Norweski gigant inwestycyjny bije na alarm: prawa akcjonariuszy są systematycznie ograniczane

13 sierpnia 2026 roku norweski fundusz majątkowy Norges Bank Investment Management (NBIM) – największy na świecie, wart 2,3 biliona dolarów – wystosował stanowcze ostrzeżenie: prawa akcjonariuszy na głównych rynkach świata są po cichu, ale systematycznie ograniczane. NBIM, który posiada około 1,5% wszystkich spółek notowanych na światowych giełdach, widzi, jak przepisy coraz częściej faworyzują założycieli i insiderów kosztem niezależnych inwestorów .

Trzy kluczowe obawy

NBIM koncentruje się na trzech powiązanych ze sobą trendach, które – jak twierdzi – zmieniają równowagę sił między osobami zarządzającymi spółkami a zewnętrznymi akcjonariuszami:

Struktury dual-class shares. Fundusz jest szczególnie zaniepokojony rozprzestrzenianiem się akcji o podwójnej klasie głosu, które przyznają założycielom i insiderom siłę głosu znacznie przewyższającą ich faktyczny udział ekonomiczny w spółce. Taka struktura pozwala założycielowi kontrolować firmę, posiadając jedynie mniejszościowy pakiet akcji, co skutecznie odizolowuje zarząd od odpowiedzialności przed akcjonariuszami .

Słabnące wymogi ujawniania informacji. W niektórych krajach wymogi raportowania stają się coraz bardziej dobrowolne, co utrudnia akcjonariuszom dostęp do informacji niezbędnych do podejmowania świadomych decyzji i pociągania spółek do odpowiedzialności .

Przepisy faworyzujące insiderów. NBIM twierdzi, że nowe regulacje są coraz częściej projektowane tak, aby przynosić korzyści założycielom i akcjonariuszom kontrolującym, kosztem długoterminowych, niezależnych inwestorów. Fundusz ostrzega, że ten wzorzec nie ogranicza się do jednego regionu, ale pojawia się w wielu głównych gospodarkach .

Co napędza erozję praw akcjonariuszy?

CEO Nicolai Tangen wskazuje na silny mechanizm konkurencyjny jako główny motor tych zmian. Giełdy na całym świecie łagodzą standardy ładu korporacyjnego i praw głosu w wyścigu o przyciągnięcie głośnych ofert publicznych (IPO). Ten „wyścig na dno” osłabia ochronę akcjonariuszy, ponieważ giełdy konkurują o to, która zaoferuje założycielom najkorzystniejsze warunki .

IPO SpaceX jako przykład. Tangen bezpośrednio wskazał na SpaceX jako żywy przykład tego trendu. Według funduszu SpaceX przyjęło zasady ładu korporacyjnego, które dają założycielowi Elonowi Muskowi praktycznie nieograniczoną władzę wykonawczą i ograniczają typowe zabezpieczenia akcjonariuszy w sposób niespotykany we współczesnej historii . Musk kontroluje ponad 80% praw głosu w SpaceX, co jest nadzwyczajną koncentracją władzy, którą fundusz postrzega jako sygnał ostrzegawczy dla innych spółek .

Dobrowolne standardy raportowania. Fundusz odnotowuje, że w niektórych krajach obowiązkowe dotąd ujawnianie informacji przez spółki staje się dobrowolne, co bezpośrednio ogranicza transparentność wobec akcjonariuszy .

Jakie zabezpieczenia proponuje fundusz?

NBIM nie tylko bije na alarm, ale także proponuje konkretne rozwiązania, które jego zdaniem są niezbędne do ochrony mniejszościowych akcjonariuszy i zachowania integralności rynków:

Klauzule wygasające (sunset clauses) dla struktur dual-class. Fundusz domaga się obowiązkowych, ograniczonych w czasie klauzul wygasających, które powodowałyby automatyczne wygaśnięcie nadrzędnych praw głosu po określonym czasie. Zapobiegłoby to trwałemu umocnieniu kontroli założyciela i wymuszałoby okresową ocenę, czy struktura ta nadal służy interesom akcjonariuszy .

Jawność wyników głosowania w podziale na klasy akcji. NBIM popiera wymóg, aby spółki ujawniały wyniki głosowań w podziale na klasy akcji, tak aby inwestorzy mogli zobaczyć prawdziwy sygnał rynkowy płynący z głosów proxy. Obecnie amerykańska SEC nie nakazuje takiego szczegółowego ujawniania .

Bezpośrednie naciski na giełdy, regulatorów i spółki. Fundusz aktywnie naciska na giełdy papierów wartościowych, organy nadzoru oraz poszczególne spółki, aby przyjęły silniejsze standardy ładu korporacyjnego i oparły się presji na osłabianie praw akcjonariuszy w pogoni za prestiżowymi notowaniami .

Dlaczego to jest ważne?

NBIM to największy na świecie fundusz majątkowy, inwestujący norweskie dochody z ropy i gazu w ogromnym, globalnym portfelu. Jego obawy mają duże znaczenie, ponieważ jego wielkość daje mu unikalną, międzyrynkową perspektywę i siłę nacisku na kształtowanie praktyk ładu korporacyjnego na całym świecie. Ostrzeżenie funduszu nie jest ćwiczeniem teoretycznym – odzwierciedla realne, udokumentowane trendy, które zmieniają sposób, w jaki kontrolowane są spółki publiczne i w jaki akcjonariusze wykonują swoje prawa.