Wirus Ebola w DRK. Blisko 4600 zakażeń. Moderna, Oxford i WHO walczą o szczepionkę

Choroba wywołana wirusem Bundibugyo (BVD), uznana przez WHO za stan zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym 17 maja 2026 r. , pozostaje drugą najbardziej śmiertelną epidemią Eboli w historii. Sytuacja na 11 sierpnia 2026 r. jest dramatyczna: intensywna i rozszerzająca się transmisja w północno-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga (DRK), wygaszone ognisko w Ugandzie oraz globalny wyścig o opracowanie szczepionki dla szczepu, dla którego żadna nie istnieje .

Sytuacja epidemiczna: epicentrum w DRK, Uganda ogłasza koniec

Ognisko koncentruje się w Demokratycznej Republice Konga. Według stanu na 11 sierpnia 2026 r. w DRK odnotowano 4566 potwierdzonych przypadków i 2128 zgonów, a 570 pacjentów przebywa w izolacji szpitalnej. Transmisja w prowincjach Ituri i Haut-Uélé jest intensywna i rozszerza się, z utrzymującym się szerzeniem w społecznościach w wielu strefach zdrowia . Ponura granica 2000 zgonów została przekroczona zaledwie 86 dni po oficjalnym ogłoszeniu epidemii 15 maja 2026 r. .

Z kolei Uganda ogłosiła zakończenie epidemii 28 lipca 2026 r., po 42 dniach bez nowego przypadku z transmisją lokalną. Ostatni przypadek zawleczony został wypisany 16 lipca . Uganda pozostaje jednak zagrożona importem przypadków z powodu trwającej transmisji w sąsiedniej DRK .

Szczepionki i badania kliniczne: wyścig z czasem

Nie ma zatwierdzonej szczepionki ani leku specyficznego dla wirusa Bundibugyo . Kilka kandydatur posuwa się obecnie naprzód, co stanowi krytyczny moment w walce z epidemią.

1. Moderna — mRNA-1469 (faza 1)

4 sierpnia 2026 r. Moderna ogłosiła rozpoczęcie pierwszego na ludziach badania fazy 1 szczepionki mRNA-1469 opartej na technologii mRNA, skierowanej przeciwko wirusowi Bundibugyo . Badanie jest prowadzone w trzech ośrodkach w Kanadzie za zgodą Health Canada i obejmie około 80 ochotników, oceniając bezpieczeństwo i immunogenność . W przypadku powodzenia Moderna planuje szybkie rozpoczęcie badań fazy 2 i 3 . Program jest częścią rozszerzonej współpracy z Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), która przeznaczyła na ten cel do 50 milionów dolarów amerykańskich .

2. University of Oxford — ChAdOx1 BDBV (faza 1)

Oxford uruchomił pierwsze na świecie badanie kliniczne szczepionki specyficznej dla wirusa Bundibugyo (BD-Ebov) w lipcu 2026 r., wykorzystując tę samą platformę wektora wirusowego ChAdOx1, co szczepionka Oxford/AstraZeneca przeciwko COVID-19 . Pierwszy ochotnik został zaszczepiony 24 lipca 2026 r. . Badanie fazy 1 ocenia bezpieczeństwo i odpowiedź immunologiczną u 50 zdrowych dorosłych w Oxfordzie, z planami testów w warunkach epidemicznych w Ugandzie jeszcze w 2026 r. . Serum Institute of India wyprodukowało i zmagazynowało już około 620 000 dawek eksperymentalnej szczepionki w oczekiwaniu na późniejsze fazy badań .

3. Zalecenie WHO — badanie krzyżowe Ervebo (rVSV-ZEBOV)

31 lipca 2026 r. Grupa Doradcza WHO (TAG-CVP) zaleciła priorytetowe włączenie Ervebo – jedynej licencjonowanej szczepionki przeciwko Eboli, zatwierdzonej dla wirusa Zaire – do randomizowanego badania klinicznego w walce z chorobą wywołaną wirusem Bundibugyo . Nowe dane z badań na zwierzętach sugerują, że Ervebo zapewnia pewną ochronę przed BVD, szczególnie przed zgonem . Gavi z zadowoleniem przyjęło to zalecenie .

Kluczowa zmiana stanowiska: WHO początkowo odradzała stosowanie Ervebo wobec wirusa Bundibugyo z powodu niewystarczających dowodów na ochronę krzyżową , ale po spotkaniu TAG-CVP 31 lipca DRK oficjalnie złożyło wniosek o awaryjne dostawy Ervebo z globalnych zapasów do Międzynarodowej Grupy Koordynacyjnej . Decyzję tę częściowo motywowały dane obserwacyjne, z których wynikało, że żadna z 242 zarejestrowanych osób zgonów, dla których dostępny był status szczepienia, nie dotyczyła osoby wcześniej zaszczepionej .

4. CEPI — równoległe przygotowanie produkcji

CEPI sfinansowało równoległe działania na rzecz skalowania produkcji szczepionki mRNA-1469 firmy Moderna, aby przyspieszyć dostępność dawek w przypadku wykazania skuteczności, opierając się na wcześniejszych badaniach Moderny nad filowirusami . Podobnie Oxford Vaccine Group współpracuje z Serum Institute of India w celu szybkiej produkcji i skalowania dawek szczepionki ChAdOx1 BDBV, a gotowość produkcyjna jest utrzymywana równolegle do wyników badań fazy 1 .

5. Moderna — zobowiązanie cenowe i dostępowe

W ramach umowy partnerskiej z CEPI Moderna zobowiązała się do zapewnienia przystępnych cen i dostępu do szczepionki dla krajów o niskich i średnich dochodach, choć nie podano jeszcze konkretnych progów cenowych. Firma zadeklarowała zamiar zapewnienia niedrogich dostaw dla LMIC, jeśli szczepionka okaże się skuteczna .

Wyzwania operacyjne: kryzys na wielu frontach

Walka z epidemią jest poważnie utrudniona przez nakładające się kryzysy wykraczające poza sam wirus:

• Konflikt zbrojny: Epicentrum epidemii w prowincji Ituri leży w strefie aktywnego konfliktu, gdzie przemoc ze strony grup zbrojnych ogranicza dostęp zespołów nadzoru, szczepień i godnych pogrzebów. Atakowane są placówki służby zdrowia, a ratownicy stają w obliczu poważnych zagrożeń bezpieczeństwa .
• Niedofinansowanie: Szerzej zakrojona pomoc humanitarna w DRK, w tym walka z Ebolą, jest krytycznie niedofinansowana. Ogranicza to rozmieszczenie szybkich zespołów reagowania, śledzenie kontaktów i zdolności izolacyjne .
• Przeciążone operacje pomocy humanitarnej: Połączenie epidemii Eboli z istniejącymi kryzysami humanitarnymi – wysiedleniami, brakiem bezpieczeństwa żywnościowego i innymi ogniskami chorób – przeciążyło lokalne systemy opieki zdrowotnej. ONZ donosi o nieproporcjonalnym wzroście liczby zgonów wśród dzieci .