Katastrofa funduszu AI: 45 miliardów dolarów wyparowało w miesiąc. Jak upadek „cudownego dziecka” wstrząsnął Wall Street

Leopold Aschenbrenner, były badacz OpenAI mający wówczas nieco ponad 20 lat, założył fundusz „Situational Awareness” (Świadomość Sytuacyjna) w 2024 roku, nadając mu nazwę swojego głośnego eseju na temat sztucznej inteligencji ogólnej (AGI) . Teza inwestycyjna funduszu była prosta: sztuczna inteligencja będzie dominującym motorem wzrostu na globalnych rynkach w nadchodzącej dekadzie . Aschenbrenner realizował tę wizję, koncentrując się na akcjach spółek związanych z AI – producentach chipów, takich jak SK Hynix, dostawcach infrastruktury centrów danych (CoreWeave) oraz spółkach energetycznych, a także inwestując w prywatne start-upy AI, w tym Anthropic .

Strategia okazała się natychmiastowym sukcesem. Na początku lipca 2026 roku „Situational Awareness” zarządzał aktywami o wartości około 45 miliardów dolarów, pozyskując wsparcie od takich gigantów jak JPMorgan, Goldman Sachs, Bank of America oraz miliarderów, w tym współzałożycieli Stripe, Patricka i Johna Collisonów . Fundusz osiągnął stopę zwrotu na poziomie 439% do czerwca 2026 roku, zamieniając setki milionów dolarów w dziesiątki miliardów . W szczycie popularności Aschenbrennera okrzyknięto „Nostradamusem AI” . Jednak pod powierzchnią fundusz korzystał z dźwigni finansowej sięgającej podobno 400%, czyli pożyczał ogromne sumy, by wzmocnić swoje i tak już agresywne zakłady na AI .

Upadek: 35 miliardów dolarów wyparowało w kilka tygodni

Koniunktura na akcje AI zmieniła się gwałtownie w lipcu 2026 roku. Globalna wyprzedaż akcji spółek półprzewodnikowych i związanych z AI, wywołana rosnącym sceptycyzmem co do trwałości ogromnych wydatków korporacji na sztuczną inteligencję, doprowadziła do historycznego odwrócenia trendu . Dla „Situational Awareness” skutki były katastrofalne.

• Kaskada wezwań do uzupełnienia depozytów (margin calls). Przy dźwigni sięgającej 4-krotności kapitału, nawet umiarkowane spadki na akcjach AI szybko przekroczyły wartość zabezpieczenia funduszu. Główni brokerzy, w tym Bank of America, zażądali gotówki, zmuszając Aschenbrennera do likwidacji pozycji w najgorszym możliwym momencie .

• Wymuszona wyprzedaż do Citadel. W ramach transakcji przeprowadzonej w trudnej sytuacji Aschenbrenner sprzedał praktycznie wszystkie publiczne udziały funduszu – w tym akcje SK Hynix i CoreWeave – funduszowi Kena Griffina, Citadel, po cenach poniżej rynkowych . Serwis CNBC podał, że wartość sprzedanego portfela wyniosła około 16 miliardów dolarów .

• Krwioupust aktywów. Zarządzane aktywa runęły z około 45 miliardów dolarów na początku lipca do około 10 miliardów dolarów – strata wartości wyniosła około 35 miliardów dolarów w ciągu mniej więcej miesiąca .

• Utrzymanie udziałów w Anthropic. Fundusz wycofał się z transakcji sprzedaży udziałów w Anthropic o wartości 3,5 miliarda dolarów, zachowując swoje cenne prywatne udziały w spółkach AI .

• List do inwestorów. W liście do inwestorów, którego treść uzyskała agencja Reuters, Aschenbrenner napisał: „Zawiedliśmy was w tym miesiącu”, obiecując „wyciągnąć niezbędne wnioski z tego doświadczenia” . Fundusz w skali roku wciąż był na plusie (około 80%), co pokazuje, jak ekstremalne były wcześniejsze zyski .

15-miliardowy cios dla Jane Street

Jane Street, potężny dom maklerski z Wall Street i główny inwestor w „Situational Awareness”, poniósł w lipcu stratę w wysokości 15 miliardów dolarów. Wynikała ona zarówno z ekspozycji na fundusz hedgingowy, jak i bezpośrednich inwestycji w spółki AI, które ucierpiały w wyniku szerszej przeceny . Według Bloomberga, część strat była również efektem błędnych zakładów na opcjach powiązanych z rynkami chińskimi .

