Cieśnina Ormuz: dyplomacja w martwym punkcie, żegluga zamarła, a ceny ropy eksplodują

Według szczegółów podanych przez irańskie media państwowe, umowa zakazywałaby przepływu przez cieśninę jakimkolwiek statkom amerykańskim lub izraelskim, a naruszającym groziłyby kary w wysokości do 20% wartości ładunku . Szlak ma mieć charakter tymczasowy (dwa do czterech miesięcy) i jest uzależniony od zmiany stanowiska USA; nie oznacza pełnego otwarcia cieśniny . Wiceminister spraw zagranicznych Iranu Kazem Gharibabadi przyznał, że choć co do trasy osiągnięto porozumienie, to wciąż negocjowany jest mechanizm wdrożenia i inne kwestie .

Stanowiska kluczowych stron

Iran – Teheran twierdzi, że umowa jest „na granicy finalizacji”, ale cieśnina nie zostanie otwarta, dopóki Stany Zjednoczone nie spełnią kilku warunków, w tym zniesienia blokady morskiej portów irańskich i wypłaty odszkodowań . 13 sierpnia Irański Urząd ds. Cieśniny Ormuz (Persian Gulf Strait Authority) oświadczył, że „Cieśnina Ormuz pozostaje zablokowana i nie zostanie otwarta, dopóki warunki Iranu nie zostaną przyjęte” .

Oman – Oman pełni rolę mediatora. Początkowo zaproponował plan wspierany przez kraje Zatoki w sprawie wspólnego, regionalnego zarządzania i dobrowolnych opłat, który Iran odrzucił . Maskat kontynuuje rozmowy i dąży do wspólnego ogłoszenia porozumienia, ale stanowisko Omanu jest bliższe krajom Zatoki, które sprzeciwiają się przyznaniu Iranowi jednostronnej kontroli nad cieśniną .

Stany Zjednoczone – USA nie są stroną bilateralnego porozumienia. Przedstawiciel USA powiedział agencji Reutera 9 sierpnia, że każde porozumienie między Iranem a Omanem „musiałoby obejmować Stany Zjednoczone” . Prezydent Trump odpowiedział eskalacją własnych żądań – w tym, by Iran wypłacił odszkodowania za osoby zabite w wojnach i atakach – oraz militarnym potwierdzeniem kontroli USA nad cieśniną .

Ataki na statki handlowe i załamanie żeglugi

Kryzys rozpoczął się pod koniec lutego 2026 roku, gdy operacje wojskowe USA i Izraela przeciwko Iranowi wywołały irańskie działania odwetowe, w tym ataki na statki handlowe w cieśninie . W lipcu 2026 roku ataki przybrały na sile. 7 lipca katarskiemu tankowcowi z LNG groziła eksplozja, a saudyjski tankowiec z ropą został uszkodzony w pobliżu cieśniny, co skłoniło władze morskie do podniesienia poziomu zagrożenia na „poważne” . 9 lipca cieśninę przepłynęły zaledwie dwa tankowce . Do 17 lipca tylko trzy statki handlowe przekroczyły cieśninę w ciągu jednego dnia – najmniej od maja – a większość jednostek zawracała lub wstrzymywała rejsy .

Według stanu na 11 sierpnia ruch spadł do zaledwie sześciu jednostek w porównaniu ze średnią 10-dniową wynoszącą około 11 . Do 14 sierpnia tranzyt był wciąż „ograniczony” znacznie poniżej średnich miesięcznych w obliczu rywalizujących roszczeń do suwerenności . Nieliczne statki płaciły „myto” Straży Rewolucyjnej (IRGC) za bezpieczny przejazd, ale zdecydowana większość żeglugi handlowej zaprzestała korzystania z drogi wodnej .

Rywalizujące roszczenia do suwerenności

Spór o suwerenność przerodził się w połowie sierpnia 2026 roku w bezpośrednią i eskalacyjną retorykę:

• Trump twierdzi, że ma „całkowitą kontrolę” i grozi deklaracją terytorialną. 12 sierpnia Trump napisał na Truth Social: „Stany Zjednoczone mają całkowitą kontrolę nad Cieśniną Ormuz. MYŚLĘ, ŻE JĄ ZATRZYMANY! Nasza blokada morska nazywana jest przez wszystkich »STALOWYM MUREM« i Iran nic nie może na to poradzić” . 14 sierpnia powiedział, że być może wkrótce ogłosi Cieśninę Ormuz terytorium USA .
• Iran kategorycznie odrzuca to roszczenie. Dowódca irańskiej formacji Basij oświadczył, że cieśnina znajduje się „pod kontrolą i zarządzaniem Iranu” i „pozostanie irańska” . Rzecznik irańskiego MSZ powiedział, że oświadczenie Trumpa nie ma „żadnej wartości prawnej ani praktycznej” .
• Skutek: pat. Obie strony twierdzą, że sprawują faktyczną kontrolę – Stany Zjednoczone poprzez blokadę morską („Stalowy Mur”), Iran poprzez groźby IRGC i fizyczne blokowanie ruchu handlowego – ale żadna z nich nie jest w stanie skutecznie otworzyć drogi wodnej bez współpracy drugiej strony .

Szersze implikacje geopolityczne i gospodarcze

Zakłócenie określono największym szokiem podażowym ropy naftowej w historii . Po rozpoczęciu operacji USA i Izraela pod koniec lutego baryłka Brent podskoczyła o 8% (z około 71 do 77 dolarów), by 7 kwietnia osiągnąć nawet 144,42 dolara, a na początku lipca spaść do 69,35 dolara . Przez cieśninę normalnie przepływa około 20% światowych dostaw ropy i znaczna część LNG .

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) obniżyła prognozę popytu na ropę na 2026 rok o 1,6 mln baryłek dziennie właśnie z powodu zakłóceń w Ormuzie . Pojawiają się globalne niedobory: Brookings Institution opisał sytuację jako „największy szok podażowy w historii ropy”, z niedoborami w Azji (od Tajlandii po Pakistan), a Europa mierzy się z galopującymi cenami i brakami oleju napędowego . 12 sierpnia 2026 roku Brent kosztował blisko 90 dolarów za baryłkę, rosnąc o 2% w ciągu dnia po atakach, które rozwiały nadzieje na szybkie otwarcie cieśniny .

USA utrzymują blokadę morską wobec żeglugi związanej z Iranem, a Trump zażądał irańskich reparacji. Nie ogłoszono dotychczas nowego, odrębnego reżimu sankcji związanych z kryzysem w Ormuzie poza istniejącymi środkami . Raport CRS (Congressional Research Service) wskazuje, że USA mają do wyboru opcje obejmujące dodatkowe sankcje na Iran oraz podmioty ułatwiające płacenie myta w Ormuzie .

Podsumowując: według stanu na 15 sierpnia 2026 roku porozumienie Iranu z Omanem jest technicznie w „końcowej fazie”, ale nie zostało podpisane. Cieśnina pozostaje w praktyce zamknięta dla większości ruchu handlowego, a rywalizujące roszczenia Trumpa i Iranu – w tym groźba ogłoszenia cieśniny amerykańskim terytorium – oddalają perspektywę rozwiązania dyplomatycznego. Ruch statków osiągnął rekordowo niski poziom, rynki ropy są wyjątkowo niestabilne, a globalne zakłócenie dostaw energii jest najpoważniejsze w historii .