Kryzys w Cieśninie Ormuz druzgocze afrykańskie gospodarki

Kenia — W Kenii sytuacja była bardziej zmienna, z kilkoma korektami cen od początku kryzysu:

• Kwiecień 2026 (pierwszy szok): Energy and Petroleum Regulatory Authority (EPRA) podniósł detaliczne ceny paliw nawet o 23,5%, windując cenę benzyny super do 206,97 szylingów kenijskich (KSh) za litr, a oleju napędowego do rekordowego poziomu 206,84 KSh za litr w Nairobi. Olej napędowy podrożał o 40,30 KSh w jednym cyklu cenowym – to największa miesięczna podwyżka w historii .
• Maj–czerwiec 2026 (druga fala): Ceny ponownie wzrosły, a benzyna super kosztowała już 214,25 KSh/litr, a olej napędowy aż 242,92 KSh, co oznaczało skok o 17,4% w jednym oknie cenowym .
• Lipiec–sierpień 2026 (stabilizacja poprzez dotacje): EPRA utrzymała ceny benzyny na poziomie 214,03 KSh, oleju napędowego na 222,86 KSh, a nafty na 191,38 KSh za litr, przeznaczając 945 milionów KSh na dotacje .
• 15 sierpnia – 14 września 2026 (ukierunkowana ulga): Olej napędowy potaniał o 5 KSh do 217,86 KSh za litr, podczas gdy ceny benzyny i nafty pozostały bez zmian. Rząd przekierował wsparcie dotacyjne na benzynę i naftę, skutecznie wykorzystując olej napędowy do subsydiowania krzyżowego użytkowników benzyny i zapobiegając potencjalnej podwyżce benzyny o 8,64 KSh za litr .

Wydatki na dotacje: miliardy na złagodzenie ciosu

Senegal – Sytuacja fiskalna Senegalu jest ekstremalna:

• Kraj pierwotnie przeznaczył 250 miliardów franków CFA (~442 mln dolarów) na dotacje do paliw w 2026 r. .
• Do połowy sierpnia 2026 r. wydatki na dotacje do paliw przekroczyły już 245 miliardów franków CFA (432 mln dolarów) – to prawie cała roczna alokacja w nieco ponad siedem miesięcy .
• Minister finansów Cheikh Diba ostrzegł w maju 2026 r., że jeśli ceny ropy sięgną 115 dolarów za baryłkę, rachunek za dotacje może przekroczyć plan aż o 1,15 biliona franków CFA (~2 miliardy dolarów) – to mniej więcej jedna piąta całego budżetu państwa . Premier Ousmane Sonko poinformował parlament, że niezbędne będzie dodatkowe 1 bilion franków CFA lub więcej . Przy zakładanych 85 dolarach za baryłkę koszty dotacji prognozowano już na 774 miliardy franków CFA .

Kenia – Wydatki Kenii również są znaczące:

• Prezydent William Ruto poinformował w maju 2026 r., że rząd wydał łącznie ponad 28 miliardów KSh (~217 mln dolarów) na działania stabilizujące ceny paliw i ulgi podatkowe od początku kryzysu . Z tej kwoty 13,74 miliarda KSh trafiło bezpośrednio na dotacje do paliw w cyklach cenowych kwiecień–maj i maj–czerwiec .
• Rząd obniżył o połowę VAT na produkty naftowe z 16% do 8%, co kosztowało budżet szacunkowo 14,43 miliarda KSh utraconych dochodów .
• Tylko w cyklu lipiec–sierpień 2026 r. rząd przeznaczył 945 milionów KSh z Funduszu Opłaty Rozwojowej ds. Ropy Naftowej . W kolejnym cyklu (sierpień–wrzesień 2026) wydano dodatkowe 938 milionów KSh .
• Kenia starała się również o potencjalną pożyczkę w wysokości 600 mln dolarów z Banku Światowego, aby uchronić swoją gospodarkę przed wstrząsami .