Należy jednak podkreślić, że 15-miliardowa strata była rzadkim i dotkliwym miesiącem, który nastąpił po wyjątkowo silnym pierwszym półroczu 2026 roku. Kluczowy kontekst:

• Rekordowy I kwartał 2026. W samym pierwszym kwartale Jane Street osiągnął przychody handlowe w wysokości 16,1 miliarda dolarów i zysk netto w wysokości 10,3 miliarda dolarów, co stanowiło ponad dwukrotność wyniku z I kwartału poprzedniego roku .
• Odporność w ujęciu rocznym. Do końca lipca firma wygenerowała łączne przychody handlowe w wysokości ponad 40 miliardów dolarów, według źródeł agencji Reuters .
• Rekordowy rok 2025. W 2025 roku Jane Street ustanowił rekord Wall Street, osiągając 39,6 miliarda dolarów przychodów netto z tytułu obrotu, wyprzedzając JPMorgan i inne banki inwestycyjne .

Lipcowa strata – choć ogromna w wartościach bezwzględnych – została wchłonięta w ramach wciąż bardzo dobrego roku. Wynik Jane Street na poziomie ponad 40 miliardów dolarów od początku roku oznaczał, że 15-miliardowy cios był znaczącym, ale nie paraliżującym spadkiem .

Szerzej: Branża funduszy hedgingowych w lipcu 2026

Przecena akcji AI odbiła się na wynikach funduszy hedgingowych na całym świecie, ale żaden z nich nie zbliżył się do strat poniesionych przez „Situational Awareness”:

• Globalne fundusze hedgingowe. Według notatki JPMorgan, globalne fundusze hedgingowe straciły w lipcu prawie 3% swoich zysków z powodu wycofywania się z zakładów technologicznych, ale w skali roku (do końca lipca) wciąż były na plusie o około 8% .

• Fundusze skoncentrowane na Azji. Ból był bardziej odczuwalny w Azji. Dane Goldman Sachs Prime Brokerage wykazały, że azjatyckie fundusze typu long-short straciły średnio 18,6% w lipcu, co było najgorszym miesięcznym spadkiem w historii . Fundusze zarządzane przez Hel Ved Capital Management, E20 Capital, Valliance Asset Management i WT Asset Management odnotowały straty dwucyfrowe .

• Inne znaczące ofiary. Sztandarowy fundusz technologiczny Whale Rock Capital Management stracił w lipcu 21,7% . Fundusz hedgingowy VARA, skoncentrowany na AI, spadł o 44% . Fundusze wielostrategiczne, takie jak Balyasny i Verition, również odnotowały straty, choć mniejsze .

• Ekstremalny ewenement. Miesięczna strata „Situational Awareness” wynosząca 67% i załamanie aktywów o 35 miliardów dolarów były niezrównane. Z wyłączeniem funduszu Aschenbrennera, fundusze technologiczne straciły w lipcu 10,2% – co samo w sobie jest rekordem – ale ta liczba podkreśla, jak ekstremalna była implozja „Situational Awareness” .

Kluczowe wnioski: Niebezpieczeństwa dźwigni w zakładzie na AI

Upadek „Situational Awareness” to podręcznikowy przykład tego, co się dzieje, gdy dźwignia finansowa łączy się z przeludnionym zakładem na jeden sektor:

• Nadmierna dźwignia potęguje spadki. Dźwignia sięgająca 400% oznaczała, że 25-procentowy spadek wartości portfela mógł zniszczyć cały kapitał własny funduszu. Kiedy akcje AI spadły o 30-78% ze swoich szczytów, fundusz nie miał już żadnego marginesu na manewr .

• Koncentracja zwiększa ryzyko. „Situational Awareness” był prawie w całości zainwestowany w jeden temat: infrastrukturę i akcje spółek półprzewodnikowych AI. Gdy ten temat się odwrócił, nie było żadnych zabezpieczeń ani dywersyfikacji, które mogłyby zamortyzować cios .

• Brokerzy pierwszego rzędu chronią przede wszystkim siebie. Bank of America, Goldman Sachs i JPMorgan, będący głównymi brokerami funduszu, szybko zażądali gotówki, przyspieszając przymusową likwidację i uniemożliwiając funduszowi oczekiwanie na odbicie .

Fundusz Aschenbrennera miał rację co do długoterminowej tezy o AI, ale pomylił się w kwestii wyczucia czasu i zarządzania ryzykiem. Lekcja dla inwestorów brzmi: mieć rację to za mało, jeśli wielkość pozycji i dźwignia są błędne .