€24 biliony w grze: Europa zrywa z amerykańskimi gigantami płatności

Przez dziesięciolecia większość europejskich płatności kartami przepływała przez dwie amerykańskie firmy: Visa i Mastercard. Tylko w 2023 roku przetworzyły one w UE transakcje o wartości około 4,7 biliona euro . Obecnie odpowiadają za około 61% wszystkich płatności kartami w strefie euro i praktycznie za wszystkie transgraniczne transakcje kartami .

Dla przywódców UE to już nie tylko kwestia kosztów czy konkurencji. Postrzegają to jako zagrożenie dla suwerenności finansowej – ryzyko, że infrastruktura, na której opierają się codzienne płatności Europejczyków, może zostać użyta jako broń geopolityczna .

W odpowiedzi Europa realizuje dwutorową strategię: publiczną walutę cyfrową banku centralnego (CBDC) – cyfrowe euro – oraz inicjatywy sektora prywatnego, takie jak portfel Wero i sojusz EuroPA. Razem mają one zbudować europejski ekosystem płatniczy, który będzie mógł konkurować z sieciami kart amerykańskich i ostatecznie je zastąpić.

Cyfrowe euro: Plan, postępy i harmonogram

Cyfrowe euro to elektroniczna forma gotówki emitowana i gwarantowana przez Europejski Bank Centralny (EBC). Ma ono uzupełniać gotówkę i istniejące usługi bankowe, a nie je zastępować .

Ukończone fazy

• Faza badawcza (październik 2021 – październik 2023): Definicja koncepcji, analiza techniczna i propozycja projektu .
• Faza przygotowawcza (listopad 2023 – październik 2025): Opracowanie regulaminu, specyfikacji technicznych i współpraca z rynkiem .
• Obecna faza (od listopada 2025): Przygotowania techniczne, pogłębiona współpraca z rynkiem i wsparcie procesu legislacyjnego .

Postęp prac legislacyjnych

• Rozporządzenie w sprawie cyfrowego euro jest przedmiotem negocjacji między Parlamentem Europejskim, rządami państw UE a Komisją Europejską.
• W czerwcu 2026 roku EBC uzyskał kluczowe poparcie parlamentu: posłowie zagłosowali za rozpoczęciem negocjacji trójstronnych z rządami UE .
• Zakłada się, że współustawodawcy przyjmą rozporządzenie w 2026 roku .

Program pilotażowy i docelowa data emisji

• W lipcu 2026 roku EBC wybrał 36 dostawców usług płatniczych ze strefy euro do udziału w pilotażu cyfrowego euro, w tym niektóre z największych instytucji finansowych w regionie .
• Pilotaż odbędzie się w EBC i kilku krajowych bankach centralnych Eurosystemu, testując funkcjonalność techniczną, procesy operacyjne i doświadczenia użytkowników .
• 12-miesięczny pilotaż ma rozpocząć się w drugiej połowie 2027 roku, a pierwsze transakcje mogą być możliwe już w połowie 2027 roku .
• Potencjalna pierwsza emisja cyfrowego euro planowana jest na 2029 rok, pod warunkiem przyjęcia rozporządzenia w 2026 roku . EBC oświadczył, że podejmie decyzję o emisji dopiero po przyjęciu odpowiednich przepisów .
• W lipcu 2026 roku EBC opublikował wersję 0.91 regulaminu cyfrowego euro, uwzględniającą opinie z szerokich konsultacji rynkowych .

Prywatne europejskie inicjatywy płatnicze: Wero i sojusz EuroPA

Podczas gdy cyfrowe euro jest wciąż w fazie rozwoju, alternatywy z sektora prywatnego są już dostępne i szybko się rozwijają.

Wero: Europejski portfel cyfrowy

Wero to portfel cyfrowy skierowany do konsumentów, stworzony przez Europejską Inicjatywę Płatniczą (EPI), czyli konsorcjum 16 założycielskich europejskich banków i dostawców usług płatniczych . Działa on w oparciu o system SEPA Instant Credit Transfer – unijną infrastrukturę bankową całkowicie niezależną od amerykańskich sieci kartowych .

Kluczowe kamienie milowe dla Wero:

• Uruchomiony w lipcu 2024 roku w Niemczech; obecnie działa w Niemczech, Francji, Belgii i Luksemburgu .
• 43,5 miliona zarejestrowanych użytkowników według stanu na wrzesień 2025 roku .
• Ekspansja do Holandii w 2026 roku, z migracją z systemu iDEAL .
• Funkcje płatności e-commerce dodawane od końca 2025 roku, a płatności zbliżeniowe NFC w punktach sprzedaży planowane na lata 2026–2027 .
• Wspierany przez główne banki, w tym Deutsche Bank, ING, BNP Paribas i ABN AMRO .

Sieć European Payments Alliance (EuroPA)

2 lutego 2026 roku EPI podpisało Memorandum of Understanding z Sojuszem EuroPA, konsorcjum łączącym hiszpański Bizum, włoski Bancomat, portugalski SIBS oraz nordycki system Vipps MobilePay .

