Daron Acemoglu: liberalna demokracja rani samą siebie. Oto jego diagnoza i proponowane lekarstwo

„Miękki kaftan bezpieczeństwa”

Acemoglu opisuje zjawisko „miękkiego kaftana bezpieczeństwa” – stopniowe, narzucone przez elity zawężenie wyborów politycznych i ekonomicznych, które ograniczyło demokratyczną debatę i wykluczyło obawy klasy pracującej. Przejawiało się to przez:

• Porzucenie idei wspólnego dobrobytu: liberalne elity nie zareagowały na rosnące nierówności i stagnację płac dla osób bez wyższego wykształcenia .
• Wywyższenie elity z wyższym wykształceniem: polityka i kultura zaczęły faworyzować priorytety profesjonalistów i posiadaczy dyplomów, alienując klasę pracującą .
• Odejście od wolności słowa i demokratycznego samorządu: instytucje stały się mniej responsywne na wolę ludu, a kultura otwartej debaty uległa erozji .

Ten miękki kaftan bezpieczeństwa, w odróżnieniu od jawnej represji, zdławił demokratyczną responsywność, która wcześniej legitymizowała liberalizm .

Dysfunkcja AI jako lustrzane odbicie kryzysu demokracji

Acemoglu łączy dysfunkcję w rozwoju sztucznej inteligencji z tym samym wzorcem, który złamał liberalną demokrację. W obu przypadkach elitarne grupy narzucają kierunek rozwoju, zastępując rozważny, szeroko korzystny postęp . Debata o AI – jak twierdzi – „ma tendencję do eskalowania wszystkiego”, podsycana przez podział na wykształconą elitę i resztę społeczeństwa . Zamiast demokratycznie kształtować AI tak, by wspierała pracowników i służyła dobru publicznemu, technologia jest wdrażana, by wzmacniać korporacje i rządy kosztem pracowników i obywateli . Polaryzacja i utrata zaufania w zarządzaniu AI są lustrzanym odbiciem tych samych dynamik w życiu politycznym .

Rozwiązanie: „Liberalizm klasy pracującej”

Odpowiedzią Acemoglu jest „liberalizm klasy pracującej” (w materiałach promocyjnych określany jako projekt „na miarę Roosevelta”) . Jego kluczowe elementy to:

• Odbudowa wspólnego dobrobytu: przekierowanie polityki gospodarczej na korzyść pracowników bez wyższego wykształcenia poprzez wzmocnienie pozycji negocjacyjnej, lepsze płace i inkluzywny wzrost .
• Odnowa demokracji: rewitalizacja instytucji samorządności i wolności słowa, tak by liberalizm znów odpowiadał na żądania ludu, a nie tylko na konsensus elit .
• Zmiana kursu technologicznego: kształtowanie AI i automatyzacji tak, by wzmacniały ludzkie możliwości i dawały władzę pracownikom, zamiast ich zastępować lub koncentrować władzę w rękach nielicznych .

Acemoglu nie postuluje powrotu do socjaldemokracji z połowy XX wieku, lecz stworzenie nowej filozofii politycznej, która przywraca pierwotną obietnicę liberalizmu – powszechną wolność i wspólny dobrobyt – w świecie postindustrialnym, targanym technologicznymi wstrząsami .