71,32 USD za baryłkę 27 lutego do 77,24 USD za baryłkę 28 lutego . Brent później wielokrotnie przekraczał 100 USD za baryłkę, osiągając szczyt 138 USD za baryłkę w kwietniu, po czym po zawieszeniu broni ustabilizował się w okolicach 106 USD . Do lipca 2026 r. ropa znów handlowana była powyżej 100 USD za baryłkę po tym, jak Iran odrzucił amerykańską propozycję zawieszenia broni .

Raport Banku Światowego z kwietnia 2026 r. dotyczący perspektyw rynków towarowych prognozował 16% wzrost średnich cen surowców w 2026 r. – pierwszy roczny wzrost od 2022 r. – spowodowany głównie zamknięciem Ormuz . Szok podażowy został opisany jako trzy do pięciu razy większy niż arabskie embargo naftowe z 1973 r. czy wojna w Zatoce Perskiej w 1990 r. pod względem wolumenu wycofanego z rynków światowych .

Kluczowe dane w pigułce

Miernik	Wartość	Źródło
Wzrost ceny olejów bazowych Group III	~3x (4000 USD/tona w UE/USA)
Udział producentów z Zatoki Perskiej w globalnej podaży Group III	44%
Szacowany czas naprawy Pearl GTL	~1 rok
Globalne moce PE wyłączone/ograniczone	~50%
Spadek eksportu mocznika (r/r)	83%
Prognozowany wzrost indeksu cen nawozów w 2026 r.	+20% (FAO)
Spadek eksportu gazu ziemnego przez Cieśninę	95%
Łączny spadek monitorowanego eksportu	54%
Szczytowa cena Brent crude	~138 USD/bbl (kwiecień 2026)
Szacowany czas oczyszczenia Cieśniny (Pentagon)	6 miesięcy
Wzrost indeksu cen surowców Banku Światowego w 2026 r.	16%

Ożywienie: Rok lub więcej, nawet w optymistycznych scenariuszach

Kryzys ma dwie różne osie czasu odbudowy, które nie są ze sobą zsynchronizowane. Sama Cieśnina może zostać ponownie otwarta dla żeglugi w ciągu sześciu miesięcy od rozpoczęcia operacji oczyszczania . Ale kryzys olejów bazowych Grupy III ma osobny, dłuższy zegar: sama naprawa instalacji Pearl GTL w Shellu szacowana jest na rok . Nawet po zawieszeniu broni, ICIS spodziewa się okresu od sześciu do dziewięciu miesięcy przed stabilizacją, co oznacza, że powrót do normalności jest prawdopodobny nie wcześniej niż pod koniec 2026 lub na początku 2027 r. .

W przypadku polietylenu i szerszego sektora petrochemicznego, ICIS szacuje 12-18 miesięczne ożywienie dla eksportu polimerów z Bliskiego Wschodu po ponownym otwarciu, obejmujące warunki zawieszenia broni, normalizację rynku ubezpieczeń, wznowienie usług przewoźników i odbudowę zapasów w całym łańcuchu .

Kaskadowe konsekwencje – od potrojonych cen syntetycznych olejów silnikowych i racjonowania przez producentów samochodów, po 83% spadek eksportu nawozów i prawie całkowite wstrzymanie żeglugi handlowej – pokazują jedno: zamknięcie Ormuz wywołało największy szok podażowy energii od czasu kryzysu naftowego z 1973 r., a powrót do zdrowia będzie mierzony w latach, a nie tygodniach.