Jill Lepore: „Sztuczne Państwo” Doliny Krzemowej to powrót do tyranii

W swojej nowej książce The Rise and Fall of the Artificial State (premiera 25 sierpnia 2026 roku) Jill Lepore, historyczka z Harvardu i wieloletnia publicystka „New Yorkera”, przedstawia druzgocącą diagnozę: koncerny z Doliny Krzemowej po cichu przejmują kluczowe funkcje demokratycznych rządów i zastępują je algorytmicznymi, korporacyjnymi rządami – systemem, który nazywa „Sztucznym Państwem” . Poniżej znajdują się najważniejsze wątki książki, które Lepore szczegółowo omawia.

Zastąpienie demokratycznego rządu przez prywatne korporacje

Lepore ostrzega, że firmy technologiczne coraz śmielej przejmują funkcje, które kiedyś należały do demokratycznych rządów – takie jak orzekanie o wolności słowa, decydowanie o dostępie do informacji i kształtowanie debaty publicznej . Opisuje tę zmianę jako „powrót do tyranii i mistyfikacji w postaci rządów algorytmów, korporacji i maszyn” . Zauważa, że proces ten zachodzi bez zgody społeczeństwa – stopniowo i często niezauważalnie.

Błędne odczytywanie science fiction jako instrukcji

Historyczka ostro krytykuje liderów technologicznych, takich jak Elon Musk i Sam Altman, nazywając ich „złymi czytelnikami” . Twierdzi, że błędnie interpretują oni antyutopijne powieści science fiction – historie napisane jako ostrzeżenia przed technologicznym przerośnięciem – jako plany lub instrukcje, które należy wdrożyć w życie. „Lepore wskazuje, że dyrektorzy firm technologicznych traktują opowieści przestrogowe, takie jak Terminator czy Łowca androidów, jako aspirujące przewodniki, a nie moralne ostrzeżenia” .

Kluczowe momenty historyczne: reklama Apple z 1984 roku i ustawa Telecommunications Act z 1996 roku

Lepore prześledziła powstanie Sztucznego Państwa przez dwa przełomowe wydarzenia. Kultowa reklama Apple z 1984 roku (wprowadzająca Macintosha), wyemitowana podczas Super Bowl, przedstawiła firmę jako wyzwoliciela zrywającego monopol „Wielkiego Brata”. Ten zabieg pomógł zmienić postrzeganie firm technologicznych z podmiotów komercyjnych na siły emancypacyjne . Z kolei ustawa Telecommunications Act z 1996 roku zderegulowała branżę telekomunikacyjną i medialną w sposób, który umożliwił konsolidację władzy korporacyjnej i powstanie platformowych monopoli .

Obalenie mitu Twittera jako „cyfrowego rynku”

Historyczka zdecydowanie odrzuca narrację Doliny Krzemowej, która przedstawia platformy społecznościowe, zwłaszcza Twittera, jako współczesny odpowiednik demokratycznego rynku czy forum publicznego. „Lepore dowodzi, że takie platformy dają głęboko zniekształcony obraz elektoratu i są prywatnymi przestrzeniami zarządzanymi przez interesy korporacyjne, a nie demokratyczną debatę” . Mit ten, jej zdaniem, zaciemnia fakt, że prywatne firmy kontrolują dyskurs publiczny.

Dlaczego Sztuczne Państwo jest skazane na porażkę: zerwanie z naturą

Lepore przekonuje, że Sztuczne Państwo jest z natury niesustainable (niesamowystarczalne), ponieważ prowadzi do zerwania więzi między ludzkością a światem przyrody . Liderzy technologiczni, pod wpływem filozofii longtermizmu, porzucili wysiłki na rzecz łagodzenia zmian klimatu na Ziemi, zamiast tego snując wizje przyszłości, w której ludzkość ucieka z umierającej planety na Marsa lub do innych pozaziemskich kolonii . Ta fantazja o ucieczce przed ekologiczną katastrofą poprzez technologiczną transcendencję, jak twierdzi Lepore, jest moralnie bankrutująca i fizycznie niemożliwa do zrealizowania na masową skalę – czyniąc Sztuczne Państwo projektem skazanym na porażkę, który przyspiesza właśnie to zniszczenie, przed którym ma rzekomo uchronić .

Apel o większe zaangażowanie historyków we współpracę z technologami

Przez całą książkę Lepore wzywa historyków i humanistów do bezpośredniego dialogu z technologami i decydentami . Argumentuje, że liderzy branży technologicznej działają w głębokiej ignorancji wobec historii, teorii politycznej i zasad demokratycznego ustroju – a ta ignorancja ma niebezpieczne konsekwencje. Większa współpraca, jej zdaniem, wniosłaby krytyczną perspektywę historyczną do decyzji dotyczących automatyzacji, zarządzania sztuczną inteligencją i projektowania systemów, które coraz bardziej rządzą życiem ludzi .