Dziura w budżecie Rosji rośnie w zastraszającym tempie. Wydatki na wojnę są dwa razy szybsze niż wpływy do kasy państwa

Deficyt budżetu federalnego Rosji w połowie 2026 roku gwałtownie przekroczył roczny cel. Jest to efekt lawinowo rosnących wydatków na wojnę, które zwiększają się prawie dwa razy szybciej niż dochody budżetowe. Opcje fiskalne Kremla szybko się zawężają – krajowe pożyczki publiczne utknęły w martwym punkcie, a podwyżki podatków okazują się niewystarczające. W odpowiedzi władze w Moskwie coraz bardziej zaciemniają kluczowe dane finansowe.

Jak duży jest deficyt i co go napędza

W pierwszych siedmiu miesiącach 2026 roku Rosja odnotowała deficyt budżetu federalnego w wysokości 6,5 bln rubli (ok. 78,7 mld USD), co stanowi 2,8% PKB. To znacznie więcej niż zaplanowany na cały rok cel w wysokości 3,8 bln rubli (1,6% PKB) . Deficyt jest już 1,7 razy większy od rocznego planu, a do końca roku pozostało jeszcze pięć miesięcy .

Głównym powodem są wydatki wojenne. Wydatki federalne w okresie styczeń–lipiec wzrosły o 14,5% rok do roku, podczas gdy dochody zwiększyły się tylko o 8,8% . Szacuje się, że wydatki na wojsko pochłaniają obecnie około 46% wszystkich środków budżetowych, a budżetem zarządza się w trybie „ręcznego sterowania” (manual control) . Agencja Reuters, powołując się na wewnętrzne szacunki ministerstwa finansów z lutego, podała, że wydatki wojenne w 2026 roku przekroczą budżet o co najmniej 2 bln rubli (ok. 28 mld USD), a w najgorszym scenariuszu nawet o 4 bln rubli .

Nawet chwilowa nadwyżka dochodów z ropy, wywołana kryzysem w Cieśninie Ormuz, nie zdołała załatać dziury. Deficyt za lipiec wyniósł 724 mld rubli (8,8 mld USD) – to stało się mimo skoku przychodów z energii w wyniku napięć na Bliskim Wschodzie. To pokazuje, że strukturalne wydatki wojenne są w stanie pochłonąć każdy dodatkowy zastrzyk gotówki .

Jak rząd ukrywa dane finansowe

Kreml podjął kilka kroków, aby ograniczyć przejrzystość swojej sytuacji fiskalnej:

• Nieprzejrzysty portal budżetowy. Rządowy portal budżetowy przestał wyjaśniać powody korekt prognoz wydatków i deficytu. Gdy w lipcu dane wykazały, że deficyt może przekroczyć plany o ponad 1 bln rubli (12,85 mld USD), portal nie podał żadnego uzasadnienia .
• Ustawa z pominięciem Dumy. W czerwcu 2026 roku Duma uchwaliła ustawę umożliwiającą rządowi zwiększanie wydatków i długu bez zmiany ustawy budżetowej w normalnym trybie parlamentarnym. Praktycznie wyeliminowano publiczną debatę i kontrolę nad decyzjami fiskalnymi .
• Oskarżenia niemieckiego wywiadu. Niemiecka agencja wywiadowcza BND publicznie oskarżyła Rosję w marcu 2026 roku o ukrywanie prawdziwych kosztów ekonomicznych wojny, twierdząc, że deficyt budżetowy za 2025 rok był znacznie wyższy niż oficjalnie podawano .
• „Ręczne sterowanie”. Liczne raporty opisują rosyjski budżet jako zarządzany za pomocą nieprzejrzystych mechanizmów, co utrudnia niezależną weryfikację danych w czasie rzeczywistym .

Zawężające się opcje fiskalne Kremla

Podwyżki podatków są już wprowadzone, ale to za mało

Od stycznia 2026 roku VAT wzrósł z 20% do 22%. Podwyżka ma przynieść około 13 mld USD rocznie, czyli równowartość zaledwie jednego miesiąca wydatków wojskowych . Podniesiono też podatek od zysków firm . Wpływy z VAT skoczyły o jedną czwartą w pierwszym półroczu 2026 roku, ale dodatkowe dochody wciąż są przyćmione przez tempo wzrostu wydatków . Jak ujęło to jedno z analiz: „wysokie ceny ropy i podwyżki podatków nie wystarczają, by zrównoważyć wydatki wojenne” .

Aukcje obligacji krajowych zawieszone

Ministerstwo Finansów pod koniec lipca 2026 roku bezterminowo wstrzymało cotygodniowe aukcje obligacji OFZ po serii nieudanych sprzedaży . Udało się pozyskać zaledwie 8,8 mld rubli wobec kwartalnego celu wynoszącego 1,5 bln rubli . Ministerstwo nie chciało sprzedawać nowego długu z oprocentowaniem powyżej stopy procentowej wynoszącej 14%, jednak inwestorzy, w obliczu inflacji i niepewności fiskalnej, żądali wyższych premii . Przedstawiciel zarządu Sbierbanku pod koniec lipca stwierdził, że rosyjskie banki nie mają wolnej płynności w rublach na zakup obligacji rządowych, co podważa możliwość finansowania długu w kraju .

Przymusowe poleganie na bankach państwowych

Po fiasku aukcji otwartego rynku Ministerstwo Finansów zarejestrowało dwie nowe emisje obligacji OFZ o zmiennym oprocentowaniu, każda o wartości 500 mld rubli. Przeznaczono je do plasowania w bankach kontrolowanych przez państwo, a nie w drodze konkurencyjnych aukcji .

Cięcia w wydatkach poza sektorem obronnym są rozważane

Minister finansów Anton Siłuanow przyznał w maju 2026 roku, że ministerstwo dokonuje przeglądu budżetu i rozważa cięcia poza wydatkami na obronę i sferę socjalną . Jednak z uwagi na fakt, że obrona pochłania prawie połowę wszystkich wydatków, zakres redukcji w innych obszarach jest politycznie bolesny i fiskalnie ograniczony.

Sytuacja skonsolidowanego budżetu jest jeszcze gorsza

Deficyt skonsolidowanego budżetu Rosji (federalny plus regionalny) wzrósł w 2025 roku do 8,3 bln rubli (3,9% PKB), co oznacza 2,6-krotny wzrost w porównaniu z 2024 rokiem . Łączny skumulowany deficyt federalny od początku pełnoskalowej inwazji sięgnął 17,4 bln rubli (ok. 226 mld USD) .

Podsumowując, sytuacja fiskalna Rosji w połowie 2026 roku charakteryzuje się strukturalną nierównowagą: wydatki wojenne rosną mniej więcej dwa razy szybciej niż dochody, podwyżki podatków dla gospodarstw domowych i firm pokrywają tylko niewielką część luki, a krajowy rynek obligacji – główny kanał pożyczkowy Kremla – praktycznie się zablokował. Rządowi pozostają więc przymusowe emisje w bankach państwowych, nieprzejrzyste manewry budżetowe i cięcia wydatków poza obronnością.