Szersze zagrożenia: strukturalna podatność na wstrząsy

Kryzys to nie tylko wyższe ceny na stacjach benzynowych – obnażył fundamentalne słabości afrykańskich gospodarek.

Ostre uzależnienie od importu i niskie rezerwy. Kenia pozyskuje całą swoją ropę z Bliskiego Wschodu i posiada zaledwie około 20 dni rezerw strategicznych – wprowadzono już środki reglamentacyjne . Szacuje się, że 78,6% kenijskich producentów odczuło skutki opóźnień w dostawach i wyższych składek ubezpieczeniowych . Senegal również w dużym stopniu polega na imporcie przetworzonych produktów naftowych . Afryka jest regionem najbardziej dotkniętym zakłóceniami w Cieśninie Ormuz nie ze względu na wolumen importu ropy (Azja jest większa), ale z powodu strukturalnego deficytu mocy rafineryjnych: kontynent importuje bardzo dużą część swojego zużycia przetworzonych produktów naftowych, a rafinerie w Zatoce Perskiej są prawie całkowicie uzależnione od cieśniny w kwestii logistyki eksportu .

Ogromna presja fiskalna. Oba kraje spalają przeznaczone na dotacje środki budżetowe w wielokrotności planowanych poziomów, ograniczając wydatki na zdrowie, edukację i infrastrukturę . Minister finansów Senegalu ostrzegł, że każdy dodatkowy dolar na cenie ropy pogłębia dziurę budżetową .

Efekt domina na koszty żywności i transportu. UNCTAD ostrzegł, że nawet po ponownym otwarciu cieśniny wrażliwe gospodarki będą borykać się z przedłużającymi się podwyżkami kosztów żywności i nawozów, ponieważ zerwane łańcuchy dostaw – kontrakty frachtowe, sieci transportowe i rynki ubezpieczeniowe – potrzebują znacznie więcej czasu na odbudowę niż rynki energii . Wyższe ceny paliw bezpośrednio podnoszą koszty produkcji i dystrybucji żywności w całym regionie. Dobowy ruch statków przez cieśninę spadł z około 125 do zaledwie 10 w szczycie konfliktu, co oznacza spadek o 92% .

Inflacja i niepokoje społeczne. Inflacja w Kenii sięgnęła 6,7% częściowo z powodu kosztów paliwa, a w kraju wybuchły już protesty przeciwko rosnącym cenom na stacjach . W połowie maja 2026 r. kierowcy matatu (minibusów) zaparkowali swoje pojazdy na znak protestu przeciwko gwałtownym podwyżkom . Podwyżki cen w Senegalu grożą podobnymi napięciami społecznymi .

Presja na zadłużenie i bilans płatniczy. UNCTAD oszacował, że 50-procentowy wzrost cen ropy zwiększa roczny rachunek netto za import ropy 65 wrażliwych gospodarek o około 20,4 miliarda dolarów, z czego 16,1 miliarda dolarów przypada na kraje najsłabiej rozwinięte, a 4,3 miliarda dolarów na małe rozwijające się państwa wyspiarskie . Pogłębi to deficyty na rachunkach obrotów bieżących, osłabi waluty i pogłębi ubóstwo dla prawie miliarda ludzi .

Strukturalny sygnał ostrzegawczy. Kryzys obnażył niemal całkowite uzależnienie Afryki od importu przetworzonej ropy i brak krajowych mocy rafineryjnych, stawiając pilne pytania o długoterminowe bezpieczeństwo energetyczne . Raport Banku Światowego z kwietnia 2026 r. „Commodity Markets Outlook” prognozował 16-procentowy wzrost średnich cen surowców w tym roku – pierwszy roczny wzrost od 2022 r. – napędzany przez zamknięcie cieśniny i jego kaskadowe skutki dla rynków energii, nawozów i metali . Jak ujęła to jedna z analiz, kryzys przekształcił odległy geopolityczny wstrząs w codzienną rzeczywistość milionów Afrykanów: wyższe koszty transportu, droższa żywność i rządy zmuszone do wyboru między dotacjami a wszystkim innym.