Trump chce ogłosić Cieśninę Ormuz terytorium USA. Eksperci: to bez precedensu w prawie międzynarodowym

Status prawny: Cieśnina międzynarodowa, a nie terytorium USA

Cieśnina Ormuz to międzynarodowa droga wodna, której status reguluje Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS). Zgodnie z nią, tranzyt przez cieśniny używane do żeglugi międzynarodowej nie może być utrudniany . W najwęższym miejscu cieśnina ma mniej niż 30 mil szerokości – dokładnie 21 mil morskich – i jej wody leżą w granicach wód terytorialnych Iranu i Omanu. Oba państwa roszczą sobie prawo do 12-milowej strefy wód terytorialnych .

Zgodnie z prawem międzynarodowym, państwa nadbrzeżne zachowują suwerenność nad swoim morzem terytorialnym, ale jest ona ograniczona przez prawo tranzytu dla wszystkich statków, w tym okrętów wojennych . To prawo tranzytu nie podlega zawieszeniu .

Kluczowy problem: ani Stany Zjednoczone, ani Iran nie są stronami UNCLOS . Iran podpisał, ale nie ratyfikował konwencji; USA również podpisały, ale nigdy jej nie ratyfikowały . Prawnicy zwracają uwagę, że oznacza to, iż Iranu nie obowiązują standardy tranzytu wynikające z UNCLOS jako umowy międzynarodowej, choć niektórzy twierdzą, że reżim tranzytowy jest częścią prawa zwyczajowego .

Jednostronne ogłoszenie przez USA suwerenności nad cieśniną nie miałoby podstaw w prawie międzynarodowym i zostałoby prawdopodobnie odrzucone przez społeczność międzynarodową, w tym ONZ . Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) wezwała już państwa członkowskie, by nie uznawały irańskich roszczeń do suwerenności nad cieśniną – podobna logika odnosiłaby się do roszczeń amerykańskich.

Kontrargument Iranu: „Pod kontrolą i zarządem Iranu”

Iran kategorycznie odrzucił deklarację Trumpa. 13 sierpnia nowo mianowany szef paramilitarnej jednostki Basidż, Hossein Taeb, oświadczył, że cieśnina znajduje się „pod kontrolą i zarządem Iranu” i nie zostanie otwarta, dopóki USA nie zaakceptują irańskich żądań i nie zmienią swojego postępowania .

Iran poinformował również w lipcu agencję ONZ ds. żeglugi, że „części Cieśniny Ormuz znajdują się w wodach terytorialnych Islamskiej Republiki Iranu” i że ma on władzę nad tymi częściami . Teheran argumentuje, że zgodnie z międzynarodowym prawem morza, państwo nadbrzeżne sprawuje suwerenność nad swoim morzem terytorialnym .

Te sprzeczne roszczenia tworzą patową sytuację, w której obie strony oskarżają się nawzajem o naruszanie norm międzynarodowych i żadna nie ma wyraźnej przewagi prawnej.

Upadły rozejm: Od Islamabadu do wznowienia działań wojennych

W czerwcu 2026 roku podpisano 14-punktowe memorandum z Islamabadu (Islamabad Memorandum of Understanding), wynegocjowane przez Pakistan. Deklarowało ono zakończenie działań wojennych i ponowne otwarcie cieśniny . Porozumienie miało dać 60-dniowe okno na negocjacje w sprawie stałego pokoju .

Rozejm jednak szybko się załamał. 8 lipca Trump ogłosił, że porozumienie tymczasowe jest „skończone” . W połowie lipca wznowione działania wojenne między USA a Iranem zniszczyły zawieszenie broni, a obie strony oskarżały się wzajemnie o naruszenia . USA przeprowadziły nowe fale uderzeń, a Iran odpowiedział atakami na statki handlowe .

Według stanu na 12 sierpnia, starsze irańskie źródło poinformowało Reutera, że nie toczą się żadne rozmowy na temat przedłużenia 60-dniowego rozejmu, a Iran żąda od Waszyngtonu powrotu do pierwotnego, tymczasowego porozumienia .

Wpływ na globalne dostawy ropy i żeglugę

Cieśnina Ormuz jest w dużej mierze zablokowana przez Iran od 28 lutego 2026 roku, kiedy to USA i Izrael rozpoczęły kampanię powietrzną przeciwko Iranowi . Liczba statków przepływających przez cieśninę spadła do rekordowo niskiego poziomu – w połowie sierpnia odnotowano osiem śledzonych jednostek w ciągu tygodnia .

Międzynarodowa Agencja Energetyczna ostrzegła, że globalne zapasy ropy „szybko się kurczą” . Ceny ropy i gazu ziemnego gwałtownie wzrosły w wyniku blokady . Ruch statków pozostaje „minimalny” pomimo zapewnień Trumpa, że cieśnina jest otwarta .

Trump o cenach benzyny: „Zapłaćcie trochę więcej na stacji”

14 sierpnia Trump wezwał Amerykanów do zaakceptowania „nieco wyższych cen benzyny” jako koniecznej ceny zapobieżenia uzyskaniu przez Iran broni jądrowej . Powiedział do tłumu: „Zapłacić trochę więcej na stacji, pamiętajcie, że robicie to, by powstrzymać Iran przed zdobyciem bomby atomowej.”

Jest to zgodne z jego retoryką od początku konfliktu. Od czasu wybuchu wojny pod koniec lutego, Trump wielokrotnie bagatelizował obawy dotyczące rosnących kosztów paliw:

• W marcu 2026 roku stwierdził, że „nie martwi się” rosnącymi cenami benzyny .
• W kwietniu przyznał, że ceny „mogą pozostać wysokie aż do listopada” .
• W czerwcu powiedział, że „uwielbia” inflację, bo ceny spadną po zakończeniu wojny .

Średnia cena benzyny regularnej w USA przekroczyła 4 dolary za galon w kwietniu 2026 roku i utrzymuje się na podwyższonym poziomie .