• Porozumienie łączy około 130 milionów użytkowników w 13 krajach w jedną interoperacyjną sieć płatniczą .
• Po raz pierwszy tworzy to wiarygodną, ogólnoeuropejską alternatywę dla kart Visa i Mastercard na masową skalę .
• Połączona platforma ma potencjał, by dotrzeć do 380 milionów użytkowników w 15 krajach europejskich .

Jak prywatne inicjatywy uzupełniają cyfrowe euro

Prywatne inicjatywy, takie jak Wero i EuroPA, nie konkurują z cyfrowym euro – są one komplementarnymi elementami większej strategii :

• Prywatne inicjatywy wypełniają natychmiastową lukę: Zapewniają one należącą do Europy infrastrukturę błyskawicznych płatności już teraz, podczas gdy cyfrowe euro jest jeszcze odległe .
• Wspólne kanały dystrybucji: Cyfrowe euro ma być oferowane za pośrednictwem pośredników z sektora prywatnego – banków i dostawców usług płatniczych – czyli tego samego ekosystemu, w którym działają Wero i EuroPA .
• Poparcie EBC: EBC wyraźnie stwierdził, że prywatne rozwiązania płatnicze i cyfrowe euro są komplementarne: prywatne inicjatywy zajmują się innowacjami w codziennych płatnościach, podczas gdy cyfrowe euro zapewnia wolne od ryzyka, powszechnie dostępne odniesienie w postaci pieniądza banku centralnego dla całego systemu .
• Planowana integracja: EPI zadeklarowało gotowość do zintegrowania cyfrowego euro z portfelem Wero, tworząc ujednoliconą europejską warstwę płatniczą, która zmniejszyłaby obciążenie związane z wdrażaniem dla banków .

Dlaczego ograniczenie zależności od Visy i Mastercard to kwestia suwerenności

UE traktuje tę kwestię jako sprawę suwerenności finansowej z kilku powiązanych ze sobą powodów:

Zależność strukturalna

Visa i Mastercard przetwarzają około 61% wszystkich płatności kartami w strefie euro i prawie wszystkie transgraniczne transakcje kartami . Europejskie systemy płatności detalicznych są strukturalnie uzależnione od amerykańskich sieci kartowych i dostawców ICT/cloud . Badanie Parlamentu Europejskiego z 2025 roku wykazało, że ta ciągła zależność „stanowi strukturalną podatność zarówno dla europejskich banków, jak i dla suwerenności finansowej Unii” . W badaniu oceniono, że cyfrowe euro, jeśli zostanie szeroko przyjęte, mogłoby w dłuższej perspektywie zmniejszyć zależność od zagranicznych sieci płatniczych .

Podatność geopolityczna

Przywódcy UE postrzegają tę zależność jako ryzyko, którego Europa nie może dłużej ignorować, biorąc pod uwagę możliwość, że amerykańska infrastruktura płatnicza może zostać przekształcona w broń geopolityczną w obliczu pogarszających się stosunków transatlantyckich . Członek zarządu EBC Piero Cipollone ostrzegł: „Jeśli stracimy kontrolę nad naszymi pieniędzmi, stracimy kontrolę nad naszym losem gospodarczym” . Prezes EBC Christine Lagarde stwierdziła, że Europa „pilnie” potrzebuje własnego cyfrowego systemu płatności, ostrzegając, że praktycznie wszystkie europejskie płatności kartami i telefonami przepływają obecnie przez infrastrukturę spoza Europy .

Autonomia strategiczna, nie tylko oszczędności

Dążenie do suwerenności płatniczej jest częścią szerszej strategii UE na rzecz autonomii gospodarczej i finansowej . Jak ujął to Reuters, cyfrowe euro to „zasadniczo elektroniczna wersja gotówki, której celem jest uniezależnienie strefy euro od amerykańskich kart kredytowych” . W raporcie z czerwca 2026 roku zauważono, że motywacją są „pogarszające się stosunki transatlantyckie” . Komisja ds. Gospodarczych i Monetarnych Parlamentu Europejskiego zatwierdziła cyfrowe euro w czerwcu 2026 roku właśnie „w ramach dążenia UE do ograniczenia zależności od amerykańskich systemów płatności” .

Ujednolicona europejska przyszłość płatności

Ambicja jest jasna: do lat 30. XXI wieku europejscy konsumenci i przedsiębiorcy powinni móc dokonywać błyskawicznych, niskokosztowych płatności w całości w ramach infrastruktury należącej do UE – czy to za pomocą prywatnego portfela, takiego jak Wero, czy publicznego cyfrowego euro. Oba systemy zostały zaprojektowane tak, aby ze sobą współpracować, a EPI planuje już integrację cyfrowego euro po jego uruchomieniu . Jak ujęła to jedna z analiz, porozumienie EuroPA z lutego 2026 roku „po raz pierwszy daje Europie wiarygodną, krajową alternatywę dla Visy i Mastercard na masową skalę” .